مقدمه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۴۷

2026-09-05T17:47:08Z

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۴۵

2026-09-05T17:45:50Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۴۱

2026-09-05T17:41:12Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۲

2026-09-05T17:32:47Z

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۲

2026-09-05T17:32:14Z

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۱

2026-09-05T17:31:33Z

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۳

2026-09-05T14:03:09Z

Admin در ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۰۲

2026-09-05T14:02:34Z

Admin: صفحه‌ای تازه حاوی «الحمدلله الذي انزل علي عبده الکتاب و لم يجعل له عوجا (سوره کهف، آيه1) مقدمه...» ایجاد کرد

2026-09-05T13:58:35Z

صفحه‌ای تازه حاوی «الحمدلله الذي انزل علي عبده الکتاب و لم يجعل له عوجا (سوره کهف، آيه1) مقدمه...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

@@ سطر ۱۲۵: / سطر ۱۲۵: @@
 در پايان لازم است صادقانه و به عنوان کسي که بيش از هشت سال از عمر خويش را مصروف اين پژوهش نموده است، يادآوري کنم که هرچه بيشتر در علل تفرّق و تشتّت امت اسلامي انديشه مي‌کنم، ژرف‎تر به عمق جملات نبي مکرم اسلام صلي الله عليه و آله واقف مي‎گردم که فرمود: «مثل اهل بيتي في هذه الأمة کمثل سفينة نوح، من رکبها نجي و من ترکها هلک»  و بيشتر بر آن وجود شريف درود مي‎فرستم که راه هدايت را از مسير نوراني خاندان مکرّمش عليهم السلام گوشزد نمود تا مسلمانان با تمسّک به عروة الوثقاي امامت، راه را گم نکنند و با توسل به دامان پرفيض محمد و آل محمد صلي‌الله عليه و آله، خويش را از منجلاب تباهي بيرون کشند.
-* *
 به سامان رسيدن اين پژوهش، وامدار همراهي‌ها و مهرباني‌هاي افراد و مجموعه‌هايي است که آوردن نامشان را در اينجا به نشانه سپاس، بر خود فرض مي‌دانم و از خداوند براي آنان خير و توفيق مسئلت مي‌کنم: کتابخانه دائرةالمعارف بزرگ اسلامي، کتابخانه حضرت آيت‌الله العظمي مرعشي نجفي، کتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران و کتابخانه آستانه مقدسه حضرت معصومه عليهاالسلام که در فراهم آمدن منابع، همکاري صميمانه کردند. همچنين حجج‌الاسلام والمسلمين آقايان سيد محمد روحاني، حسين حسنخاني، سيدمحمود طباطبايي، دکتر علي پورمحمدي و آقاي دکتر مهدي انصاري(که کريمانه اين اثر را چندين بار مطالعه و غلط‌گيري کردند) دلگرمي‌ها و ياري‌هاي بسيار در کار کردند. اما پيش و بيش از همه بايد از مؤلف مرحوم، آيت‌الله آقاي حاج سيدمهدي روحاني ياد کنم و براي او از بارگاه حضرت حق، طلب رحمت واسعه و درجات عالي کنم.

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 و ديگر سخن آنکه فهرست‌نويسي مجموعه‌اي با اين حجم از اعلام، کتاب، اماکن و نام فرقه‌هاي مختلف تلاشي مستمر و ارزشمند را مي‌طلبيد. به‌خصوص آنکه، فهرست اعلام و فهرست اعلام مترجم براساس مستند مشاهير و رجال کتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران تنظيم گرديد که خود کاري زمان‌بَر بود. اين کار، مرهون تلاش برادران گرانقدر آقاي دکتر مهدي انصاري و حجةالاسلام محمدمهدي محب‌الرحمن است که به صورتي خستگي‌ناپذير آن را به سرانجام رساندند.
-  * * *
 در ادامه سخن لازم مي‌بينم با تفصيل بيشتر به مطالبي اشاره کنم که آنها را از مبادي تصوري و تصديقي اين پژوهش به‌شمار مي‌آورم؛ ضمن اين که به مناسبت، به برخي برجستگي‌ها و نيز تنگناهاي کار مرحوم آيت‌الله روحاني هم اشاراتي مي‌کنم:

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 شايد اين انتظار وجود داشت که در مقدمه اين نوشتار، اگرچه به صورت مختصر، به‌علل تفرّق ملت اسلام و عواملي که اين مهم را پديد آوردند، اشاره شود. عللي که مي‌توان آنان را در دو شاخه اصلي مباحث کلامي و امور سياسي دسته‌بندي کرد نگارنده اذعان دارد که پژوهشي اينچنين درحوزه فِرَق اسلامي، بدون بحثي کلان در عوامل فرقه‌سازي ناقص است امّا حقيقت امر آن است که نخواسته‌ام کار مؤلف را به جهت نوشته شدن مقدمه‌اي که مي‌تواند به‌صورت مستقل نيز مورد نگارش قرار گيرد، به تأخير چندباره اندازم. اميد است در آينده‌اي نزديک، کتابي را در طرح و قواره جديد و به نوعي متفاوت در اين باره به رشته تحرير درآورم، چنانکه مقدمات آن را فراهم نموده‌ام.
 و ديگر سخن آنکه فهرست‌نويسي مجموعه‌اي با اين حجم از اعلام، کتاب، اماکن و نام فرقه‌هاي مختلف تلاشي مستمر و ارزشمند را مي‌طلبيد. به‌خصوص آنکه، فهرست اعلام و فهرست اعلام مترجم براساس مستند مشاهير و رجال کتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران تنظيم گرديد که خود کاري زمان‌بَر بود. اين کار، مرهون تلاش برادران گرانقدر آقاي دکتر مهدي انصاري و حجةالاسلام محمدمهدي محب‌الرحمن است که به صورتي خستگي‌ناپذير آن را به سرانجام رساندند.
   * * *
 در ادامه سخن لازم مي‌بينم با تفصيل بيشتر به مطالبي اشاره کنم که آنها را از مبادي تصوري و تصديقي اين پژوهش به‌شمار مي‌آورم؛ ضمن اين که به مناسبت، به برخي برجستگي‌ها و نيز تنگناهاي کار مرحوم آيت‌الله روحاني هم اشاراتي مي‌کنم:
 يکم. آثار نگاشته شده در حوزه فِرَق،گاه نسبتهايي را به برخي فرقه‌ها مي‌دهند که خالي از مسامحه نيست و قابل تأمل و حتي شک‌برانگيز است. تو گويي در اين موارد، قلم در دست دشمنان اين فرق بوده است. اين فرقه‌نگاران نوعاً از اهل سنت‌اند؛ براي نمونه بغدادي، شهرستاني، اسفرايني و اشعري، در مقام اظهار نظر در باره فرقه‌هاي ديگر، سني‌هاي تند و متعصبي هستند. اشعري البته در قياس با بقيه منصفانه‌تر نوشته است. «تلبيس ابليس» و فرقه‌نگاري ابن حزم، نمونه‌هاي ديگرند. حتي منصفانه بگوييم که بسياري از نسبتهايي که در دوره بني‌عباس به بني‌اميه داده شده است، محل ترديد و تأمل است. اين نسبتهاي نادرست اگر پژوهشگر را به سمت انکار نبرد، دست‌کم به ترديد دچار مي‌کند؛ بخصوص در باب فرقه‌هايي که خود درباره انديشه‌هايشان چيزي ننوشته‌اند. نسبتهاي ناروا به انديشه‌هاي فرق، منحصر به شيعه نيست و مصاديق آن را مي‌توان در صوفيه و معتزله نيز سراغ گرفت.

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 شايد اين انتظار وجود داشت که در مقدمه اين نوشتار، اگرچه به صورت مختصر، به‌علل تفرّق ملت اسلام و عواملي که اين مهم را پديد آوردند، اشاره شود. عللي که مي‌توان آنان را در دو شاخه اصلي مباحث کلامي و امور سياسي دسته‌بندي کرد نگارنده اذعان دارد که پژوهشي اينچنين درحوزه فِرَق اسلامي، بدون بحثي کلان در عوامل فرقه‌سازي ناقص است امّا حقيقت امر آن است که نخواسته‌ام کار مؤلف را به جهت نوشته شدن مقدمه‌اي که مي‌تواند به‌صورت مستقل نيز مورد نگارش قرار گيرد، به تأخير چندباره اندازم. اميد است در آينده‌اي نزديک، کتابي را در طرح و قواره جديد و به نوعي متفاوت در اين باره به رشته تحرير درآورم، چنانکه مقدمات آن را فراهم نموده‌ام.
 و ديگر سخن آنکه فهرست‌نويسي مجموعه‌اي با اين حجم از اعلام، کتاب، اماکن و نام فرقه‌هاي مختلف تلاشي مستمر و ارزشمند را مي‌طلبيد. به‌خصوص آنکه، فهرست اعلام و فهرست اعلام مترجم براساس مستند مشاهير و رجال کتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران تنظيم گرديد که خود کاري زمان‌بَر بود. اين کار، مرهون تلاش برادران گرانقدر آقاي دکتر مهدي انصاري و حجةالاسلام محمدمهدي محب‌الرحمن است که به صورتي خستگي‌ناپذير آن را به سرانجام رساندند.
-* * *
+ * * *
 در ادامه سخن لازم مي‌بينم با تفصيل بيشتر به مطالبي اشاره کنم که آنها را از مبادي تصوري و تصديقي اين پژوهش به‌شمار مي‌آورم؛ ضمن اين که به مناسبت، به برخي برجستگي‌ها و نيز تنگناهاي کار مرحوم آيت‌الله روحاني هم اشاراتي مي‌کنم:
 يکم. آثار نگاشته شده در حوزه فِرَق،گاه نسبتهايي را به برخي فرقه‌ها مي‌دهند که خالي از مسامحه نيست و قابل تأمل و حتي شک‌برانگيز است. تو گويي در اين موارد، قلم در دست دشمنان اين فرق بوده است. اين فرقه‌نگاران نوعاً از اهل سنت‌اند؛ براي نمونه بغدادي، شهرستاني، اسفرايني و اشعري، در مقام اظهار نظر در باره فرقه‌هاي ديگر، سني‌هاي تند و متعصبي هستند. اشعري البته در قياس با بقيه منصفانه‌تر نوشته است. «تلبيس ابليس» و فرقه‌نگاري ابن حزم، نمونه‌هاي ديگرند. حتي منصفانه بگوييم که بسياري از نسبتهايي که در دوره بني‌عباس به بني‌اميه داده شده است، محل ترديد و تأمل است. اين نسبتهاي نادرست اگر پژوهشگر را به سمت انکار نبرد، دست‌کم به ترديد دچار مي‌کند؛ بخصوص در باب فرقه‌هايي که خود درباره انديشه‌هايشان چيزي ننوشته‌اند. نسبتهاي ناروا به انديشه‌هاي فرق، منحصر به شيعه نيست و مصاديق آن را مي‌توان در صوفيه و معتزله نيز سراغ گرفت.

@@ سطر ۷۲: / سطر ۷۲: @@
 و ما توفيقي الا بالله
 سيد حسن خميني
 قم. محرم‌الحرام 1432
 دي ماه 1389