کربلا

کربلا از شهرهای زیارتی کشور عراق و از سرزمین‌های مقدس و پر اهمیت نزد شیعیان است. اهمیت این شهر بیش از هر چیز به سبب وقوع شهادت امام حسین(ع) و یارانش در واقعه عاشورا در محرم سال ۶۱ هجری و نیز وجود حرم امام حسین و حرم حضرت عباس در آن است. شیعیان در مناسبت‌های گوناگون از سرتاسر جهان برای زیارت به این شهر می‌آیند. اوج این حضور در ایام عزاداری محرم و صفر و بویژه در مراسم اربعین است. کربلا دارای یک حوزه علمیه است که از دیرباز محل تحصیل و تدریس عالمان شیعی بوده است.

موقعیت جغرافیایی

شهر کربلا مرکز استانی با همین نام است. این استان از شمال به استان الانبار، از جنوب به استان نجف، از شرق به استان بابل و از غرب به بادیه شام و عربستان سعودی محدود می‌شود. شهر کربلا بر کنارۀ صحرا، در جنوب غربی رود خانه فرات و در میان منطقه ای آبرفتی، که به «سواد» مشهوراست، قرار دارد. این شهر در فاصله ۱۰۵ کیلومتری جنوب غربی بغداد واقع شده است.

نام‌های کربلا

• کربلا

درباره معنای این کلمه چند نظر وجود دارد:

الف: بعضی معتقدند کربلا، از کلمۀ «کربَلَه» گرفته شده که به معنای سستی گام‌ها است.

ب: کربلا از کلمۀ «کربل» گرفته شده و کربال یعنی غربال کردن و تمیز و پاک کردن است. به کربلا نیز به خاطر این کربلا گفته‌اند که زمینی بود خالی از ریگ و سنگ و بدون درخت یا گیاهان هرز و مزاحم، مثل این‌که کشاورزی آن را پاک کرده و برای کشت آماده کرده باشد.

ج: کربلا، از دو واژۀ آشوری «کرب» و «ایلا» ترکیب یافته است، یعنی حرم خدا و خانۀ خدایگان.

د: این کلمه در اصل فارسی بوده و از دو کلمۀ «کار» و «بالا» گرفته شده است؛ یعنی کار آسمانی و ارزشمند؛ و به عبارتی یعنی جایگاه نماز و نیایش.

ه: در اصل «کوَر بابل» بوده است، یعنی روستاهای شهر بابل

و: امام حسین و پدرش علی(ع) و جدّش رسول اکرم(ص)، کربلا را به کرب و بلا، یعنی درد و بلا و امتحان و ابتلا تفسیر کرده‌اند.

قدیمی‌ترین شعری که نام کربلا در آن آمده است شعر متعلق به معن بن اوس است که عصر جاهلیت را درک کرده است: الگو:شعرالگو:بالگو:پایان شعر

• حائر

حائر در لغت، اسم فاعل از حار - یحیر است و به جایی گفته می‌شود که آب در آن جمع شود و بیرون نرود.  کربلا در کتاب‌های حدیثیو فقهی بیشتر با همین نام، عنوان می‌شود و فقها مسائل خاصّی را که در خصوص حائر واحکام و حدود آن است، در ذیل همین عنوان بحث و بررسی می‌کنند.

• نواویس

این‌نام ریشه‌ای مسیحی وسریانی دارد که به قبرستان مسیحیان، واقع در شمال غرب کربلای کنونی گفته می‌شد. امروزه، این قبرستان کنار دریاچه سلیمانیه، در محله‌ای به نام «براز علی» واقع شده و حسینیه نامیده می‌شود.. امام حسین(ع) به این نام اشاره کرده‌اند.

• طفّ

«طف» به معنای ساحل دریا است و چون محل شهادت امام حسین ساحل فرات بوده است، به آن طف گفته می‌شود.

• غاضریه

کربلا را غاضریه نیز می‌نامند از این جهت که طایفه‌ای به نام بنی غاضر، از قبیله بنی اسد، در نزدیکی آن سکونت داشته اند.

• نینوا
• عقر

«عقر» در لغت به شکاف و فاصلۀ میان دو مکان گفته می‌شود. امام حسین(ع) هنگام ورود به این منطقه، وقتی نام این سرزمین را پرسید، یکی از نام‌هایی که گفته شد عقر بود و امام فرمود: «از عقر به خدا پناه می‌برم.» 

سابقه تاریخی کربلا

با اینکه پس از شهادت امام حسین در روز عاشورا، کربلا محل زیارت علاقه‌مندان و شیعیان گردید، سکونت در کربلا و تبدیل آن به یک منطقه مسکونی سال‌ها بعد رخ داد.

درمورد کربلای پیش از اسلام اطلاعات چندانی وجود ندارد، اما بنابر اشتقاق کلمه کربلا از کور بابل (به معنای روستاهای بابل) می‌توان چنین برداشت کرد که سابقه سکونت در کربلا، به عصر بابلی برمی‌گردد؛ همچنین با توجه به اینکه به این سرزمین نواویس نیز گفته می‌شده و قبرستان مسیحیان بوده است می‌توان چنین نتیجه گیری کرد که این سرزمین در مقطعی پیش از اسلام محل سکونت مسیحیان بوده است. اما پس از اسلام و شهادت امام حسین(ع)، این سرزمین محل زیارت علاقه‌مندان خاندان پیامبر(ص) گردید و جمعی نیز در این منطقه ساکن شدند. اما در سال ۲۳۶ق متوکل عباسی دستور داد قبر ایشان و خانه‌های اطراف حرم تخریب شود.

در ۲۴۷ ق منتصر عباسی پس از کشته شدن پدرش متوکل دوباره آثار متبرکه اهل بیت(ع) را تجدید بنا کرد و پس از آن افراد زیادی در کربلا سکونت گزیدند.

گویا نخستین علوی که به همراه خانواده در کربلا ساکن شد سید ابراهیم مجاب فرزند محمد عابد فرزند امام کاظم(ع) بوده است.

فراز و فرودهای کربلا

در طول سال‌های پس از خلافت متوکل، شهر کربلا شاهد توسعه و گاهی هجمه دشمنان بوده است.

سال	رویداد	توضیحات
۲۸۰	ساخت گنبد برای حرم امام حسین؛ احداث بارو برای حرم؛ احداث واحد مسکونی برای زائران و مجاوران	به دستور محمد بن زید حاکم گرگان
۳۶۶ ق	افزایش مهاجرت شیعیان پس از سفر امیر عز الدوله آل بویه به کربلا
۳۶۹ ق	حمله ضبه بن محمد اسدی حکمران شهر عین تمر به کربلا و غارت اموال حرم و کشتن مردم
۳۷۲ ق	ساخت نخستین باروی شهر به فرمان عضد الدوله آل بویه؛ احداث واحدهای مسکونی و تجاری؛ ساخت عضدیه و مسجد رأس الحسین.
۴۰۷  تا  ۴۱۲ ق	احداث باروی دوم شهر و نصب دروازه‌های آهنی در چهار سوی شهر به دستور وزیر آل بویه حسن بن فضل بن سهلان رامهرمزی
۴۸۹ ق	حمله اهالی شهر خفاجه به کربلا؛ سرکوب شورش توسط لشکر اعزامی از سوی سیف الدوله، فرمانروای حلب
۷۹۵ ق	حمله تیمور لنگ به کربلا و تصرف آنجا
۸۵۸ ق	حمله حکمران خودمختار بصره علی مشعشعی به کربلا و غارت حرم و کشتن مردم و به اسیری گرفتن برخی از اهالی
۹۱۴ ق	تجدید بنای حرم امام حسین به دستور شاه اسماعیل صفوی
۹۵۳ ق	تصرف عراق به دست ترکان عثمانی؛ تجدید بنای حرم امام حسین(ع) و حضرت عباس(س)؛ احداث نهر سلیمانی به دستور سلطان عثمانی سلیمان قانونی
۱۰۱۳ ق	حمله قبیله آل مهنا به رهبری شیخ قبیله، ناصر بن مهنا، به کربلا
۱۰۴۱ ق	تصرف کربلا توسط شاه عباس صفوی و الحاق کربلا به ایران
۱۰۴۷ ق	تصرف مجدد کربلا توسط ترکان عثمانی
۱۲۱۶ ق	حمله وهابی‌ها به رهبری سعود بن عبدالعزیز به شهر کربلا؛ قتل بسیار