کرّامیه (از فرق مشبّهه و مرجئه اهل سنت) - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۴:۲۱

2019-03-14T14:21:37Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۴:۱۹

2019-03-14T14:19:03Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۴:۰۱

2019-03-14T14:01:23Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۵۷

2019-03-14T13:57:47Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۵۱

2019-03-14T13:51:27Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۴۳

2019-03-14T13:43:30Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۴۰

2019-03-14T13:40:16Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۲۵

2019-03-14T13:25:38Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۱۱

2019-03-14T13:11:59Z

Admin در ‏۱۴ مارس ۲۰۱۹، ساعت ۱۳:۰۳

2019-03-14T13:03:14Z

نمایش تغییرات

@@ سطر ۵۷: / سطر ۵۷: @@
 ابن کرّام در فقه، آرایی مخصوص به خود داشته است، از جمله این که وی معتقد بوده نماز مسافر فقط دو تکبیر است و نماز در جامه ای که همه آن نجس است و هم چنین در صورتی که بدن مصلّی نجس می باشد صحیح است. و فقط طهارت از حدث لازم است. از آرای دیگر او، واجب ندانستن غسل و نماز میت است، او تنها کفن و دفن میت را واجب می دانسته است. ابن کرام هم چنین معتقد بوده که عبادات بی نیت صحیح است و نیتی که مسلمان در ابتدای اسلام آوردن کرده، کفایت می کند <ref> [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص235</ref> و آرای دیگری هم به او نسبت می دهند که عجیب و بعضی نیز رکیک می باشد.
-تاریخ فرقه های کرامیه: کرامیه مجالس وعظ، ذکر و خانقاه هایی برای این امور داشته اند، تا جایی که [[نسفی]] (م:593هـ. ق) در کتاب [[القند فی تاریخ السمرقند]] می نویسد: «در زمان [[ابومنصور ماتریدی]] مؤسس فرقه [[ماتریدیه]] (م:333هـ. ق)، در شهر [[سمرقند]] هفده مدرسه مربوط به معتزله و کرامیه وجود داشت و ابومنصور به مبارزه با آنان برخواسته و مذهب اهل سنت را در این شهر رواج داد». <ref>[[القند فی تاریخ سمرقند]]، نسفی</ref> ولی باید عنایت داشت که قدرت و نفوذ فرقه کرامیه، تقریباً یک صد و بیست سال پس از مرگ مؤسس این فرقه و همزمان با قدرت [[سبکتکین]] (پدر سلطان محمود غزنوی) که بر مذهب کرامیه بوده، به اوج خود می رسد. <ref> [[در پیرامون تاریخ بیهقی]]، [[سعید نفیسی]]، ج1، ص585</ref> در این روزگار پیشوای کرامیه [[اسحاق بن محمشاد نیشابوری]] (یا: ممشاد) بوده است. درباره وی می گویند که واعظ و زاهد بوده و پنج هزار تن از یهود و نصاری به دست او مسلمان شده اند. اسحاق در رجب 383هجری قمری وفات کرده است.
+تاریخ فرقه های کرامیه: کرامیه مجالس وعظ، ذکر و خانقاه هایی برای این امور داشته اند، تا جایی که [[نسفی]] (م:593هـ. ق) در کتاب [[القند فی تاریخ السمرقند]] می نویسد: «در زمان [[ابومنصور ماتریدی]] مؤسس فرقه [[ماتریدیه]] (م:333هـ. ق)، در شهر [[سمرقند]] هفده مدرسه مربوط به معتزله و کرامیه وجود داشت و ابومنصور به مبارزه با آنان برخواسته و مذهب اهل سنت را در این شهر رواج داد». <ref>[[القند فی تاریخ سمرقند]]، [[نسفی]]</ref> ولی باید عنایت داشت که قدرت و نفوذ فرقه کرامیه، تقریباً یک صد و بیست سال پس از مرگ مؤسس این فرقه و همزمان با قدرت [[سبکتکین]] (پدر سلطان محمود غزنوی) که بر مذهب کرامیه بوده، به اوج خود می رسد. <ref> [[در پیرامون تاریخ بیهقی]]، [[سعید نفیسی]]، ج1، ص585</ref> در این روزگار پیشوای کرامیه [[اسحاق بن محمشاد نیشابوری]] (یا: ممشاد) بوده است. درباره وی می گویند که واعظ و زاهد بوده و پنج هزار تن از یهود و نصاری به دست او مسلمان شده اند. اسحاق در رجب 383هجری قمری وفات کرده است.
 [[آیت الله سید مهدی روحانی]] در دست نوشته های خویش می نویسد: «نسفی متوفای 593 در کتاب القند فی تاریخ سمرقند. . . » و این درحالی است که کتابی با عنوان «[[القند فی ذکر علماء سمرقند]]» که گاه با عنوان «القند فی تاریخ سمرقند» و گاه با عنوان «[[تاریخ سمرقند]]» و گاه نیز با عنوان «القند» مورد اشاره قرار گرفته، منسوب به [[ابوحفص عمر بن محمد نسفی سمرقندی]] ملقب به نجم الدین است که از علمای بزرگ و فقها و محدثین مشهور قرن پنجم هجری قمری است که در سال 537 هجری قمری وفات یافته است. و این درحالی است که [[حاجی خلیفه]] در [[کشف الظنون]] کتاب تاریخ سمرقند را از مستغفری (م:405) دانسته و می گوید ابی حفص عمر بن محمد نسفی بر آن ذیل داشته و نام آن «قندلابی» بوده است. حاجی خلیفه نام کتاب نسفی را در جای دیگر القند فی تاریخ سمرقند دانسته و برای فردی به نام «[[ابوالفضل محمد بن عبدالجلیل بن عبدالملک بن علی بن حیدر سمرقندی]]» که شاگرد نسفی بوده کتابی را با عنوان «[[منتخب القند فی تاریخ سمرقند]]» ضبط کرده است.

@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 . حقائقیه([[حقاقیه]] / [[حماقیه]] / [[خفافیه]])؛ 2. طرائقیه([[طرائقه]])؛ 3. اسحاقیه ؛ 4. عابدیه ([[عبدیه (از کرامیه)|عبدیه]]) ؛ 5. تونیه ([[نونیه]] / [[یونانیه]])؛ 6. واحدیه ؛ 7. [[جُندیه]] ؛ 8. زرینیه ([[ذرینیه]] / [[زریبیه]] / [[رزومیه]] / [[ذرونیه]] / [[رازنیه]] / [[سورمیه]]) سورمیه را سعید نفیسی <ref>پاورقی [[سعید نفیسی]] بر [[تاریخ بیهقی]]، [[ابوالفضل بیهقی]]، ج3، ص957</ref> از کتاب فخر رازی <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> نقل کرده و آن را مصحف زرینیه دانسته است. در این باره باید گفت، اگر این نام، نام فرقه مستقلی نباشد، ممکن است مصحف [[شورمینیه]] منسوب به شورمین از بلاد غرجستان باشد، چرا که می دانیم ـ چنان که بغدادی در این باره تصریح دارد ـ ابن کرام در آن جا پیروانی داشته است.
-چنان که از تبصرة العوام نوشته مرتضی رازی برمی آید، کرامیان، تا قرن ششم هجری قمری در [[ایران]] فراوان بوده اند و در زمان [[کیای بزرگ امید]] (518 ـ532 هـ. ق) که از زعمای [[اسماعیلیه (اسماعیلیه)|اسماعیلیه]] بوده، یکی از رؤسای کرامیان به دست اسماعیلیه کشته شده است.
+چنان که از تبصرة العوام نوشته مرتضی رازی برمی آید، کرامیان، تا قرن ششم هجری قمری در [[ایران]] فراوان بوده اند و در زمان [[کیا بزرگ امید]] (518 ـ532 هـ. ق) که از زعمای [[اسماعیلیه (اسماعیلیه)|اسماعیلیه]] بوده، یکی از رؤسای کرامیان به دست اسماعیلیه کشته شده است.
 در سال 595 هجری قمری، امام [[فخر رازی]] به [[هرات]] رفته، شاه آن جا [[ملک غیاث الدین غوری]]، در جوار مسجد جامع برای او مدرسه ای بنا کرد و فقها از هر سو به او روی آوردند. این کار بر کرامیان و بالخصوص [[ملک ضیاءالدین]] که پسر عم و داماد شاه بود، بسیار گران آمد. غوریان که همه کرامی مذهب بودند، گروهی از فقهای حنفی و علمای کرامی را برای مناظره گردآوردند و جمعی از علمای شافعیه نیز حاضر شدند. [[ابن قدوه]] که پیشوای کرامیان هیصمی بود از طرفی و امام فخر رازی از طرف دیگر به مناظره نشستند، سخن به درازا کشید، امام فخر رازی او را بد گفت، ملک ضیاءالدین نزد شاه غیاث الدین غوری از امام فخر شکوه کرد و او را متهم به [[زندقه]] کرد و به مذهب فلاسفه نسبت داد، فردای آن روز ابن قدوه در مسجد جامع به وعظ پرداخته و از امام فخر نالید و گریست، کرامیان نیز به گریه افتادند و راهی شدند که به درگاه پادشاه از امام فخر شکوه کنند، مردم از هر گوشه برخاستند و کشتاری سخت پیش آمد و مردم بسیار کشته شدند تا این که شاه کسی فرستاد و مردم را آرام کرد.

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 به نظر می رسد این تعبیر شهرستانی خیلی ملایم است چرا که از بعضی منابع استفاده می شود که کرامیه، [[ناصبی]] و هواخواه معاویة بوده اند در این باره می توان به گفته [[ابن کثیر]] اشاره کرد که می نویسد: «[[حاکم نیشابوری]] (م:405هـ. ق) صاحب مستدرک، از ترس کرامیه مخفی شده بود و نمی توانست آشکار شود تنها به این سبب که در کتاب مستدرک، حکم کرده بود که حدیث غدیر «من کنت مولاه فعلی مولاه. . . الخ» <ref> [[الکافی]]، [[کلینی]]، ج1، ص287 / [[المستدرک]]، حاکم، ج3، ص109 / [[مسند احمد بن حنبل]]، ج1، ص84</ref> و حدیث طائر «اللهم أمتنی باحب خلقلک الیک» <ref> [[الفصول المختارة]]، [[شیخ مفید]]، ص100 / [[مجمع الزوائد]]، [[هیثمی]]، ج9، ص126</ref> بنابر شرط هایی که بخاری و مسلم نهاده اند صحیح است و لذا می بایست آن دو نفر بر حسب شروط و التزامی که در اسناد روایات دارند، این دو حدیث را در کتاب خود آورده باشند. [[ابو عبدالرحمن سلمی]] می گوید به حاکم گفتم اگر تو حدیثی در فضایل معاویة بیرون دهی، از این فشار راحت خواهی شد، حاکم در جواب من گفت: «از من نمی آید، از من نمی آید، (مکرر)» <ref> [[البدایة و النهایة]]، [[ابن کثیر]]، ج11، ص267</ref>
-[[مرتضی رازی]] در کتاب [[تبصرة العوام]] می گوید: «و مشبّهه زمان ما را بیشتر القاب دو نوع بود، یکی محمود بود نزد ایشان، چنان که خود را [[اهل سنت و جماعت]] خوانند و سلفی و اصحاب حدیث. و خصم، ایشان را مشبّهه و [[مجسّمه]] و [[مجبّره]] و [[حشویه]] خوانند. و در زمان ما، جمله مشبهان در اعتقاد یک فرقت باشند و در شرعیات هفت فرقت: اول. قومی از کرامیان که ایشان در فروع شرع، مذهب ابوحنیفه دارند؛ دوم. بعضی از اصحاب [[مالک بن انس]] ؛ سوم. بعضی از اصحاب [[شافعی]] ؛ چهارم. جمله اصحاب [[سفیان ثوری]] ؛ پنجم. جمله اصحاب [[اسحاق بن راهویه]]؛ ششم. جمله اصحاب [[احمد بن حنبل]] ؛ هفتم. اکثر کرامیان که در اصل و فروع مذهب ابوعبدالله کرّام دارند». <ref> [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص75</ref> از این عبارت می توان فهمید که کرامیان در مسائل فرعی دو صنف بوده اند و اکثر ایشان، در این قبیل مسائل نیز از ابن کرّام پیروی می کرده و گروه دیگر در مسائل فقهی تابع ابوحنیفه بوده و تنها در مسائل کلامی پیرو ابن کرّام بوده اند.
+[[مرتضی رازی]] در کتاب [[تبصرة العوام]] می گوید: «و مشبّهه زمان ما را بیشتر القاب دو نوع بود، یکی محمود بود نزد ایشان، چنان که خود را [[اهل سنت و جماعت]] خوانند و سلفی و اصحاب حدیث. و خصم، ایشان را مشبّهه و [[مجسّمه]] و [[مجبّره]] و [[حشویه (اهل حدیث)|حشویه]] خوانند. و در زمان ما، جمله مشبهان در اعتقاد یک فرقت باشند و در شرعیات هفت فرقت: اول. قومی از کرامیان که ایشان در فروع شرع، مذهب ابوحنیفه دارند؛ دوم. بعضی از اصحاب [[مالک بن انس]] ؛ سوم. بعضی از اصحاب [[شافعی]] ؛ چهارم. جمله اصحاب [[سفیان ثوری]] ؛ پنجم. جمله اصحاب [[اسحاق بن راهویه]]؛ ششم. جمله اصحاب [[احمد بن حنبل]] ؛ هفتم. اکثر کرامیان که در اصل و فروع مذهب ابوعبدالله کرّام دارند». <ref> [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص75</ref> از این عبارت می توان فهمید که کرامیان در مسائل فرعی دو صنف بوده اند و اکثر ایشان، در این قبیل مسائل نیز از ابن کرّام پیروی می کرده و گروه دیگر در مسائل فقهی تابع ابوحنیفه بوده و تنها در مسائل کلامی پیرو ابن کرّام بوده اند.
 [[محمد مقدسی]] در [[احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم]] ابتدا کرامیه را همانند شیعه و خوارج از زمره فرقه هایی برمی شمارد که در فقه و کلام، مستقل می باشند <ref> [[احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم]]، [[محمد مقدسی]]، ص44</ref>، لکن در ادامه پس از آن که می نویسد: « کرامیه در [[جرجان]] و کوه های [[طبرستان]] و [[بیار]] دارای خانقاه هایی هستند» این سؤال را مطرح می کند که: «مگر گفته نشد که در بیار بدعت گذاری یافت نمی شود، پس چگونه است که کرامیه در آن جا دارای خانقاه می باشند». و خود پاسخ می گوید که « کرامیه بر مذهب ابوحنیفه بوده و اهل زهد و عبادت اند». <ref> [[احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم]]، [[محمد مقدسی]]، ص365</ref>

@@ سطر ۴۳: / سطر ۴۳: @@
 کرامیه در امر امامت مخالف شیعه بوده و تعیین خلیفه را به اجماع می دانند. ایشان خلافت دو امام را در یک وقت جایز می دانند، شهرستانی ریشه این اعتقاد را در این می داند که کرامیه امیرالمؤمنین [[علی علیه السلام]] را درباره امور [[عثمان بن عفان]] متهم دانسته و به آن حضرت، اشکال می کنند که چرا وی در قتل عثمان صبر و سکوت نمود و لذا [[معاویة بن ابی سفیان]] را در طلب خون عثمان ذی حق دانسته و متابعت او را بر پیروانش لازم می دانند. <ref> [[الملل و النحل]]، [[محمد شهرستانی]]، ج1، ص104</ref>
-به نظر می رسد این تعبیر شهرستانی خیلی ملایم است چرا که از بعضی منابع استفاده می شود که کرامیه، [[ناصبی]] و هواخواه معاویة بوده اند در این باره می توان به گفته [[ابن کثیر]] اشاره کرد که می نویسد: «[[حاکم نیشابوری]] (م:405هـ. ق) صاحب مستدرک، از ترس کرامیه مخفی شده بود و نمی توانست آشکار شود تنها به این سبب که در کتاب مستدرک، حکم کرده بود که حدیث غدیر «من کنت مولاه فعلی مولاه. . . الخ» <ref> [[الکافی]]، [[کلینی]]، ج1، ص287 / [[المستدرک]]، حاکم، ج3، ص109 / [[مسند احمد بن حنبل]]، ج1، ص84</ref> و حدیث طائر «اللهم أمتنی باحب خلقلک الیک» <ref> [[الفصول المختارة]]، [[شیخ مفید]]، ص100 / [[مجمع الزوائد]]، [[هیثمی]]، ج9، ص126</ref> بنابر شرط هایی که بخاری و مسلم نهاده اند صحیح است و لذا می بایست آن دو نفر بر حسب شروط و التزامی که در اسناد روایات دارند، این دو حدیث را در کتاب خود آورده باشند. [[ابوعبدالرحمن سلمی]] می گوید به حاکم گفتم اگر تو حدیثی در فضایل معاویة بیرون دهی، از این فشار راحت خواهی شد، حاکم در جواب من گفت: «از من نمی آید، از من نمی آید، (مکرر)» <ref> [[البدایة و النهایة]]، [[ابن کثیر]]، ج11، ص267</ref>
+به نظر می رسد این تعبیر شهرستانی خیلی ملایم است چرا که از بعضی منابع استفاده می شود که کرامیه، [[ناصبی]] و هواخواه معاویة بوده اند در این باره می توان به گفته [[ابن کثیر]] اشاره کرد که می نویسد: «[[حاکم نیشابوری]] (م:405هـ. ق) صاحب مستدرک، از ترس کرامیه مخفی شده بود و نمی توانست آشکار شود تنها به این سبب که در کتاب مستدرک، حکم کرده بود که حدیث غدیر «من کنت مولاه فعلی مولاه. . . الخ» <ref> [[الکافی]]، [[کلینی]]، ج1، ص287 / [[المستدرک]]، حاکم، ج3، ص109 / [[مسند احمد بن حنبل]]، ج1، ص84</ref> و حدیث طائر «اللهم أمتنی باحب خلقلک الیک» <ref> [[الفصول المختارة]]، [[شیخ مفید]]، ص100 / [[مجمع الزوائد]]، [[هیثمی]]، ج9، ص126</ref> بنابر شرط هایی که بخاری و مسلم نهاده اند صحیح است و لذا می بایست آن دو نفر بر حسب شروط و التزامی که در اسناد روایات دارند، این دو حدیث را در کتاب خود آورده باشند. [[ابو عبدالرحمن سلمی]] می گوید به حاکم گفتم اگر تو حدیثی در فضایل معاویة بیرون دهی، از این فشار راحت خواهی شد، حاکم در جواب من گفت: «از من نمی آید، از من نمی آید، (مکرر)» <ref> [[البدایة و النهایة]]، [[ابن کثیر]]، ج11، ص267</ref>
 [[مرتضی رازی]] در کتاب [[تبصرة العوام]] می گوید: «و مشبّهه زمان ما را بیشتر القاب دو نوع بود، یکی محمود بود نزد ایشان، چنان که خود را [[اهل سنت و جماعت]] خوانند و سلفی و اصحاب حدیث. و خصم، ایشان را مشبّهه و [[مجسّمه]] و [[مجبّره]] و [[حشویه]] خوانند. و در زمان ما، جمله مشبهان در اعتقاد یک فرقت باشند و در شرعیات هفت فرقت: اول. قومی از کرامیان که ایشان در فروع شرع، مذهب ابوحنیفه دارند؛ دوم. بعضی از اصحاب [[مالک بن انس]] ؛ سوم. بعضی از اصحاب [[شافعی]] ؛ چهارم. جمله اصحاب [[سفیان ثوری]] ؛ پنجم. جمله اصحاب [[اسحاق بن راهویه]]؛ ششم. جمله اصحاب [[احمد بن حنبل]] ؛ هفتم. اکثر کرامیان که در اصل و فروع مذهب ابوعبدالله کرّام دارند». <ref> [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص75</ref> از این عبارت می توان فهمید که کرامیان در مسائل فرعی دو صنف بوده اند و اکثر ایشان، در این قبیل مسائل نیز از ابن کرّام پیروی می کرده و گروه دیگر در مسائل فقهی تابع ابوحنیفه بوده و تنها در مسائل کلامی پیرو ابن کرّام بوده اند.

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 شهرستانی می نویسـد: « کرامیه اقـرب مذاهب است بـه [[خوارج]] ». ایـن فرقـه در تمسک بـه احادیثی که دلالت بـر تجسیم و تشبیـه دارد زیاده روی کرده اند. البته ذکـر این نکتـه لازم است کـه زمینـه ایـن عقیده در احادیث اهل سنت زیاد بـوده و هست و لذا [[ابن تیمیه]] بعدها با شجاعت تمـام می گفته که: «کتاب و سنت و اجماع دلالتی ندارند بـر این که همه اجسـام حادث اند و این که خدا جسم نیست» و بـه علاوه چنین روایات دروغی حتـی قبل از [[مقاتل بن سلیمان]] و محـدثین دیگـر در میـان اهل سنت رواج داشتـه و متـداول بـوده است، بـه عنـوان مثـال [[ابن جریر طبری]] نقـل می کنـد کـه: «بـه [[عبدالله بن مبارک ]] که از معاریف اهل حدیث در [[خراسان]] بود گفتیم که خدا را چگونه بشناسیم گفت بالای هفت آسمان بر روی عرش، در حالی که از خلق خود به حدّ جداست، و چنان که [[جَهمیه]] می گویند ما نمی گوییم این جاست و با دست به زمین اشاره کرد». <ref> [[تاریخ الرسل و الملوک]]، [[ابن جریر طبری]]، ج9، ص623</ref> و این درحالی است که [[ابوحنیفه]] می گفته دو صنف از بدترین مردم در خراسانند: جَهمیه و مشبّهه. و گاه به جای مشبّهه از [[مقاتلیه]] نام می برده است. <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>
-[[آیت الله سید مهدی روحانی]] به نقل از [[سعید نفیسی]]، مطلب فوق را از [[تاریخ بغداد]] نقل کرده است. درحالی که در تاریخ بغداد می خوانیم: « ابوحنیفه گفت از مشرق دو قول خبیث به ما رسید یکی [[جهم بن صفوان|جهم]] که [[معطّل]] بود و دیگر [[مقاتل بن سلیمان|مقاتل]] که مشبّه بود. » و در ادامه از قول ابویوسف نقل می کند: «بخراسان صنفان ما علی الارض ابغض الی منهما: المقاتلیه و الجَهمیه » <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>
+[[آیت الله سید مهدی روحانی]] به نقل از [[سعید نفیسی]]، مطلب فوق را از [[تاریخ بغداد]] نقل کرده است. درحالی که در تاریخ بغداد می خوانیم: « ابوحنیفه گفت از مشرق دو قول خبیث به ما رسید یکی [[جهم بن صفوان|جهم]] که معطّل بود و دیگر [[مقاتل بن سلیمان|مقاتل]] که مشبّه بود. » و در ادامه از قول ابویوسف نقل می کند: «بخراسان صنفان ما علی الارض ابغض الی منهما: المقاتلیه و الجَهمیه » <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>
 به هر حال آن چه مهم است عقیده ابن کرّام در مسئله تجسیم خدا است. همه کتب ملل و نحل <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88 / [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص228 / [[الملل و النحل]]، [[محمد شهرستانی]]، ج1، ص100</ref> اتفاق دارند که او خدای تعالی را جسم دانسته که با عرش مماسّ و به عبارت معتدل تری (به عقیده آن ها) ملاقات دارد و بر این عقیده به آیه «الرحمن علی العرش استوی» <ref>سوره طه، آیه 5</ref> تمسک می جسته است. باید توجه داشت که احتمالاًً فرقه [[علی العرشی]]، همین گروه یا گروه دیگری از [[حنابله]] اند که همین گونه عقاید را داشته اند.

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 عقاید کرامیه: عقاید این فرقه آمیخته ای است از عقاید اهل حدیث (که هرگونه تفسیر و تأویل را رد می کنند) و از عقاید [[نابته حشویه]] (که در اُمَوی بودن و ناصبی بودن مشهور می باشند). ضمن این که در عقاید این فرقه، کلمات [[صوفیه (صوفیه)|صوفیه]] و فلسفه بافی متکلمان نیز زیاد به چشم می خورد.
-شهرستانی می نویسـد: « کرامیه اقـرب مذاهب است بـه [[خوارج]] ». ایـن فرقـه در تمسک بـه احادیثی که دلالت بـر تجسیم و تشبیـه دارد زیاده روی کرده اند. البته ذکـر این نکتـه لازم است کـه زمینـه ایـن عقیده در احادیث اهل سنت زیاد بـوده و هست و لذا [[ابن تیمیه]] بعدها با شجاعت تمـام می گفته که: «کتاب و سنت و اجماع دلالتی ندارند بـر این که همه اجسـام حادث اند و این که خدا جسم نیست» و بـه علاوه چنین روایات دروغی حتـی قبل از [[مقاتل بن سلیمان]] و محـدثین دیگـر در میـان اهل سنت رواج داشتـه و متـداول بـوده است، بـه عنـوان مثـال [[ابن جریر طبری]] نقـل می کنـد کـه: «بـه [[عبدالله بن مبارک ]]که از معاریف اهل حدیث در [[خراسان]] بود گفتیم که خدا را چگونه بشناسیم گفت بالای هفت آسمان بر روی عرش، در حالی که از خلق خود به حدّ جداست، و چنان که [[جَهمیه]] می گویند ما نمی گوییم این جاست و با دست به زمین اشاره کرد». <ref> [[تاریخ الرسل و الملوک]]، [[ابن جریر طبری]]، ج9، ص623</ref> و این درحالی است که [[ابوحنیفه]] می گفته دو صنف از بدترین مردم در خراسانند: جَهمیه و مشبّهه. و گاه به جای مشبّهه از [[مقاتلیه]] نام می برده است. <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>
+شهرستانی می نویسـد: « کرامیه اقـرب مذاهب است بـه [[خوارج]] ». ایـن فرقـه در تمسک بـه احادیثی که دلالت بـر تجسیم و تشبیـه دارد زیاده روی کرده اند. البته ذکـر این نکتـه لازم است کـه زمینـه ایـن عقیده در احادیث اهل سنت زیاد بـوده و هست و لذا [[ابن تیمیه]] بعدها با شجاعت تمـام می گفته که: «کتاب و سنت و اجماع دلالتی ندارند بـر این که همه اجسـام حادث اند و این که خدا جسم نیست» و بـه علاوه چنین روایات دروغی حتـی قبل از [[مقاتل بن سلیمان]] و محـدثین دیگـر در میـان اهل سنت رواج داشتـه و متـداول بـوده است، بـه عنـوان مثـال [[ابن جریر طبری]] نقـل می کنـد کـه: «بـه [[عبدالله بن مبارک ]] که از معاریف اهل حدیث در [[خراسان]] بود گفتیم که خدا را چگونه بشناسیم گفت بالای هفت آسمان بر روی عرش، در حالی که از خلق خود به حدّ جداست، و چنان که [[جَهمیه]] می گویند ما نمی گوییم این جاست و با دست به زمین اشاره کرد». <ref> [[تاریخ الرسل و الملوک]]، [[ابن جریر طبری]]، ج9، ص623</ref> و این درحالی است که [[ابوحنیفه]] می گفته دو صنف از بدترین مردم در خراسانند: جَهمیه و مشبّهه. و گاه به جای مشبّهه از [[مقاتلیه]] نام می برده است. <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>
 [[آیت الله سید مهدی روحانی]] به نقل از [[سعید نفیسی]]، مطلب فوق را از [[تاریخ بغداد]] نقل کرده است. درحالی که در تاریخ بغداد می خوانیم: « ابوحنیفه گفت از مشرق دو قول خبیث به ما رسید یکی [[جهم بن صفوان|جهم]] که [[معطّل]] بود و دیگر [[مقاتل بن سلیمان|مقاتل]] که مشبّه بود. » و در ادامه از قول ابویوسف نقل می کند: «بخراسان صنفان ما علی الارض ابغض الی منهما: المقاتلیه و الجَهمیه » <ref> [[تاریخ بغداد]]، [[خطیب بغدادی]]، ج13، ص164</ref>

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 پس از آن که او را با پیروانش از سیستان بیرون کردند، به نوشته [[فخر رازی]] با همراهانش به [[غور]] رفت (در [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، این شهر « [[غرجه]] » عنوان گردیده و بقاء مذهب کرامیه در «غرجه» مورد اشاره قرار گرفته است. [[آیت الله سید مهدی روحانی]] نام این شهر را «غور» ضبط کرده است. <ref>الاعتقادات، [[فخر رازی]]، ص88</ref>) و اهالی آن جا دعوت او را پذیرفتند و این مذهب در آن ناحیه باقی ماند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص87</ref> گویا در همین اوان است که ابن کرام در [[هرات]] مقیم شده و در آن جا به تبلیغ عقاید خود می پردازد و به قول [[عبدالقاهر بغدادی]] : «اوغاد (اراذل) [[شورمین]] و [[افشین]] (از شهرهای بلاد [[غرجستان]]) اتباع او شدند. » <ref> [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص227</ref> پس از آن، [[ابوسعید دارمی]] از علما و محدثین هرات با او به مبارزه برخاسته و او را از هرات بیرون می کند. وی از آن جا وارد [[نیشابور]] شده و از آن جا به [[مکه]] رفته و پنج سال مانده و سپس به نیشابور برمی گردد و به ترویج عقاید خود مشغول شده، و مجالس متعددی ترتیب می دهد و جمع زیادی از اهل نیشابور از زمره پیروان او می شوند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> ابن کرام در زمان [[طاهر بن عبدالله بن طاهر]] (230ـ 248هـ. ق) به زندان افکنده می شود و پس از رهاشدن از زندان به [[شام]] رفته و پس از مدتی، بازمی گردد. وی مجدداً در زمان امارت [[محمد بن طاهر]] آخرین فرد سلسله طاهریان (248 ـ 251هـ. ق) به زندان می افتد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص481</ref> اجمالاً در یکی از این دو مرتبه است که ائمه و محدثین نیشابور بر بیرون کردن او از آن جا اتفاق کرده اند. از زمره محدثین مذکور می توان به [[ابن خزیمه]]، محدث معروف اشاره کرد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref>
-محمد بن کرام در سال 251هجری قمری بـه [[بیت المقدس]] رفته و نـزدیک ستونی که مقابل [[مشهد]] [[عیسی علیه السلام]] است، به وعظ مشغـول می گردد، لکن پس از مدتی، از آن جا هم او را بـه [[زغر]] تبعید کرده <ref> [[لسان المیـزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref> و وی در آن جـا در ماه صفر 255هجری قمری و یا 256 هجری قمری وفات کرده و جسدش را در بیت المقدس دفن می کنند.
+محمد بن کرام در سال 251هجری قمری بـه [[بیت المقدس]] رفته و نـزدیک ستونی که مقابل مشهد [[عیسی علیه السلام]] است، به وعظ مشغـول می گردد، لکن پس از مدتی، از آن جا هم او را بـه [[زغر]] تبعید کرده <ref> [[لسان المیـزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref> و وی در آن جـا در ماه صفر 255هجری قمری و یا 256 هجری قمری وفات کرده و جسدش را در بیت المقدس دفن می کنند.
 ابن کرّام کتابی به نام [[عذاب القبر]] <ref> [[الملل و النحل]]، [[محمد شهرستانی]]، ج1، ص99</ref> و کتابی دیگر به نام [[السرّ]] تألیف کرده است.

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 محمد بن کرام به زهد و پارسایی معروف بوده و پیروان او نیز در این مسیر بوده و به عبادت مشهور بوده اند. وی گفتار خود را که بیشتر در اطراف تشبیه بود، در سیستان اظهار کرده و پیروانی پیدا نموده که به او ارادت تام داشتند.
-پس از آن که او را با پیروانش از سیستان بیرون کردند، به نوشته [[فخر رازی]] با همراهانش به [[غور]] رفت (در [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، این شهر « [[غرجه]] » عنوان گردیده و بقاء مذهب کرامیه در «غرجه» مورد اشاره قرار گرفته است. [[آیت الله سید مهدی روحانی]] نام این شهر را «غور» ضبط کرده است. <ref>الاعتقادات، [[فخر رازی]]، ص88</ref>) و اهالی آن جا دعوت او را پذیرفتند و این مذهب در آن ناحیه باقی ماند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص87</ref> گویا در همین اوان است که ابن کرام در [[هرات]] مقیم شده و در آن جا به تبلیغ عقاید خود می پردازد و به قول [[عبدالقاهر بغدادی]] : «اوغاد (اراذل) [[شورمین]] و [[افشین]] (از شهرهای بلاد [[غرجستان]]) اتباع او شدند. » <ref> [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص227</ref> پس از آن، [[ابوسعید دارمی]] از علما و محدثین هرات با او به مبارزه برخاسته و او را از هرات بیرون می کند. وی از آن جا وارد [[نیشابور]] شده و از آن جا به [[مکه]] رفته و پنج سال مانده و سپس به نیشابور برمی گردد و به ترویج عقاید خود مشغول شده، و مجالس متعددی ترتیب می دهد و جمع زیادی از اهل نیشابور از زمره پیروان او می شوند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> ابن کرام در زمان [[طاهر بن عبدالله بن طاهر]] (230ـ 248هـ. ق) به زندان افکنده می شود و پس از رهاشدن از زندان به [[شام]] رفته و پس از مدتی، بازمی گردد. وی مجدداً در زمان امارت محمد بن طاهر آخرین فرد سلسله طاهریان (248 ـ 251هـ. ق) به زندان می افتد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص481</ref> اجمالاً در یکی از این دو مرتبه است که ائمه و محدثین نیشابور بر بیرون کردن او از آن جا اتفاق کرده اند. از زمره محدثین مذکور می توان به [[ابن خزیمه]]، محدث معروف اشاره کرد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref>
+پس از آن که او را با پیروانش از سیستان بیرون کردند، به نوشته [[فخر رازی]] با همراهانش به [[غور]] رفت (در [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، این شهر « [[غرجه]] » عنوان گردیده و بقاء مذهب کرامیه در «غرجه» مورد اشاره قرار گرفته است. [[آیت الله سید مهدی روحانی]] نام این شهر را «غور» ضبط کرده است. <ref>الاعتقادات، [[فخر رازی]]، ص88</ref>) و اهالی آن جا دعوت او را پذیرفتند و این مذهب در آن ناحیه باقی ماند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص87</ref> گویا در همین اوان است که ابن کرام در [[هرات]] مقیم شده و در آن جا به تبلیغ عقاید خود می پردازد و به قول [[عبدالقاهر بغدادی]] : «اوغاد (اراذل) [[شورمین]] و [[افشین]] (از شهرهای بلاد [[غرجستان]]) اتباع او شدند. » <ref> [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص227</ref> پس از آن، [[ابوسعید دارمی]] از علما و محدثین هرات با او به مبارزه برخاسته و او را از هرات بیرون می کند. وی از آن جا وارد [[نیشابور]] شده و از آن جا به [[مکه]] رفته و پنج سال مانده و سپس به نیشابور برمی گردد و به ترویج عقاید خود مشغول شده، و مجالس متعددی ترتیب می دهد و جمع زیادی از اهل نیشابور از زمره پیروان او می شوند. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> ابن کرام در زمان [[طاهر بن عبدالله بن طاهر]] (230ـ 248هـ. ق) به زندان افکنده می شود و پس از رهاشدن از زندان به [[شام]] رفته و پس از مدتی، بازمی گردد. وی مجدداً در زمان امارت [[محمد بن طاهر]] آخرین فرد سلسله طاهریان (248 ـ 251هـ. ق) به زندان می افتد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص481</ref> اجمالاً در یکی از این دو مرتبه است که ائمه و محدثین نیشابور بر بیرون کردن او از آن جا اتفاق کرده اند. از زمره محدثین مذکور می توان به [[ابن خزیمه]]، محدث معروف اشاره کرد. <ref> [[لسان المیزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref>
 محمد بن کرام در سال 251هجری قمری بـه [[بیت المقدس]] رفته و نـزدیک ستونی که مقابل [[مشهد]] [[عیسی علیه السلام]] است، به وعظ مشغـول می گردد، لکن پس از مدتی، از آن جا هم او را بـه [[زغر]] تبعید کرده <ref> [[لسان المیـزان]]، [[ابن حجر عسقلانی]]، ج6، ص483</ref> و وی در آن جـا در ماه صفر 255هجری قمری و یا 256 هجری قمری وفات کرده و جسدش را در بیت المقدس دفن می کنند.

@@ سطر ۸۵: / سطر ۸۵: @@
 علاوه بر هیصمیه، فرقه هایی دیگر نیز از زمره کرامیه دانسته شده اند که به نام آنان، همراه با تصحیفاتی که در نام آن ها واقع شده، اشاره می کنیم:
-. حقائقیه([[حقاقیه]] / [[حماقیه]] / [[خفافیه]])؛ 2. طرائقیه([[طرائقه]])؛ 3. اسحاقیه ؛ 4. عابدیه ([[عبدیه]])]] ؛ 5. [[تونیه]] ([[نونیه]] / [[یونانیه]])؛ 6. [[واحدیه (از کرامیه)]] ؛ 7. [[جُندیه]] ؛ 8. [[زرینیه]] ([[ذرینیه]] / [[زریبیه]] / [[رزومیه]] / [[ذرونیه]] / [[رازنیه]] / [[سورمیه]]) [[سورمیه]] را [[سعید نفیسی]] <ref>پاورقی [[سعید نفیسی]] بر [[تاریخ بیهقی]]، [[ابوالفضل بیهقی]]، ج3، ص957</ref> از کتاب [[فخر رازی]] <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> نقل کرده و آن را مصحف [[زرینیه]] دانسته است. در این باره باید گفت، اگر این نام، نام فرقه مستقلی نباشد، ممکن است مصحف [[شورمینیه]] منسوب به [[شورمین]] از بلاد [[غرجستان]] باشد، چرا که می دانیم ـ چنان که [[عبدالقاهر بغدادی]] در این باره تصریح دارد ـ ابن کرام در آن جا پیروانی داشته است.
+. حقائقیه([[حقاقیه]] / [[حماقیه]] / [[خفافیه]])؛ 2. طرائقیه([[طرائقه]])؛ 3. اسحاقیه ؛ 4. عابدیه ([[عبدیه (از کرامیه)|عبدیه]]) ؛ 5. تونیه ([[نونیه]] / [[یونانیه]])؛ 6. واحدیه ؛ 7. [[جُندیه]] ؛ 8. زرینیه ([[ذرینیه]] / [[زریبیه]] / [[رزومیه]] / [[ذرونیه]] / [[رازنیه]] / [[سورمیه]]) سورمیه را سعید نفیسی <ref>پاورقی [[سعید نفیسی]] بر [[تاریخ بیهقی]]، [[ابوالفضل بیهقی]]، ج3، ص957</ref> از کتاب فخر رازی <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص88</ref> نقل کرده و آن را مصحف زرینیه دانسته است. در این باره باید گفت، اگر این نام، نام فرقه مستقلی نباشد، ممکن است مصحف [[شورمینیه]] منسوب به شورمین از بلاد غرجستان باشد، چرا که می دانیم ـ چنان که بغدادی در این باره تصریح دارد ـ ابن کرام در آن جا پیروانی داشته است.
-چنان که از [[تبصرة العوام]] نوشته [[مرتضی رازی]] برمی آید، کرامیان، تا قرن ششم هجری قمری در [[ایران]] فراوان بوده اند و در زمان کیای بزرگ امید (518 ـ532 هـ. ق) که از زعمای [[اسماعیلیه]] بوده، یکی از رؤسای کرامیان به دست [[اسماعیلیه]] کشته شده است.
+چنان که از تبصرة العوام نوشته مرتضی رازی برمی آید، کرامیان، تا قرن ششم هجری قمری در [[ایران]] فراوان بوده اند و در زمان [[کیای بزرگ امید]] (518 ـ532 هـ. ق) که از زعمای [[اسماعیلیه (اسماعیلیه)|اسماعیلیه]] بوده، یکی از رؤسای کرامیان به دست اسماعیلیه کشته شده است.
-در سال 595 هجری قمری، امام [[فخر رازی]] به [[هرات]] رفته، شاه آن جا ملک غیاث الدین غوری، در جوار مسجد جامع برای او مدرسه ای بنا کرد و فقها از هر سو به او روی آوردند. این کار بر کرامیان و بالخصوص ملک ضیاءالدین که پسر عم و داماد شاه بود، بسیار گران آمد. غوریان که همه کرامی مذهب بودند، گروهی از فقهای [[حنفی]] و علمای کرامی را برای مناظره گردآوردند و جمعی از علمای [[شافعیه]] نیز حاضر شدند. ابن قدوه که پیشوای کرامیان هیصمی بود از طرفی و امام [[فخر رازی]] از طرف دیگر به مناظره نشستند، سخن به درازا کشید، امام [[فخر رازی]] او را بد گفت، ملک ضیاءالدین نزد شاه غیاث الدین غوری از امام فخر شکوه کرد و او را متهم به [[زندقه]] کرد و به مذهب فلاسفه نسبت داد، فردای آن روز ابن قدوه در مسجد جامع به وعظ پرداخته و از امام فخر نالید و گریست، کرامیان نیز به گریه افتادند و راهی شدند که به درگاه پادشاه از امام فخر شکوه کنند، مردم از هر گوشه برخاستند و کشتاری سخت پیش آمد و مردم بسیار کشته شدند تا این که شاه کسی فرستاد و مردم را آرام کرد.
+در سال 595 هجری قمری، امام [[فخر رازی]] به [[هرات]] رفته، شاه آن جا [[ملک غیاث الدین غوری]]، در جوار مسجد جامع برای او مدرسه ای بنا کرد و فقها از هر سو به او روی آوردند. این کار بر کرامیان و بالخصوص [[ملک ضیاءالدین]] که پسر عم و داماد شاه بود، بسیار گران آمد. غوریان که همه کرامی مذهب بودند، گروهی از فقهای حنفی و علمای کرامی را برای مناظره گردآوردند و جمعی از علمای شافعیه نیز حاضر شدند. [[ابن قدوه]] که پیشوای کرامیان هیصمی بود از طرفی و امام فخر رازی از طرف دیگر به مناظره نشستند، سخن به درازا کشید، امام فخر رازی او را بد گفت، ملک ضیاءالدین نزد شاه غیاث الدین غوری از امام فخر شکوه کرد و او را متهم به [[زندقه]] کرد و به مذهب فلاسفه نسبت داد، فردای آن روز ابن قدوه در مسجد جامع به وعظ پرداخته و از امام فخر نالید و گریست، کرامیان نیز به گریه افتادند و راهی شدند که به درگاه پادشاه از امام فخر شکوه کنند، مردم از هر گوشه برخاستند و کشتاری سخت پیش آمد و مردم بسیار کشته شدند تا این که شاه کسی فرستاد و مردم را آرام کرد.
-پس از حمله چنگیز به [[ایران]] (616هـ. ق) دیگر نامی از کرامیان دیده نمی شود و شاید به دو علت آنان منقرض شدند؛ اول این که فرقه مهم آنان که [[هیصمیه]] است اختصاصات مذهبی [[کرامیه]] را به تدریج از بین برده و موافق [[اهل سنت]] و [[اشاعره]] شده بود. دوم آن که حمله چنگیز که مستقیماً به [[نیشابور]] و شهرهای [[کرامیه]]، متوجه بوده، اثری از آن ها به جای نگذاشته و جمعی که فرار کرده اند در مذاهب سایر مردم مستهلک شده اند. <ref>پاورقی [[سعید نفیسی]] بر [[تاریخ بیهقی]]، [[ابوالفضل بیهقی]]، ج3، ص915 / [[در پیرامون تاریخ بیهقی]]، [[سعید نفیسی]]، ج1، ص590</ref>
+پس از حمله [[چنگیز]] به ایران (616هـ. ق) دیگر نامی از کرامیان دیده نمی شود و شاید به دو علت آنان منقرض شدند؛ اول این که فرقه مهم آنان که هیصمیه است اختصاصات مذهبی کرامیه را به تدریج از بین برده و موافق اهل سنت و اشاعره شده بود. دوم آن که حمله چنگیز که مستقیماً به نیشابور و شهرهای کرامیه، متوجه بوده، اثری از آن ها به جای نگذاشته و جمعی که فرار کرده اند در مذاهب سایر مردم مستهلک شده اند. <ref>پاورقی [[سعید نفیسی]] بر [[تاریخ بیهقی]]، [[ابوالفضل بیهقی]]، ج3، ص915 / [[در پیرامون تاریخ بیهقی]]، [[سعید نفیسی]]، ج1، ص590</ref>
 == پانویس ==