نزاریه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۱۱ اکتبر ۲۰۲۳، ساعت ۱۰:۳۰

2023-10-11T10:30:07Z

Admin در ‏۱۲ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۱:۰۲

2020-01-12T11:02:02Z

Admin در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۰

2019-09-28T10:20:08Z

Admin در ‏۲۸ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۹

2019-09-28T10:19:36Z

Admin در ‏۱ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۱۷

2019-08-01T16:17:58Z

Admin در ‏۱ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۱۶:۱۶

2019-08-01T16:16:35Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۱ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۱۵:۵۳

2019-08-01T15:53:08Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۱ اوت ۲۰۱۹، ساعت ۱۵:۲۹

2019-08-01T15:29:46Z

Admin در ‏۹ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۵:۵۲

2018-04-09T05:52:19Z

Admin در ‏۷ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۸:۰۳

2018-04-07T08:03:40Z

@@ سطر ۵۳: / سطر ۵۳: @@
 اگرچه مطالبی که در این قسمت آورده شده است از [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] انتخاب شده که دارای جایگاه علمی معتبری است، اما ذکر این نکته نیز لازم است که به نظر می رسد نویسنده محترم این مقاله بیشتر از منابعی استفاده نموده است که توسط نزاریان نوشته شده یا عقاید و اندیشه های آنان را حمایت می کند. لذا مطالب این مقاله در خصوص مستعلویان جای بحث دارد به خصوص در قسمت مربوط به جانشینی المستنصر و امامت پس از او، زیرا آنچه در این مقاله آمده است به گونه ای است که نزار را حقیقتاً جانشین و امام پس از المستنصر بالله می داند در حالی که این موضوع در منابع اسماعیلیان مستعلوی به گونه ای دیگر بیان شده است. به استناد منابع مورد تأیید مستعلویان در ابتدا قرار بود نزار جانشین المستنصر باشد اما در آخرین روزهای حیات المستنصر او به دلایلی نص جانشینی و امامت بعد از خود را تغییر داده و احمد (المستعلی بالله) فرزند کوچکتر خود را انتخاب نمود. این موضوع با آنچه در منابع نزاری آمده که دلیل این تغییر در جانشینی مستنصر را حمایت افضل بن بدرالجمالی از مستعلی و روی کار آمدن مستعلی توسط افضل می داند، مباینت دارد البته این نکته را نمی توان فراموش کرد که افضل در تثبیت قدرت مستعلی و حمایت همه جانبه از او نقش بسیار مهمی را دارد. در خصوص آنچه بیان شد کتاب [[الهدایة الآمریة فی ابطال دعوی النزاریة]] که توسط الآمر باحکام الله دهمین خلیفه فاطمی و جانشین مستعلی نگاشته شده است اهمیت بسیاری دارا می باشد بعدها نیز مستعلویان در این باره آثار بسیاری تألیف نمودند که از مهمترین آن ها می توان به کتاب [[عیون الاخبار]] که توسط [[داعی ادریس عماد الدین]] نگاشته شده است، اشاره نمود.
-ایضاً رک: [[قاسم شاهیه]].
+ایضاً ن ک: [[قاسم شاهیه]].
 [[پرونده:Nazaryan.jpg|قاب|وسط]]
 ==پانویس==

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 در شاخه نزاری قاسم شاهی نیز امامان از مخفیگاههای مختلف خود در [[آذربایجان]]، فعالیتهای بسیار محدود دعوت خود را رهبری می کردند. در مورد قاسم شاه و دو جانشین وی [[اسلام شاه]] و[[ محمد بن اسلام شاه]]، اطلاعات چندانی در دست نیست. به نظر می رسد که اسلام شاه (م: حدود829هـ.ق و معاصر [[امیرتیمور]]) مقر خود را برای همیشه از آذربایجان به حومه [[قم]] در ایران مرکزی منتقل کرده بوده است ؛ به احتمال قوی در زمان همو قریه [[انجدان]]، واقع در [[دشت فراهان]] بین [[اراک]] و قم، به عنوان محل دائمی استقرار امامان قاسم شاهی و مرکز دعوتشان برگزیده شده بوده است. از هنگام سقوط الموت، امامان قاسم شاهی و پیروانشان در ایران تدریجاً به میزان قابل توجهی در پوشش تصوف تقیه می کردند و جماعت اسماعیلیان نزاری قاسم شاهی در ظاهر به صورت یکی از طریقه های صوفی درآمده بود و امامان قاسم شاهی نیز همانند قطبهای صوفی از عناوین مرشد و پیر و شیخ استفاده می کردند.
-از زمان [[مستنصر دوم]]، فرزند محمد بن اسلام شاه و سی و دومین امام قاسم شاهی که در حدود سال 868 هجری قمری به امامت رسید، دوره جدیدی در تاریخ نزاریان این شاخه آغاز شد که تا آخر قرن 11 هجری قمری به طول انجامید. طی این دو قرن که در تاریخ نزاریه به دوره انجدان معروف شده، مقر دعوت نزاریان قاسم شاهی همچنان در انجدان قرار داشته است. در دوره انجدان که دوره تجدید حیات در دعوت نزاریان قاسم شاهی بوده است، امامان این جماعت نه تنها پیروانی جدید یافتند، بلکه توانستند ارتباطات مستقیم خود را با گروههای پراکنده پیروانشان در نقاط دوردست، خاصه در هندوستان و [[آسیای مرکزی]] برقرار کنند و آن گروهها را تحت رهبری متمرکز درآورند. در این دوره، امامان قاسم شاهی مصراً اطاعت از امام وقت و پرداخت مرتب و کامل وجوهات مذهبی را به عنوان مهم ترین فرایض به پیروانشان که اکنون [[اهل حقیقت]] نیز خوانده می شدند، گوشزد می کردند.
+از زمان [[مستنصر دوم]]، فرزند محمد بن اسلام شاه و سی و دومین امام قاسم شاهی که در حدود سال 868 هجری قمری به امامت رسید، دوره جدیدی در تاریخ نزاریان این شاخه آغاز شد که تا آخر قرن 11 هجری قمری به طول انجامید. طی این دو قرن که در تاریخ نزاریه به دوره انجدان معروف شده، مقر دعوت نزاریان قاسم شاهی همچنان در انجدان قرار داشته است. در دوره انجدان که دوره تجدید حیات در دعوت نزاریان قاسم شاهی بوده است، امامان این جماعت نه تنها پیروانی جدید یافتند، بلکه توانستند ارتباطات مستقیم خود را با گروههای پراکنده پیروانشان در نقاط دوردست، خاصه در هندوستان و [[آسیای مرکزی]] برقرار کنند و آن گروهها را تحت رهبری متمرکز درآورند. در این دوره، امامان قاسم شاهی مصراً اطاعت از امام وقت و پرداخت مرتب و کامل وجوهات مذهبی را به عنوان مهم ترین فرایض به پیروانشان که اکنون اهل حقیقت نیز خوانده می شدند، گوشزد می کردند.
 از اوایل دوره انجدان کار تألیف آثار اسماعیلیان نزاری نیز برای نخستین بار بعد از سقوط الموت احیا شد و مؤلفانی مانند [[ابواسحاق قهستانی]] (نیمه دوم قرن 9هـ.ق) و [[خیرخواه هراتی]] (م:حدودبعد از 960هـ.ق) دست به تألیف آثاری زدند که عمدتاًً بر اصول عقاید نزاریان در اواخر دوره الموت مبتنی بود. در نتیجه فعالیتهای گسترده داعیان قاسم شاهی که تا اواخر دوره انجدان بیشتر از عنوان معلم استفاده می کردند، دعوت این شاخه از نزاریه در بلاد مختلف [[خراسان]] و [[عراق عجم]] و [[کرمان]] و افغانستان و بدخشان و [[ترکستان]] و هندوستان گسترشی قابل ملاحظه یافت، به طوری که اکثر نزاریان مؤمن شاهی نیز تا اواخر قرن 11 هجری قمری پیرو امامان قاسم شاهی شده بودند.

@@ سطر ۵۵: / سطر ۵۵: @@
 ایضاً رک: [[قاسم شاهیه]].
-[[پرونده:Nazaryan.jpg|قاب|وسط|kchvdhk]]
+[[پرونده:Nazaryan.jpg|قاب|وسط]]
 ==پانویس==

@@ سطر ۵۵: / سطر ۵۵: @@
 ایضاً رک: [[قاسم شاهیه]].
+[[پرونده:Nazaryan.jpg|قاب|وسط|kchvdhk]]
 ==پانویس==

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 بدین ترتیب، کسانی که مذهب نزاری را پذیرفته بودند اکنون با معرفت امام نزاری به حقیقت دین یعنی باطن شریعت پی برده و به بهشت معنوی وارد شده بودند. امّا دیگران که از معرفت امام محروم بودند، چون از وجود روحانی بی بهره بودند، در دوزخ به سر می بردند. حسن دوم و فرزندش محمد شریعت را نیز نسخ کرده بودند، زیرا در دورِ قیامت و زندگی بهشتی تبعیت از احکام دین ضروری نیست. مثلاًً نزاریان به جای پنج بار نمازخواندن در شبانه روز، اکنون موظف بودند که همواره در قلوب خود به عبادت خداوند مشغول باشند. نسخ احکام شرعی در دور قیامت به حذف تقیه تعبیر می شد. در دور قیامت، مؤمنان فقط موظف به توجه حقیقت روحانی امام بودند، زیرا وی تجلی ذاتِ باری تعالی و مظهر کلمه و امر الهی محسوب می شد.
-در دور قیامت، عام یعنـی غیر نزاریان، « [[اهل تضاد]] » نام گرفتند، و نزاریان خود به دو گروه [[اهلِ ترتّب]] و [[اهل وحدت]] منقسم می شدند. اهل ترتّب همان افراد خاص و پیروان عادی امام نزاری بودند، ولی اهل وحدت یا [[اخصّ خاص]] نزاریانی بودند که به کل حقیقت دست یافته و حقیقت امام را شناخته و به رستگاری کامل رسیده بودند. نزاریان در اواخر دوره الموت تغییرات دیگری در اصول عقاید خود به وجود آوردند ولی نظریه قیامت همچنان رکن اصلی عقاید این فرقه باقی ماند.» <ref> [[دانشنامه جهان اسلام]]، ج1، ص557</ref>
+در دور قیامت، عام یعنـی غیر نزاریان، « [[اهل تضاد]] » نام گرفتند، و نزاریان خود به دو گروه [[اهل ترتّب]] و [[اهل وحدت]] منقسم می شدند. اهل ترتّب همان افراد خاص و پیروان عادی امام نزاری بودند، ولی اهل وحدت یا [[اخصّ خاص]] نزاریانی بودند که به کل حقیقت دست یافته و حقیقت امام را شناخته و به رستگاری کامل رسیده بودند. نزاریان در اواخر دوره الموت تغییرات دیگری در اصول عقاید خود به وجود آوردند ولی نظریه قیامت همچنان رکن اصلی عقاید این فرقه باقی ماند.» <ref> [[دانشنامه جهان اسلام]]، ج1، ص557</ref>
 [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] سپس به دوره نزاریه پس از سقوط الموت اشاره کرده و می نویسد: «امامت و کل جماعت اسماعیلیان نزاری در ایران در 654 هجری قمری به دست مغولان منهدم نگردید؛ بلکه گروههای پراکنده ای از نزاریه همچنان در [[دیلم]] و قهستان باقی ماندند و شمار بسیاری از نزاریان خراسانی که از تیغ مغول رهایی یافته بودند، نیز به نواحی مجاور در [[افغانستان]] و [[سند]] مهاجرت کردند. در طی دو قرن که مبهم ترین دوران تاریخ نزاریان بعد از الموت است، جماعت نزاریه برای حفظ بقای خود مجبور بوده است تا به شدیدترین وجهی تقیه کند و به تدریج هویت واقعی خود را در پوشش ظاهری [[تصوف]] کتمان نماید. در این دوره از امامان نزاریه و ارتباط نزاریان با امامان خود تقریباً چیزی دانسته نیست. تألیفات اسماعیلیان نزاری نیز در این برهه از تاریخ، ناچیز بوده، و آثار بسیار معدودی از آن دوران به زبانهای فارسی و عربی و زبانهای رایج در [[هند]] که مورد استفاده نزاریان مناطق مختلف بوده، بر جا مانده است. از دانسته های محدود، این است که با مرگ [[شمس الدین محمد]]، بیست و هشتمین امام نزاری که در حدود 710 هجری قمری اتفاق افتاد، اولین انشعاب در جماعت نزاریه پدیدار گشت. [[مؤمن شاه]] و [[قاسم شاه]]، فرزندان شمس الدین محمد بر سر جانشینی پدر اختلاف پیدا کردند و امامت هر یک از آنها مورد پذیرش گروههایی از نزاریان قرار گرفت و در نتیجه جماعت نزاریه به دو شاخه [[مؤمن شاهی]](یا [[محمدشاهی]]) و [[قاسم شاهی]] منقسم گردید. ابتدا اکثر نزاریان شام و دیلم و بدخشان به شاخه مؤمن شاهی پیوستند و نزاریان قاسم شاهی ظاهراً تا مدتی در اقلیت بودند.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 از [[اسماعیلیه (اسماعیلیه)|اسماعیلیه]]. <ref> [[تاریخ الاسماعیلیة]]، [[عارف تامر]]، ج1، ص93 / [[فرهنگ فِرَق اسلامی]]، [[محمد جواد مشکور]]، ص441 / [[فرهنگ نامه فرقه های اسلامی]]، [[شریف یحیی الامین]]، ص276 / [[مذاهب الاسلامیین]]، [[عبدالرحمن بدوی]]، ص1096 / [[معجم الفرق الاسلامیة]]، [[عارف تامر]]، ص122 / [[موسوعة الفرق و الجماعات و المذاهب و الاحزاب و الحرکات الاسلامیة]]، [[عبدالمنعم حفنی]]، ص650</ref>
-[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] دربـاره ایـن فـرقـه مـی نـویسـد: «پـس از مـرگ خلیفـه [[المستنصر بالله فاطمی|المستنصر بالله]] (خلیفـه [[فاطمیون]] [[مصر]] )، افضـل پسـر بدر الجمالی که در مقام وزارت، اقتداری تمام داشت، توانست به قصد مستحکم ساختن موقعیت خود و با اعمال نفوذ، [[نزار بن مستنصر|نزار]] فرزند ارشد [[المستنصر بالله فاطمی|المستنصر بالله]] را که نص امامت و خلافت بر او قرار گرفته بود، از حقوق خود محروم کند و در عوض جوان ترین برادر او ابوالقاسم احمد را با لقب [[المستعلی بالله]] جایگزین وی سازد. افضل به سرعت مقامات عالی رتبه دولت و دعوت [[فاطمیان]] را وادار کرد تا با [[المستعلی بالله|مستعلی]] بیعت کنند و او را به جانشینی [[المستنصر بالله فاطمی|المستنصر بالله]] بشناسند. این اقدام بی سابقه، نهضت [[ اسماعیلیه]] را با بحران شدیدی مواجه ساخت و [[اسماعیلیان]] که تا آن زمان نهضت واحدی را تشکیل می دادند، به زودی به دو شاخه اصلی [[مستعلویه]] و [[نزاریه]] منقسم شدند. در اواخر سال 488 هجری قمری [[نزار بن مستنصر|نزار]] همراه یکی از پسرانش به دستور [[المستعلی بالله|مستعلی]] در زندان به قتل رسید.
+[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] دربـاره ایـن فـرقـه مـی نـویسـد: «پـس از مـرگ خلیفـه [[المستنصر بالله فاطمی|المستنصر بالله]] (خلیفـه [[فاطمیون]] [[مصر]] )، [[افضـل]] پسـر [[بدر الجمالی]] که در مقام وزارت، اقتداری تمام داشت، توانست به قصد مستحکم ساختن موقعیت خود و با اعمال نفوذ، [[نزار بن مستنصر|نزار]] فرزند ارشد المستنصر را که نص امامت و خلافت بر او قرار گرفته بود، از حقوق خود محروم کند و در عوض جوان ترین برادر او ابوالقاسم احمد را با لقب [[المستعلی بالله]] جایگزین وی سازد. افضل به سرعت مقامات عالی رتبه دولت و دعوت فاطمیان را وادار کرد تا با مستعلی بیعت کنند و او را به جانشینی المستنصر بشناسند. این اقدام بی سابقه، نهضت اسماعیلیه را با بحران شدیدی مواجه ساخت و اسماعیلیان که تا آن زمان نهضت واحدی را تشکیل می دادند، به زودی به دو شاخه اصلی [[مستعلویه]] و نزاریه منقسم شدند. در اواخر سال 488 هجری قمری نزار همراه یکی از پسرانش به دستور مستعلی در زندان به قتل رسید.
 افتراق در [[جماعت]] [[ اسماعیلیه]] به این دو شاخه که از همان ابتدا رقبای متخاصم یکدیگر شدند، به تضعیف کلی و غیر قابل جبران دعوت [[ اسماعیلیه]] انجامید. اکثر [[اسماعیلیان]] [[مصر]] و تمامی [[جماعت]] اسماعیلی [[یمن]] و [[گجرات]] و بسیاری از [[اسماعیلیان]] [[شام]] امامت [[المستعلی بالله|مستعلی]] را پذیرفتند، ولی گروه بزرگی از [[اسماعیلیان]] [[شام]] و تمامی [[اسماعیلیان]] [[عراق]] و [[ایران]] و احتمالاًً [[بدخشان]] و [[ماوراءالنهر]] به نص اول [[المستنصر بالله فاطمی|المستنصر بالله]] وفادار ماندند و [[نزار بن مستنصر|نزار]] را به عنوان نوزدهمین امام خود و جانشین به حق پدرش قبول کردند. در قرون بعدی، مستعلویان و نزاریان به ترتیب در قسمتهای غربی و شرقی دنیای اسلام به بسط دعوتهای مستقل خود پرداختند و مسیرهای مذهبی ـ سیاسی کاملاً مجزایی را طی کردند.» <ref> [[دائرة المعارف الاسلامیة]]، ج8، ص695</ref>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ آوریل ۲۰۱۸، ساعت ۰۵:۵۲
سطر ۱:		سطر ۱:
−	از [[اسماعیلیه]]. <ref> [[تاریخ الاسماعیلیة]]، [[عارف تامر]]، ج1، ص93 / [[فرهنگ فِرَق اسلامی]]، [[محمد جواد مشکور]]، ص441 / [[فرهنگ نامه فرقه های اسلامی]]، [[شریف یحیی الامین]]، ص276 / [[مذاهب الاسلامیین]]، [[عبدالرحمن بدوی]]، ص1096 / [[معجم الفرق الاسلامیة]]، [[عارف تامر]]، ص122 / [[موسوعة الفرق و الجماعات و المذاهب و الاحزاب و الحرکات الاسلامیة]]، [[عبدالمنعم حفنی]]، ص650</ref>	+	از [[اسماعیلیه (اسماعیلیه)\|اسماعیلیه]]. <ref> [[تاریخ الاسماعیلیة]]، [[عارف تامر]]، ج1، ص93 / [[فرهنگ فِرَق اسلامی]]، [[محمد جواد مشکور]]، ص441 / [[فرهنگ نامه فرقه های اسلامی]]، [[شریف یحیی الامین]]، ص276 / [[مذاهب الاسلامیین]]، [[عبدالرحمن بدوی]]، ص1096 / [[معجم الفرق الاسلامیة]]، [[عارف تامر]]، ص122 / [[موسوعة الفرق و الجماعات و المذاهب و الاحزاب و الحرکات الاسلامیة]]، [[عبدالمنعم حفنی]]، ص650</ref>

	[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] دربـاره ایـن فـرقـه مـی نـویسـد: «پـس از مـرگ خلیفـه [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] (خلیفـه [[فاطمیون]] [[مصر]] )، افضـل پسـر بدر الجمالی که در مقام وزارت، اقتداری تمام داشت، توانست به قصد مستحکم ساختن موقعیت خود و با اعمال نفوذ، [[نزار بن مستنصر\|نزار]] فرزند ارشد [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] را که نص امامت و خلافت بر او قرار گرفته بود، از حقوق خود محروم کند و در عوض جوان ترین برادر او ابوالقاسم احمد را با لقب [[المستعلی بالله]] جایگزین وی سازد. افضل به سرعت مقامات عالی رتبه دولت و دعوت [[فاطمیان]] را وادار کرد تا با [[المستعلی بالله\|مستعلی]] بیعت کنند و او را به جانشینی [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] بشناسند. این اقدام بی سابقه، نهضت [[ اسماعیلیه]] را با بحران شدیدی مواجه ساخت و [[اسماعیلیان]] که تا آن زمان نهضت واحدی را تشکیل می دادند، به زودی به دو شاخه اصلی [[مستعلویه]] و [[نزاریه]] منقسم شدند. در اواخر سال 488 هجری قمری [[نزار بن مستنصر\|نزار]] همراه یکی از پسرانش به دستور [[المستعلی بالله\|مستعلی]] در زندان به قتل رسید.		[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] دربـاره ایـن فـرقـه مـی نـویسـد: «پـس از مـرگ خلیفـه [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] (خلیفـه [[فاطمیون]] [[مصر]] )، افضـل پسـر بدر الجمالی که در مقام وزارت، اقتداری تمام داشت، توانست به قصد مستحکم ساختن موقعیت خود و با اعمال نفوذ، [[نزار بن مستنصر\|نزار]] فرزند ارشد [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] را که نص امامت و خلافت بر او قرار گرفته بود، از حقوق خود محروم کند و در عوض جوان ترین برادر او ابوالقاسم احمد را با لقب [[المستعلی بالله]] جایگزین وی سازد. افضل به سرعت مقامات عالی رتبه دولت و دعوت [[فاطمیان]] را وادار کرد تا با [[المستعلی بالله\|مستعلی]] بیعت کنند و او را به جانشینی [[المستنصر بالله فاطمی\|المستنصر بالله]] بشناسند. این اقدام بی سابقه، نهضت [[ اسماعیلیه]] را با بحران شدیدی مواجه ساخت و [[اسماعیلیان]] که تا آن زمان نهضت واحدی را تشکیل می دادند، به زودی به دو شاخه اصلی [[مستعلویه]] و [[نزاریه]] منقسم شدند. در اواخر سال 488 هجری قمری [[نزار بن مستنصر\|نزار]] همراه یکی از پسرانش به دستور [[المستعلی بالله\|مستعلی]] در زندان به قتل رسید.

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 به رغم فشارها و حملات ممتد سلجوقیان به قلاع و پایگاههای نزاریان، دعوت [[نزاریه]] با موفقیت کم و بیش در شهرها و نواحی کوهستانی [[ایران]] اشاعه می گردید و دامنه نفوذ آن گاه تا [[اصفهان]]، مقر حکومت سلجوقیان گسترش می یافت. از حدود سال 495 هجری قمری، [[حسن صباح]] فعالیتهای دعوت را به [[شام]] نیز بسط داد و از همان زمان پیوسته داعیانی از [[الموت]]، برای تشکل بخشیدن به نزاریان [[شام]] و رهبری آنها، و همچنین اشاعه دعوت در میان مسلمانان غیر اسماعیلی آنجا، به [[شام]] فرستاده می شدند. این داعیان که ریاست دعوت [[نزاریه]] را در [[شام]] بر عهده می گرفتند، در زمینه سیاستهای کلی مجری دستورهای [[الموت]] بودند.
-[[حسن صباح]] که مؤسس دولت و دعوت مستقل [[نزاریه]] بود و سیاستها و شیوه های کلی مبارزاتی نزاریان را شخصاً طراحی می کرد، متفکر برجسته ای نیز بود و آثار مهمی در زمینه تعالیم این شاخه از [[ اسماعیلیه]] تألیف کرده بود. برخلاف [[اسماعیلیان]] فاطمی و مستعلوی، نزاریان از ابتدا، علاقه ای به تفکر در زمینه های جهان شناسی و تاریخ ادواری نشان نمی دادند و کوششهای خود را عمدتاًً صرف مطالعه نظریه شیعی درباره امامت و به ویژه اهمیت تعالیم امام اسماعیلی می کردند. [[حسن صباح]] خود رساله ای به زبان فارسی به نام فصول اربعه در این زمینه تألیف کرده بود که اکنون نایاب است. حسن که به اصل شیعی تعلیم با تأکید بر نقش و اهمیت منحصر به فرد تعالیم معلمان صادق در هر عصر بعد از [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله اهتمام می ورزید، نه تنها موضع [[ اهل سنت]] را در باب مسأله تعلیم باطل اعلام کرد، بلکه عقیده سنتی شیعیان متقدم را نیز مورد انتقاد قرار داد و سرانجام، با طرح مجدد مسأله به گونه جدیدی، نتیجه گیری کرد که معلم صادق و امام به حق همواره همان امام اسماعیلی است که در ضمن [[حقانیت]] و امامتش نیازی به هیچ گونه دلیل و برهانی ندارد. این نظریه تعلیم که تأکید بر استقلال مرجعیت و تعالیم هر یک از امامان داشت، زمینه فکری را برای اصلاحات اعتقادی نزاریان در دوره های بعد آماده ساخت. نظریه تعلیم آنچنان نقش عمده ای در اصول عقاید نزاریان نخستین احراز کرد که پیروان دعوت نزاریان به اهل تعلیم و [[تعلیمیه]] نیز معروف شدند.
+[[حسن صباح]] که مؤسس دولت و دعوت مستقل [[نزاریه]] بود و سیاستها و شیوه های کلی مبارزاتی نزاریان را شخصاً طراحی می کرد، متفکر برجسته ای نیز بود و آثار مهمی در زمینه تعالیم این شاخه از [[ اسماعیلیه]] تألیف کرده بود. برخلاف [[اسماعیلیان]] فاطمی و مستعلوی، نزاریان از ابتدا، علاقه ای به تفکر در زمینه های جهان شناسی و تاریخ ادواری نشان نمی دادند و کوششهای خود را عمدتاًً صرف مطالعه نظریه شیعی درباره امامت و به ویژه اهمیت تعالیم امام اسماعیلی می کردند. [[حسن صباح]] خود رساله ای به زبان فارسی به نام فصول اربعه در این زمینه تألیف کرده بود که اکنون نایاب است. حسن که به اصل شیعی تعلیم با تأکید بر نقش و اهمیت منحصر به فرد تعالیم معلمان صادق در هر عصر بعد از [[پیامبر اسلام]] صلی الله علیه و آله اهتمام می ورزید، نه تنها موضع [[ اهل سنت]] را در باب مسأله تعلیم باطل اعلام کرد، بلکه عقیده سنتی شیعیان متقدم را نیز مورد انتقاد قرار داد و سرانجام، با طرح مجدد مسأله به گونه جدیدی، نتیجه گیری کرد که معلم صادق و امام به حق همواره همان امام اسماعیلی است که در ضمن حقانیت و امامتش نیازی به هیچ گونه دلیل و برهانی ندارد. این نظریه تعلیم که تأکید بر استقلال مرجعیت و تعالیم هر یک از امامان داشت، زمینه فکری را برای اصلاحات اعتقادی نزاریان در دوره های بعد آماده ساخت. نظریه تعلیم آنچنان نقش عمده ای در اصول عقاید نزاریان نخستین احراز کرد که پیروان دعوت نزاریان به اهل تعلیم و [[تعلیمیه]] نیز معروف شدند.
 چهارمین خداوند [[الموت]]، [[حسن علی ذکره السلام| حسن دوم]] که نزاریان اصطلاح علی ذکره السلام را به نامش اضافه کردند و سرانجام، امامت وی را پذیرا شدند، بانی انقلابی عظیم در تعالیم [[ اسماعیلیه]] نزاری گردید. حسن دوم که به تاریخ و تعالیم [[اسماعیلیان]] متقدم توجه خاص داشت و از علم تأویل نیز بهره کافی برده بود، در 557 هجری قمری، هنگامی که نزاریان هنوز وی را به عنوان فرزند محمد بن بزرگ امید (بزرگ امید جانشین [[حسن صباح]]) می شناختند، به ریاست دعوت و دولت نزاریان رسید و به سرعت مقدمات اصلاحات اعتقادی خود را فراهم کرد. در 17 رمضان 559 حسن دوم طی مراسم ویژه ای در [[الموت]] و در حضور گروههایی از نمایندگان جماعات نزاری مناطق مختلف، به عنوان داعی و حجت امام مستور خطبه ای ایراد کرد که ظاهراً از جانب شخص امام برای پیروانش ارسال شده بود. حسن طی آن مراسم از منبر ویژه ای خطاب به حاضران اعلام کرد که امام زمان شما را درود و رحمت فرستاده، و بندگان خاص گزیده خویش خوانده، و بار تکلیف شریعت از شما برگرفته، و شما را به قیامت رسانیده است.