ذهبیه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۰

2019-02-04T10:30:19Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۹

2019-02-04T10:29:42Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۸

2019-02-04T10:28:48Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۸

2019-02-04T10:28:14Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۶

2019-02-04T10:26:23Z

Admin در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۲

2019-01-21T10:32:25Z

Admin در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۲۵

2019-01-21T10:25:30Z

Admin در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۱۶

2019-01-21T10:16:49Z

Admin در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۵۹

2019-01-21T09:59:43Z

Admin در ‏۲۱ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۹:۵۸

2019-01-21T09:58:10Z

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 تاریخ هزار و دویست ساله ذهبیه، مشتمل بر حوادث اجتماعی و فرهنگی فراوان است. در سده های اولیه حیات ذهبیه، شخصیت هایی همچون: نجم الدین کبری، [[علاءالدوله سمنانی]] و [[عبدالرحمن اسفراینی]]، به ارشاد، وعظ و اندرز برای عموم مردم و تربیت و تعلیم شاگردان مشغول بودند و آثار پرمغزی در این دوره برای مقاصد مزبور توسط بزرگان ذهبیه، تألیف شد. از قرن هفتم قمری با یورش مغول و قتل و غارت ها و رواج فساد فرهنگی و اجتماعی و به انزوا رفتن سالکان و عارفان، مردان ذهبیه هم در پرده گمنامی پنهان شدند، به طوری که از بسیاری از اقطاب ذهبیه، جز نامی باقی نمانده است و ترجیح می دادند در گمنامی زندگی کنند. بعضی از مشایخ ذهبیه که به وعظ و ارشاد علنی و برپایی مجالس اقدام کردند، مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. این وضعیت در دوره صفویه نیز ادامه داشت، اما نه به دلیل شیعه گرایی ذهبیه، بلکه به دلیل اختلاف طریقت ذهبی] و صفویه و در دست داشتن حاکمیت بود که عرصه را بر ذهبیه تنگ نمود. موج حملات بر ضد تصوف و عرفان، از سوی فقیهان و متشرعان که از دوره صفویه آغاز گشت و کتاب های فراوانی علیه آنها نوشتند که بر ذهبیه هم بی تأثیر نبود. اگرچه پایبندی و التزام ذهبیه به شریعت، موجب جانبداری برخی از فقیهان از آن ها شده است. در این دوره تنها دو نفر از مشایخ ذهبیه، [[محمد علی مؤذن]] و [[نجیب الدین رضا تبریزی]]، مجالی برای برپایی مجالس ترویج ذهبیه پیدا کردند. در قرن دوازدهم هجری، [[سید قطب الدین محمد نیریزی]]، سی و دومین قطب ذهبیه، جانی تازه به ذهبیه بخشید. تألیفات و مجالس وی رونق داشت و بزرگان را پرورش می داد. از 1125 هجری قمری با تدریس او در طاق مروارید مسجد جامع [[شیراز]]، این شهر مرکز ذهبیه گردید و تا امروز این مرکزیت باقی است. در دوره ناصری هم با پیدایش وضعیت خاص اجتماعی و فرهنگی و به قطبیت رسیدن [[آقا میرزا ابوالقاسم راز شیرازی]] و جانشینان او، ذهبیه تعمیق و در شهرهای مختلف ایران گسترش یافت. در دوره قطب های معاصر و آخرین آنها یعنی [[عبدالحمید گنجویان]]، عمده فعالیت های ذهبیه، مصروف چاپ و نشر آثار این سلسله شده و ذهبیه به صورت یک مرکز علمی و فرهنگی درآمد.
-در مورد علل و عواملی که سبب پیدایش این سلسله شده، اقوال مختلفی وجود دارد، از جمله آن که در بیشتر منابع نوشته اند در آن هنگام که خواجه اسحاق ختّلانی پیر و مرشد سلسله [[کبرویه]] و مراد میرشهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سید محمد نوربخش را خلیفةالخلفای خویش کرد و با او دست بیعت داد و لقب نوربخش را به وی بخشید، سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سر از بیعت با سید محمد نوربخش پیچیده و از خواجه اسحاق ختّلانی جدا شد، خواجه اسحاق او را مرتد شمرد و درباره او گفت: ذهب عبدالله. یعنی عبدالله از بیعت ما بیرون رفت و از این رو یاران عبدالله را از آن پس ذهبیه خواندند. اما این وجه تسمیه، با موازین اشتقاق مطابقت ندارد و ظاهراً از همان اول بروز اختلاف، پیروان عبدالله خود را ذهبیه خالص نامیدند و از سایر شعب ذهبیه کبرویه، خود را جدا و ممتاز ساختند. پیروان عبدالله گویند: منظور از جمله ذهب عبدالله این است که عبدالله طلا شد. بعدها مخالفانشان آن ها را ذهبیه اغتشاشیه نامیدند. بی شک استعمال نام و عنوان ذهبیه مطلق در باب این سلسله خاص، ظاهراً جدید است و سابقه زیادی ندارد. صاحب بستان السیاحة ذیل حرف ذال گوید: اطلاق نام ذهبیه بر این فرقه، مدت اندکی است و گویا به صد سال نمی رسد و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور فارس، جای دیگری به نظر نیامده است. اکنون سالها است که صاحب ارشاد آن سلسله، مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک بوده باشد، همانا وجود ندارد. در خراسان این فرقه را صوفیه و مریدان سید محمد را نوربخشیه خوانند و میان مریدان این دو فرقه، در اثبات و نفی خلافت عبدالله مشهدی، مناقشات بسیاری روی داده است. این سلسله، به علت اخلاص در تشیع و عقیده به ولایت ائمه اثنی عشر در دوره صفویه، نخست در خراسان و سرانجام در فارس، موفق به گسترش طریقه خود بین طبقات عامه و اهل حِرَف و صنایع شدند. در پایان دوره صفویه، باقیماندگان پیروان نوربخشیه نیز به شاخه ذهبیه پیوستند. عارفانی بزرگ مانند [[احمد غزالی]]، نجم الدین کبری، [[شمس الدین تبریزی]]، [[جلال الدین بلخی]]، [[عین القضاة همدانی]] و از متأخران قطب الدین محمد نیریزی، همگی در دامن این سلسله تربیت یافتند و از برآمدگان این سلسله هستند. این فرقه به شریعت و دین، به طوری که [[نجم الدین رازی]] بیان داشته رابطه ای دو سویه داده اند و معتقدند که شریعت و حقیقت در ارتباط تنگاتنگ هستند. بزرگان ذهبیه، اسقاط تکلیف از اهل سلوک و عرفان را نپذیرفته اند. از این رو اقطاب ذهبیه به روایات معصومین (علیهم السلام) گرایش ویژه ای داشته اند و آثار و تألیفات آنان مشحون از معارف ائمه اثنی عشر(علیهم السلام) است. سلسله ذهبیه به نوعی اعتدال در تصوف اعتقاد دارد و در حقیقت تصوف معتدلی است و انزواطلبی کامل از دنیا و گوشه گیری و عزلت گزینی مطلق ازجامعه را نمی پسندد و تهذیب نفس را معارض با حضور اجتماعی نمی داند و این مطلب را می توان از زندگینامه بیشتر بزرگان ذهبیه به خوبی به دست آورد. ذهبیه اعتقادی به جبر نداشته و سرنوشت انسان را منوط به عمل و سازندگی خود انسان دانسته و بطالت و تنبلی را نمی پسندند و گاهی رسیدن به مقام ولایت را عالی ترین مرتبه آزادی انسان می دانند. یکی از اعتقادات اصلی و مهم ذهبیه، مسئله ولایت است. زیرا آنان ولایت را شاخه ای از نبوت، محور سلوک و تهذیب، ضامن سلامت سالک از لغزش ها و واسطه تقرب به خداوند و فیض الهی می دانند. این فرقه اجازه ولی معصوم به ویژه حضرت [[امیرالمؤمنین علیه السلام]] را در قطب شدن لازم دانسته و می گوید: مدعی قطبیت بدون اجازه ایشان کافر است. قطب یا رکن، کاملترین شخصیت تربیت یافته این سلسله است و گفته می شود که ولی یا رکن در هر روزگار از نظر گرفتن خرقه و اتصال ظاهری و باطنی به امام معصوم مرتبط است».<ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج8، ص70</ref>
+در مورد علل و عواملی که سبب پیدایش این سلسله شده، اقوال مختلفی وجود دارد، از جمله آن که در بیشتر منابع نوشته اند در آن هنگام که خواجه اسحاق ختّلانی پیر و مرشد سلسله [[کبرویه]] و مراد میرشهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سید محمد نوربخش را خلیفةالخلفای خویش کرد و با او دست بیعت داد و لقب نوربخش را به وی بخشید، سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سر از بیعت با سید محمد نوربخش پیچیده و از خواجه اسحاق ختّلانی جدا شد، خواجه اسحاق او را مرتد شمرد و درباره او گفت: ذهب عبدالله. یعنی عبدالله از بیعت ما بیرون رفت و از این رو یاران عبدالله را از آن پس ذهبیه خواندند. اما این وجه تسمیه، با موازین اشتقاق مطابقت ندارد و ظاهراً از همان اول بروز اختلاف، پیروان عبدالله خود را ذهبیه خالص نامیدند و از سایر شعب ذهبیه کبرویه، خود را جدا و ممتاز ساختند. پیروان عبدالله گویند: منظور از جمله ذهب عبدالله این است که عبدالله طلا شد. بعدها مخالفانشان آن ها را ذهبیه اغتشاشیه نامیدند. بی شک استعمال نام و عنوان ذهبیه مطلق در باب این سلسله خاص، ظاهراً جدید است و سابقه زیادی ندارد. صاحب بستان السیاحة ذیل حرف ذال گوید: اطلاق نام ذهبیه بر این فرقه، مدت اندکی است و گویا به صد سال نمی رسد و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور فارس، جای دیگری به نظر نیامده است. اکنون سالها است که صاحب ارشاد آن سلسله، مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک بوده باشد، همانا وجود ندارد. در خراسان این فرقه را صوفیه و مریدان سید محمد را نوربخشیه خوانند و میان مریدان این دو فرقه، در اثبات و نفی خلافت عبدالله مشهدی، مناقشات بسیاری روی داده است. این سلسله، به علت اخلاص در تشیع و عقیده به ولایت ائمه اثنی عشر در دوره صفویه، نخست در خراسان و سرانجام در فارس، موفق به گسترش طریقه خود بین طبقات عامه و اهل حِرَف و صنایع شدند. در پایان دوره صفویه، باقیماندگان پیروان نوربخشیه نیز به شاخه ذهبیه پیوستند. عارفانی بزرگ مانند [[احمد غزالی]]، نجم الدین کبری، [[شمس الدین تبریزی]]، [[جلال الدین بلخی]]، [[عین القضاة همدانی]] و از متأخران قطب الدین محمد نیریزی، همگی در دامن این سلسله تربیت یافتند و از برآمدگان این سلسله هستند. این فرقه به شریعت و دین، به طوری که [[نجم الدین رازی]] بیان داشته رابطه ای دو سویه داده اند و معتقدند که شریعت و حقیقت در ارتباط تنگاتنگ هستند. بزرگان ذهبیه، اسقاط تکلیف از اهل سلوک و عرفان را نپذیرفته اند. از این رو اقطاب ذهبیه به روایات معصومین (علیهم السلام) گرایش ویژه ای داشته اند و آثار و تألیفات آنان مشحون از معارف ائمه اثنی عشر(علیهم السلام) است. سلسله ذهبیه به نوعی اعتدال در تصوف اعتقاد دارد و در حقیقت تصوف معتدلی است و انزواطلبی کامل از دنیا و گوشه گیری و عزلت گزینی مطلق ازجامعه را نمی پسندد و تهذیب نفس را معارض با حضور اجتماعی نمی داند و این مطلب را می توان از زندگینامه بیشتر بزرگان ذهبیه به خوبی به دست آورد. ذهبیه اعتقادی به جبر نداشته و سرنوشت انسان را منوط به عمل و سازندگی خود انسان دانسته و بطالت و تنبلی را نمی پسندند و گاهی رسیدن به مقام ولایت را عالی ترین مرتبه آزادی انسان می دانند. یکی از اعتقادات اصلی و مهم ذهبیه، مسئله ولایت است. زیرا آنان ولایت را شاخه ای از نبوت، محور سلوک و تهذیب، ضامن سلامت سالک از لغزش ها و واسطه تقرب به خداوند و فیض الهی می دانند. این فرقه اجازه ولی معصوم به ویژه حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) را در قطب شدن لازم دانسته و می گوید: مدعی قطبیت بدون اجازه ایشان کافر است. قطب یا رکن، کاملترین شخصیت تربیت یافته این سلسله است و گفته می شود که ولی یا رکن در هر روزگار از نظر گرفتن خرقه و اتصال ظاهری و باطنی به امام معصوم مرتبط است».<ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج8، ص70</ref>
 رک: [[متصوفه]]، [[قادریه]].
 == پانویس ==

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 تاریخ هزار و دویست ساله ذهبیه، مشتمل بر حوادث اجتماعی و فرهنگی فراوان است. در سده های اولیه حیات ذهبیه، شخصیت هایی همچون: نجم الدین کبری، [[علاءالدوله سمنانی]] و [[عبدالرحمن اسفراینی]]، به ارشاد، وعظ و اندرز برای عموم مردم و تربیت و تعلیم شاگردان مشغول بودند و آثار پرمغزی در این دوره برای مقاصد مزبور توسط بزرگان ذهبیه، تألیف شد. از قرن هفتم قمری با یورش مغول و قتل و غارت ها و رواج فساد فرهنگی و اجتماعی و به انزوا رفتن سالکان و عارفان، مردان ذهبیه هم در پرده گمنامی پنهان شدند، به طوری که از بسیاری از اقطاب ذهبیه، جز نامی باقی نمانده است و ترجیح می دادند در گمنامی زندگی کنند. بعضی از مشایخ ذهبیه که به وعظ و ارشاد علنی و برپایی مجالس اقدام کردند، مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. این وضعیت در دوره صفویه نیز ادامه داشت، اما نه به دلیل شیعه گرایی ذهبیه، بلکه به دلیل اختلاف طریقت ذهبی] و صفویه و در دست داشتن حاکمیت بود که عرصه را بر ذهبیه تنگ نمود. موج حملات بر ضد تصوف و عرفان، از سوی فقیهان و متشرعان که از دوره صفویه آغاز گشت و کتاب های فراوانی علیه آنها نوشتند که بر ذهبیه هم بی تأثیر نبود. اگرچه پایبندی و التزام ذهبیه به شریعت، موجب جانبداری برخی از فقیهان از آن ها شده است. در این دوره تنها دو نفر از مشایخ ذهبیه، [[محمد علی مؤذن]] و [[نجیب الدین رضا تبریزی]]، مجالی برای برپایی مجالس ترویج ذهبیه پیدا کردند. در قرن دوازدهم هجری، [[سید قطب الدین محمد نیریزی]]، سی و دومین قطب ذهبیه، جانی تازه به ذهبیه بخشید. تألیفات و مجالس وی رونق داشت و بزرگان را پرورش می داد. از 1125 هجری قمری با تدریس او در طاق مروارید مسجد جامع [[شیراز]]، این شهر مرکز ذهبیه گردید و تا امروز این مرکزیت باقی است. در دوره ناصری هم با پیدایش وضعیت خاص اجتماعی و فرهنگی و به قطبیت رسیدن [[آقا میرزا ابوالقاسم راز شیرازی]] و جانشینان او، ذهبیه تعمیق و در شهرهای مختلف ایران گسترش یافت. در دوره قطب های معاصر و آخرین آنها یعنی [[عبدالحمید گنجویان]]، عمده فعالیت های ذهبیه، مصروف چاپ و نشر آثار این سلسله شده و ذهبیه به صورت یک مرکز علمی و فرهنگی درآمد.
-در مورد علل و عواملی که سبب پیدایش این سلسله شده، اقوال مختلفی وجود دارد، از جمله آن که در بیشتر منابع نوشته اند در آن هنگام که خواجه اسحاق ختّلانی پیر و مرشد سلسله [[کبرویه]] و مراد میرشهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سید محمد نوربخش را خلیفةالخلفای خویش کرد و با او دست بیعت داد و لقب نوربخش را به وی بخشید، سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سر از بیعت با سید محمد نوربخش پیچیده و از خواجه اسحاق ختّلانی جدا شد، خواجه اسحاق او را مرتد شمرد و درباره او گفت: ذهب عبدالله. یعنی عبدالله از بیعت ما بیرون رفت و از این رو یاران عبدالله را از آن پس ذهبیه خواندند. اما این وجه تسمیه، با موازین اشتقاق مطابقت ندارد و ظاهراً از همان اول بروز اختلاف، پیروان عبدالله خود را ذهبیه خالص نامیدند و از سایر شعب ذهبیه کبرویه، خود را جدا و ممتاز ساختند. پیروان عبدالله گویند: منظور از جمله ذهب عبدالله این است که عبدالله طلا شد. بعدها مخالفانشان آن ها را ذهبیه اغتشاشیه نامیدند. بی شک استعمال نام و عنوان ذهبیه مطلق در باب این سلسله خاص، ظاهراً جدید است و سابقه زیادی ندارد. صاحب بستان السیاحة ذیل حرف ذال گوید: اطلاق نام ذهبیه بر این فرقه، مدت اندکی است و گویا به صد سال نمی رسد و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور فارس، جای دیگری به نظر نیامده است. اکنون سالها است که صاحب ارشاد آن سلسله، مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک بوده باشد، همانا وجود ندارد. در خراسان این فرقه را صوفیه و مریدان سید محمد را نوربخشیه خوانند و میان مریدان این دو فرقه، در اثبات و نفی خلافت عبدالله مشهدی، مناقشات بسیاری روی داده است. این سلسله، به علت اخلاص در تشیع و عقیده به ولایت ائمه اثنی عشر در دوره صفویه، نخست در خراسان و سرانجام در فارس، موفق به گسترش طریقه خود بین طبقات عامه و اهل حِرَف و صنایع شدند. در پایان دوره صفویه، باقیماندگان پیروان نوربخشیه نیز به شاخه ذهبیه پیوستند. عارفانی بزرگ مانند [[احمد غزالی]]، نجم الدین کبری، [[شمس الدین تبریزی]]، [[جلال الدین بلخی]]، [[عین القضاة همدانی]] و از متأخران قطب الدین محمد نیریزی، همگی در دامن این سلسله تربیت یافتند و از برآمدگان این سلسله هستند. این فرقه به شریعت و دین، به طوری که [[نجم الدین رازی]] بیان داشته رابطه ای دو سویه داده اند و معتقدند که شریعت و حقیقت در ارتباط تنگاتنگ هستند. بزرگان ذهبیه، اسقاط تکلیف از اهل سلوک و عرفان را نپذیرفته اند. از این رو اقطاب ذهبیه به روایات معصومین (علیهم السلام) گرایش ویژه ای داشته اند و آثار و تألیفات آنان مشحون از معارف ائمه اثنی عشر(علیهم السلام) است. سلسله ذهبیه به نوعی اعتدال در تصوف اعتقاد دارد و در حقیقت تصوف معتدلی است و انزواطلبی کامل از دنیا و گوشه گیری و عزلت گزینی مطلق ازجامعه را نمی پسندد و تهذیب نفس را معارض با حضور اجتماعی نمی داند و این مطلب را می توان از زندگینامه بیشتر بزرگان ذهبیه به خوبی به دست آورد. ذهبیه اعتقادی به جبر نداشته و سرنوشت انسان را منوط به عمل و سازندگی خود انسان دانسته و بطالت و تنبلی را نمی پسندند و گاهی رسیدن به مقام ولایت را عالی ترین مرتبه آزادی انسان می دانند. یکی از اعتقادات اصلی و مهم ذهبیه، مسئله ولایت است. زیرا آنان ولایت را شاخه ای از نبوت، محور سلوک و تهذیب، ضامن سلامت سالک از لغزش ها و واسطه تقرب به خداوند و فیض الهی می دانند. این فرقه اجازه ولی معصوم به ویژه حضرت [[امیرالمؤمنین علیه السلام]] را در قطب شدن لازم دانسته و می گوید: مدعی قطبیت بدون اجازه ایشان کافر است. قطب یا رکن، کاملترین شخصیت تربیت یافته این سلسله است و گفته می شود که ولی یا رکن در هر روزگار از نظر گرفتن خرقه و اتصال ظاهری و باطنی به امام معصوم مرتبط است». <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج8، ص70</ref>
+در مورد علل و عواملی که سبب پیدایش این سلسله شده، اقوال مختلفی وجود دارد، از جمله آن که در بیشتر منابع نوشته اند در آن هنگام که خواجه اسحاق ختّلانی پیر و مرشد سلسله [[کبرویه]] و مراد میرشهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سید محمد نوربخش را خلیفةالخلفای خویش کرد و با او دست بیعت داد و لقب نوربخش را به وی بخشید، سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سر از بیعت با سید محمد نوربخش پیچیده و از خواجه اسحاق ختّلانی جدا شد، خواجه اسحاق او را مرتد شمرد و درباره او گفت: ذهب عبدالله. یعنی عبدالله از بیعت ما بیرون رفت و از این رو یاران عبدالله را از آن پس ذهبیه خواندند. اما این وجه تسمیه، با موازین اشتقاق مطابقت ندارد و ظاهراً از همان اول بروز اختلاف، پیروان عبدالله خود را ذهبیه خالص نامیدند و از سایر شعب ذهبیه کبرویه، خود را جدا و ممتاز ساختند. پیروان عبدالله گویند: منظور از جمله ذهب عبدالله این است که عبدالله طلا شد. بعدها مخالفانشان آن ها را ذهبیه اغتشاشیه نامیدند. بی شک استعمال نام و عنوان ذهبیه مطلق در باب این سلسله خاص، ظاهراً جدید است و سابقه زیادی ندارد. صاحب بستان السیاحة ذیل حرف ذال گوید: اطلاق نام ذهبیه بر این فرقه، مدت اندکی است و گویا به صد سال نمی رسد و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور فارس، جای دیگری به نظر نیامده است. اکنون سالها است که صاحب ارشاد آن سلسله، مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک بوده باشد، همانا وجود ندارد. در خراسان این فرقه را صوفیه و مریدان سید محمد را نوربخشیه خوانند و میان مریدان این دو فرقه، در اثبات و نفی خلافت عبدالله مشهدی، مناقشات بسیاری روی داده است. این سلسله، به علت اخلاص در تشیع و عقیده به ولایت ائمه اثنی عشر در دوره صفویه، نخست در خراسان و سرانجام در فارس، موفق به گسترش طریقه خود بین طبقات عامه و اهل حِرَف و صنایع شدند. در پایان دوره صفویه، باقیماندگان پیروان نوربخشیه نیز به شاخه ذهبیه پیوستند. عارفانی بزرگ مانند [[احمد غزالی]]، نجم الدین کبری، [[شمس الدین تبریزی]]، [[جلال الدین بلخی]]، [[عین القضاة همدانی]] و از متأخران قطب الدین محمد نیریزی، همگی در دامن این سلسله تربیت یافتند و از برآمدگان این سلسله هستند. این فرقه به شریعت و دین، به طوری که [[نجم الدین رازی]] بیان داشته رابطه ای دو سویه داده اند و معتقدند که شریعت و حقیقت در ارتباط تنگاتنگ هستند. بزرگان ذهبیه، اسقاط تکلیف از اهل سلوک و عرفان را نپذیرفته اند. از این رو اقطاب ذهبیه به روایات معصومین (علیهم السلام) گرایش ویژه ای داشته اند و آثار و تألیفات آنان مشحون از معارف ائمه اثنی عشر(علیهم السلام) است. سلسله ذهبیه به نوعی اعتدال در تصوف اعتقاد دارد و در حقیقت تصوف معتدلی است و انزواطلبی کامل از دنیا و گوشه گیری و عزلت گزینی مطلق ازجامعه را نمی پسندد و تهذیب نفس را معارض با حضور اجتماعی نمی داند و این مطلب را می توان از زندگینامه بیشتر بزرگان ذهبیه به خوبی به دست آورد. ذهبیه اعتقادی به جبر نداشته و سرنوشت انسان را منوط به عمل و سازندگی خود انسان دانسته و بطالت و تنبلی را نمی پسندند و گاهی رسیدن به مقام ولایت را عالی ترین مرتبه آزادی انسان می دانند. یکی از اعتقادات اصلی و مهم ذهبیه، مسئله ولایت است. زیرا آنان ولایت را شاخه ای از نبوت، محور سلوک و تهذیب، ضامن سلامت سالک از لغزش ها و واسطه تقرب به خداوند و فیض الهی می دانند. این فرقه اجازه ولی معصوم به ویژه حضرت [[امیرالمؤمنین علیه السلام]] را در قطب شدن لازم دانسته و می گوید: مدعی قطبیت بدون اجازه ایشان کافر است. قطب یا رکن، کاملترین شخصیت تربیت یافته این سلسله است و گفته می شود که ولی یا رکن در هر روزگار از نظر گرفتن خرقه و اتصال ظاهری و باطنی به امام معصوم مرتبط است».<ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج8، ص70</ref>
 رک: [[متصوفه]]، [[قادریه]].
 == پانویس ==

@@ سطر ۱۷: / سطر ۱۷: @@
 [[مدرسی چهاردهی]] می نویسد در میان سلسله های تصوف اسلامی، تنها سلسله ای که در غیر محیط [[ایران]]، پیرو و پیر طریقت و خانقاه ندارد، سلسله ذهبیه است. <ref> [[سلسله های صوفیه ایران]]، [[مدرسی چهاردهی]]، ص171</ref>
-[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « ذهبیه فرقه ای از صوفیه و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در خراسان پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، فارس، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به [[امام علی مرتضی]] (علیه السلام)، [[امام رضا]] (علیه السلام)، [[امام مهدی]] (علیه السلام)، [[نجم الدین کبری]] و [[میرزا احمد عبدالحی مرتضوی]]، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه (همان ذهبیه از صوفیه)|رضویه]]، [[مهدیه (همان صوفیه ذهبیه)|مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه (همان ذهبیه)|احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه ذهبیه نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را ذهبیه اغتشاشیه می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا ذهبیه مرتضویه می خوانند.
+[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « ذهبیه فرقه ای از صوفیه و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در خراسان پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، فارس، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به [[امام علی مرتضی]] (علیه السلام)، [[امام رضا]] (علیه السلام)، [[امام مهدی]] (عج)، [[نجم الدین کبری]] و [[میرزا احمد عبدالحی مرتضوی]]، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه (همان ذهبیه از صوفیه)|رضویه]]، [[مهدیه (همان صوفیه ذهبیه)|مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه (همان ذهبیه)|احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه ذهبیه نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را ذهبیه اغتشاشیه می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا ذهبیه مرتضویه می خوانند.
 تاریخ هزار و دویست ساله ذهبیه، مشتمل بر حوادث اجتماعی و فرهنگی فراوان است. در سده های اولیه حیات ذهبیه، شخصیت هایی همچون: نجم الدین کبری، [[علاءالدوله سمنانی]] و [[عبدالرحمن اسفراینی]]، به ارشاد، وعظ و اندرز برای عموم مردم و تربیت و تعلیم شاگردان مشغول بودند و آثار پرمغزی در این دوره برای مقاصد مزبور توسط بزرگان ذهبیه، تألیف شد. از قرن هفتم قمری با یورش مغول و قتل و غارت ها و رواج فساد فرهنگی و اجتماعی و به انزوا رفتن سالکان و عارفان، مردان ذهبیه هم در پرده گمنامی پنهان شدند، به طوری که از بسیاری از اقطاب ذهبیه، جز نامی باقی نمانده است و ترجیح می دادند در گمنامی زندگی کنند. بعضی از مشایخ ذهبیه که به وعظ و ارشاد علنی و برپایی مجالس اقدام کردند، مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. این وضعیت در دوره صفویه نیز ادامه داشت، اما نه به دلیل شیعه گرایی ذهبیه، بلکه به دلیل اختلاف طریقت ذهبی] و صفویه و در دست داشتن حاکمیت بود که عرصه را بر ذهبیه تنگ نمود. موج حملات بر ضد تصوف و عرفان، از سوی فقیهان و متشرعان که از دوره صفویه آغاز گشت و کتاب های فراوانی علیه آنها نوشتند که بر ذهبیه هم بی تأثیر نبود. اگرچه پایبندی و التزام ذهبیه به شریعت، موجب جانبداری برخی از فقیهان از آن ها شده است. در این دوره تنها دو نفر از مشایخ ذهبیه، [[محمد علی مؤذن]] و [[نجیب الدین رضا تبریزی]]، مجالی برای برپایی مجالس ترویج ذهبیه پیدا کردند. در قرن دوازدهم هجری، [[سید قطب الدین محمد نیریزی]]، سی و دومین قطب ذهبیه، جانی تازه به ذهبیه بخشید. تألیفات و مجالس وی رونق داشت و بزرگان را پرورش می داد. از 1125 هجری قمری با تدریس او در طاق مروارید مسجد جامع [[شیراز]]، این شهر مرکز ذهبیه گردید و تا امروز این مرکزیت باقی است. در دوره ناصری هم با پیدایش وضعیت خاص اجتماعی و فرهنگی و به قطبیت رسیدن [[آقا میرزا ابوالقاسم راز شیرازی]] و جانشینان او، ذهبیه تعمیق و در شهرهای مختلف ایران گسترش یافت. در دوره قطب های معاصر و آخرین آنها یعنی [[عبدالحمید گنجویان]]، عمده فعالیت های ذهبیه، مصروف چاپ و نشر آثار این سلسله شده و ذهبیه به صورت یک مرکز علمی و فرهنگی درآمد.

@@ سطر ۱۴: / سطر ۱۴: @@
 ثانیاً: صوفیه، پس از پیدایش [[صفویه (منسوب به صفی الدین اردبیلی)|صفویه]] که [[تصوف]] رنگ و بوی خویش را از دست داد، در میان [[شیعه امامیه]] رونقی نداشته است. و گرایش به تصوف در میان شیعیان، به توسط [[معصوم علی شاه]] دکنی و [[نورعلی شاه]] بوده است. گرایشی که همان سلسله [[نعمت اللهیه]] را پدید آورده است.
 [[مدرسی چهاردهی]] می نویسد در میان سلسله های تصوف اسلامی، تنها سلسله ای که در غیر محیط [[ایران]]، پیرو و پیر طریقت و خانقاه ندارد، سلسله ذهبیه است. <ref> [[سلسله های صوفیه ایران]]، [[مدرسی چهاردهی]]، ص171</ref>
-[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « ذهبیه فرقه ای از صوفیه و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در [[خراسان]] پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، فارس، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به [[امام علی مرتضی]] (علیه السلام)، [[امام رضا]] (علیه السلام)، [[امام مهدی]] (علیه السلام)، [[نجم الدین کبری]] و [[میرزا احمد عبدالحی مرتضوی]]، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه (همان ذهبیه از صوفیه)|رضویه]]، [[مهدیه (همان صوفیه ذهبیه)|مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه (همان ذهبیه)|احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه ذهبیه نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را ذهبیه اغتشاشیه می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا ذهبیه مرتضویه می خوانند.
+[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « ذهبیه فرقه ای از صوفیه و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در خراسان پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، فارس، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به [[امام علی مرتضی]] (علیه السلام)، [[امام رضا]] (علیه السلام)، [[امام مهدی]] (علیه السلام)، [[نجم الدین کبری]] و [[میرزا احمد عبدالحی مرتضوی]]، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه (همان ذهبیه از صوفیه)|رضویه]]، [[مهدیه (همان صوفیه ذهبیه)|مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه (همان ذهبیه)|احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه ذهبیه نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را ذهبیه اغتشاشیه می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا ذهبیه مرتضویه می خوانند.
 تاریخ هزار و دویست ساله ذهبیه، مشتمل بر حوادث اجتماعی و فرهنگی فراوان است. در سده های اولیه حیات ذهبیه، شخصیت هایی همچون: نجم الدین کبری، [[علاءالدوله سمنانی]] و [[عبدالرحمن اسفراینی]]، به ارشاد، وعظ و اندرز برای عموم مردم و تربیت و تعلیم شاگردان مشغول بودند و آثار پرمغزی در این دوره برای مقاصد مزبور توسط بزرگان ذهبیه، تألیف شد. از قرن هفتم قمری با یورش مغول و قتل و غارت ها و رواج فساد فرهنگی و اجتماعی و به انزوا رفتن سالکان و عارفان، مردان ذهبیه هم در پرده گمنامی پنهان شدند، به طوری که از بسیاری از اقطاب ذهبیه، جز نامی باقی نمانده است و ترجیح می دادند در گمنامی زندگی کنند. بعضی از مشایخ ذهبیه که به وعظ و ارشاد علنی و برپایی مجالس اقدام کردند، مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. این وضعیت در دوره صفویه نیز ادامه داشت، اما نه به دلیل شیعه گرایی ذهبیه، بلکه به دلیل اختلاف طریقت ذهبی] و صفویه و در دست داشتن حاکمیت بود که عرصه را بر ذهبیه تنگ نمود. موج حملات بر ضد تصوف و عرفان، از سوی فقیهان و متشرعان که از دوره صفویه آغاز گشت و کتاب های فراوانی علیه آنها نوشتند که بر ذهبیه هم بی تأثیر نبود. اگرچه پایبندی و التزام ذهبیه به شریعت، موجب جانبداری برخی از فقیهان از آن ها شده است. در این دوره تنها دو نفر از مشایخ ذهبیه، [[محمد علی مؤذن]] و [[نجیب الدین رضا تبریزی]]، مجالی برای برپایی مجالس ترویج ذهبیه پیدا کردند. در قرن دوازدهم هجری، [[سید قطب الدین محمد نیریزی]]، سی و دومین قطب ذهبیه، جانی تازه به ذهبیه بخشید. تألیفات و مجالس وی رونق داشت و بزرگان را پرورش می داد. از 1125 هجری قمری با تدریس او در طاق مروارید مسجد جامع [[شیراز]]، این شهر مرکز ذهبیه گردید و تا امروز این مرکزیت باقی است. در دوره ناصری هم با پیدایش وضعیت خاص اجتماعی و فرهنگی و به قطبیت رسیدن [[آقا میرزا ابوالقاسم راز شیرازی]] و جانشینان او، ذهبیه تعمیق و در شهرهای مختلف ایران گسترش یافت. در دوره قطب های معاصر و آخرین آنها یعنی [[عبدالحمید گنجویان]]، عمده فعالیت های ذهبیه، مصروف چاپ و نشر آثار این سلسله شده و ذهبیه به صورت یک مرکز علمی و فرهنگی درآمد.
 در مورد علل و عواملی که سبب پیدایش این سلسله شده، اقوال مختلفی وجود دارد، از جمله آن که در بیشتر منابع نوشته اند در آن هنگام که خواجه اسحاق ختّلانی پیر و مرشد سلسله [[کبرویه]] و مراد میرشهاب الدین سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سید محمد نوربخش را خلیفةالخلفای خویش کرد و با او دست بیعت داد و لقب نوربخش را به وی بخشید، سید عبدالله برزش آبادی مشهدی، سر از بیعت با سید محمد نوربخش پیچیده و از خواجه اسحاق ختّلانی جدا شد، خواجه اسحاق او را مرتد شمرد و درباره او گفت: ذهب عبدالله. یعنی عبدالله از بیعت ما بیرون رفت و از این رو یاران عبدالله را از آن پس ذهبیه خواندند. اما این وجه تسمیه، با موازین اشتقاق مطابقت ندارد و ظاهراً از همان اول بروز اختلاف، پیروان عبدالله خود را ذهبیه خالص نامیدند و از سایر شعب ذهبیه کبرویه، خود را جدا و ممتاز ساختند. پیروان عبدالله گویند: منظور از جمله ذهب عبدالله این است که عبدالله طلا شد. بعدها مخالفانشان آن ها را ذهبیه اغتشاشیه نامیدند. بی شک استعمال نام و عنوان ذهبیه مطلق در باب این سلسله خاص، ظاهراً جدید است و سابقه زیادی ندارد. صاحب بستان السیاحة ذیل حرف ذال گوید: اطلاق نام ذهبیه بر این فرقه، مدت اندکی است و گویا به صد سال نمی رسد و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور فارس، جای دیگری به نظر نیامده است. اکنون سالها است که صاحب ارشاد آن سلسله، مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک بوده باشد، همانا وجود ندارد. در خراسان این فرقه را صوفیه و مریدان سید محمد را نوربخشیه خوانند و میان مریدان این دو فرقه، در اثبات و نفی خلافت عبدالله مشهدی، مناقشات بسیاری روی داده است. این سلسله، به علت اخلاص در تشیع و عقیده به ولایت ائمه اثنی عشر در دوره صفویه، نخست در خراسان و سرانجام در فارس، موفق به گسترش طریقه خود بین طبقات عامه و اهل حِرَف و صنایع شدند. در پایان دوره صفویه، باقیماندگان پیروان نوربخشیه نیز به شاخه ذهبیه پیوستند. عارفانی بزرگ مانند [[احمد غزالی]]، نجم الدین کبری، [[شمس الدین تبریزی]]، [[جلال الدین بلخی]]، [[عین القضاة همدانی]] و از متأخران قطب الدین محمد نیریزی، همگی در دامن این سلسله تربیت یافتند و از برآمدگان این سلسله هستند. این فرقه به شریعت و دین، به طوری که [[نجم الدین رازی]] بیان داشته رابطه ای دو سویه داده اند و معتقدند که شریعت و حقیقت در ارتباط تنگاتنگ هستند. بزرگان ذهبیه، اسقاط تکلیف از اهل سلوک و عرفان را نپذیرفته اند. از این رو اقطاب ذهبیه به روایات معصومین (علیهم السلام) گرایش ویژه ای داشته اند و آثار و تألیفات آنان مشحون از معارف ائمه اثنی عشر(علیهم السلام) است. سلسله ذهبیه به نوعی اعتدال در تصوف اعتقاد دارد و در حقیقت تصوف معتدلی است و انزواطلبی کامل از دنیا و گوشه گیری و عزلت گزینی مطلق ازجامعه را نمی پسندد و تهذیب نفس را معارض با حضور اجتماعی نمی داند و این مطلب را می توان از زندگینامه بیشتر بزرگان ذهبیه به خوبی به دست آورد. ذهبیه اعتقادی به جبر نداشته و سرنوشت انسان را منوط به عمل و سازندگی خود انسان دانسته و بطالت و تنبلی را نمی پسندند و گاهی رسیدن به مقام ولایت را عالی ترین مرتبه آزادی انسان می دانند. یکی از اعتقادات اصلی و مهم ذهبیه، مسئله ولایت است. زیرا آنان ولایت را شاخه ای از نبوت، محور سلوک و تهذیب، ضامن سلامت سالک از لغزش ها و واسطه تقرب به خداوند و فیض الهی می دانند. این فرقه اجازه ولی معصوم به ویژه حضرت [[امیرالمؤمنین علیه السلام]] را در قطب شدن لازم دانسته و می گوید: مدعی قطبیت بدون اجازه ایشان کافر است. قطب یا رکن، کاملترین شخصیت تربیت یافته این سلسله است و گفته می شود که ولی یا رکن در هر روزگار از نظر گرفتن خرقه و اتصال ظاهری و باطنی به امام معصوم مرتبط است». <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج8، ص70</ref>
 == پانویس ==

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 از [[صوفیه (صوفیه)|صوفیه]].
 ایشان منسوب به [[سید عبدالله مشهدی]] می باشند.
@@ سطر ۶: / سطر ۸: @@
 [[طرائق الحقائق]] از [[مجالس المؤمنین]] نقل می کند: «چون ترتیب سلسله [[کبرویه ذهبیه]] از [[میر سید علی همدانی]] به خواجه اسحاق ختّلانی رسید، وی با [[سید محمد نوربخش]] بیعت نمود و او را خلیفةالخلفاء خود و ملقب به نوربخش فرمود. و چون سید عبدالله مشهدی از اصحاب خواجه اسحاق، این بشنید، گفت اگر خواجه با او بیعت کرده، ما از خواجه برگشتیم. و خواجه در کوه تبری که از قلاع ولایت [[ختلان]] است همان لحظه از روی مکاشفه فهمید و گفت: درویشان، میر عبدالله مرتد شده، و این زمان خود را درصدد ارشاد می دارد و بیعت به دست او باطل است. و الحال در [[خراسان]] مریدان سید عبدالله را [[صوفیه (ذهبیه)|صوفیه]] و مریدان سیدمحمد را [[نوربخشیه]] می نامند». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص319</ref>
 طرائق الحقائق هم چنین در ذکر سلسله [[ذهبیه اغتشاشیه]] که منسوب به سید عبدالله مشهدی است می گوید: «... در [[بستان السیاحة]] است که نام ذهبیه به این فرقه قلیل، مدتی است نهاده اند. گویا صد سال نرسیده باشد، و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور [[فارس]] جای دیگر به نظر نیامده است. اکنون سال هاست که صاحب ارشاد در آن سلسله مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک برده باشد همانا وجود ندارد». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص344</ref>

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ایشان منسوب به [[سید عبدالله مشهدی]] می باشند.
-[[زین العابدین شیروانی]] نام وی را شیخ عبدالله برزش آبادی مشهدی ضبط کرده و می نویسد: «او از [[خواجه اسحاق ختّلانی]] اجازه داشته است. » <ref> [[ریاض السیاحة]]، [[زین العابدین شیروانی]]، ص339</ref>
+[[زین العابدین شیروانی]] نام وی را [[شیخ عبدالله برزش آبادی مشهدی]] ضبط کرده و می نویسد: «او از [[خواجه اسحاق ختّلانی]] اجازه داشته است. » <ref> [[ریاض السیاحة]]، [[زین العابدین شیروانی]]، ص339</ref>
 [[طرائق الحقائق]] از [[مجالس المؤمنین]] نقل می کند: «چون ترتیب سلسله [[کبرویه ذهبیه]] از [[میر سید علی همدانی]] به خواجه اسحاق ختّلانی رسید، وی با [[سید محمد نوربخش]] بیعت نمود و او را خلیفةالخلفاء خود و ملقب به نوربخش فرمود. و چون سید عبدالله مشهدی از اصحاب خواجه اسحاق، این بشنید، گفت اگر خواجه با او بیعت کرده، ما از خواجه برگشتیم. و خواجه در کوه تبری که از قلاع ولایت [[ختلان]] است همان لحظه از روی مکاشفه فهمید و گفت: درویشان، میر عبدالله مرتد شده، و این زمان خود را درصدد ارشاد می دارد و بیعت به دست او باطل است. و الحال در [[خراسان]] مریدان سید عبدالله را [[صوفیه (ذهبیه)|صوفیه]] و مریدان سیدمحمد را [[نوربخشیه]] می نامند». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص319</ref>
@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
-[[طرائق الحقائق]] هم چنین در ذکر سلسله [[ذهبیه اغتشاشیه]] که منسوب به سید عبدالله مشهدی است می گوید: «... در [[بستان السیاحة]] است که نام [[ذهبیه]] به این فرقه قلیل، مدتی است نهاده اند. گویا صد سال نرسیده باشد، و سالکان سلسله [[ذهبیه]] به جز در کشور [[فارس]] جای دیگر به نظر نیامده است. اکنون سال هاست که صاحب ارشاد در آن سلسله مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک برده باشد همانا وجود ندارد». <ref> همان، ج2، ص344</ref>
+طرائق الحقائق هم چنین در ذکر سلسله [[ذهبیه اغتشاشیه]] که منسوب به سید عبدالله مشهدی است می گوید: «... در [[بستان السیاحة]] است که نام ذهبیه به این فرقه قلیل، مدتی است نهاده اند. گویا صد سال نرسیده باشد، و سالکان سلسله ذهبیه به جز در کشور [[فارس]] جای دیگر به نظر نیامده است. اکنون سال هاست که صاحب ارشاد در آن سلسله مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک برده باشد همانا وجود ندارد». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص344</ref>
-از مطالب فوق می توان چنین استفاده کرد که اولاً [[صوفیه]] منسوب به سید عبدالله، [[ذهبیه اغتشاشیه]] نامیده می شوند. و ایشان قبل از او، [[ذهبیه کبرویه]] بوده اند.
+از مطالب فوق می توان چنین استفاده کرد که اولاً صوفیه منسوب به سید عبدالله، ذهبیه اغتشاشیه نامیده می شوند. و ایشان قبل از او، [[ذهبیه کبرویه]] بوده اند.
-ثانیاً: [[صوفیه]]، پس از پیدایش [[صفویه]] که [[تصوف]] رنگ و بوی خویش را از دست داد، در میان [[شیعه امامیه]] رونقی نداشته است. و گرایش به [[تصوف]] در میان شیعیان، به توسط [[معصوم علی شاه]] دکنی و نورعلی شاه بوده است. گرایشی که همان سلسله [[نعمت اللهیه]] را پدید آورده است.
+ثانیاً: صوفیه، پس از پیدایش [[صفویه (منسوب به صفی الدین اردبیلی)|صفویه]] که [[تصوف]] رنگ و بوی خویش را از دست داد، در میان [[شیعه امامیه]] رونقی نداشته است. و گرایش به تصوف در میان شیعیان، به توسط [[معصوم علی شاه]] دکنی و [[نورعلی شاه]] بوده است. گرایشی که همان سلسله [[نعمت اللهیه]] را پدید آورده است.
 رک: [[متصوفه]]، [[قادریه]].
-[[مدرسی چهاردهی]] می نویسد در میان سلسله های [[تصوف]] اسلامی، تنها سلسله ای که در غیر محیط [[ایران]]، پیرو و پیر طریقت و خانقاه ندارد، سلسله [[ذهبیه]] است. <ref> [[سلسله های صوفیه ایران]]، [[مدرسی چهاردهی]]، ص171</ref>
+[[مدرسی چهاردهی]] می نویسد در میان سلسله های تصوف اسلامی، تنها سلسله ای که در غیر محیط [[ایران]]، پیرو و پیر طریقت و خانقاه ندارد، سلسله ذهبیه است. <ref> [[سلسله های صوفیه ایران]]، [[مدرسی چهاردهی]]، ص171</ref>
-[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « [[ذهبیه]] فرقه ای از [[صوفیه]] و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در [[خراسان]] پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، [[فارس]]، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به امام علی مرتضی علیه السلام، [[امام رضا]] علیه السلام، امام مهدی علیه السلام، نجم الدین کبری و میرزا احمد عبدالحی مرتضوی، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه]]، [[مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه [[ذهبیه]] نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را [[ذهبیه اغتشاشیه]] می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا [[ذهبیه مرتضویه]] می خوانند.
+[[دائرة المعارف تشیع]] می نویسد: « ذهبیه فرقه ای از صوفیه و پیروان عبدالله برزش آبادی مشهدی است که از صوفیان بنام سده نهم هجری بوده و پیروان آن شیعی مذهب هستند و نخست در [[خراسان]] پدید آمدند و سپس در [[آذربایجان]]، فارس، [[تهران]] و [[خوزستان]] گسترش یافتند. این سلسله، به دلیل انتساب به [[امام علی مرتضی]] (علیه السلام)، [[امام رضا]] (علیه السلام)، [[امام مهدی]] (علیه السلام)، [[نجم الدین کبری]] و [[میرزا احمد عبدالحی مرتضوی]]، به نام های [[ذهبیه مرتضویه]]، [[رضویه]]، [[مهدیه]]، [[کبرویه]] و [[احدیه]] شهرت یافته و به طور خلاصه ذهبیه نامیده می شوند و مخالفان این فرقه آنان را [[ذهبیه اغتشاشیه]] می نامند، اما آنان خود را [[ذهبیه خالص]] یا [[ذهبیه مرتضویه]] می خوانند.
 تاریخ هزار و دویست ساله [[ذهبیه]]، مشتمل بر حوادث اجتماعی و فرهنگی فراوان است. در سده های اولیه حیات [[ذهبیه]]، شخصیت هایی همچون: نجم الدین کبری، علاءالدوله سمنانی و [[عبدالرحمن اسفراینی]]، به ارشاد، وعظ و اندرز برای عموم مردم و تربیت و تعلیم شاگردان مشغول بودند و آثار پرمغزی در این دوره برای مقاصد مزبور توسط بزرگان [[ذهبیه]]، تألیف شد. از قرن هفتم قمری با یورش مغول و قتل و غارت ها و رواج فساد فرهنگی و اجتماعی و به انزوا رفتن سالکان و عارفان، مردان [[ذهبیه]] هم در پرده گمنامی پنهان شدند، به طوری که از بسیاری از اقطاب [[ذهبیه]]، جز نامی باقی نمانده است و ترجیح می دادند در گمنامی زندگی کنند. بعضی از مشایخ [[ذهبیه]] که به وعظ و ارشاد علنی و برپایی مجالس اقدام کردند، مورد اذیت و آزار قرار گرفتند. این وضعیت در دوره [[صفویه]] نیز ادامه داشت، اما نه به دلیل [[شیعه]] گرایی [[ذهبیه]]، بلکه به دلیل اختلاف طریقت [[ذهبیه]] و [[صفویه]] و در دست داشتن حاکمیت بود که عرصه را بر [[ذهبیه]] تنگ نمود. موج حملات بر ضد [[تصوف]] و عرفان، از سوی فقیهان و متشرعان که از دوره [[صفویه]] آغاز گشت و کتاب های فراوانی علیه آنها نوشتند که بر [[ذهبیه]] هم بی تأثیر نبود. اگرچه پایبندی و التزام [[ذهبیه]] به شریعت، موجب جانبداری برخی از فقیهان از آن ها شده است. در این دوره تنها دو نفر از مشایخ [[ذهبیه]]، محمد علی مؤذن و نجیب الدین رضا تبریزی، مجالی برای برپایی مجالس ترویج [[ذهبیه]] پیدا کردند. در قرن دوازدهم هجری، سید قطب الدین محمد نیریزی، سی و دومین قطب [[ذهبیه]]، جانی تازه به [[ذهبیه]] بخشید. تألیفات و مجالس وی رونق داشت و بزرگان را پرورش می داد. از 1125 هجری قمری با تدریس او در طاق مروارید مسجد جامع [[شیراز]]، این شهر مرکز [[ذهبیه]] گردید و تا امروز این مرکزیت باقی است. در دوره ناصری هم با پیدایش وضعیت خاص اجتماعی و فرهنگی و به قطبیت رسیدن آقا میرزا ابوالقاسم راز شیرازی و جانشینان او، [[ذهبیه]] تعمیق و در شهرهای مختلف [[ایران]] گسترش یافت. در دوره قطب های معاصر و آخرین آنها یعنی عبدالحمید گنجویان، عمده فعالیت های [[ذهبیه]]، مصروف چاپ و نشر آثار این سلسله شده و [[ذهبیه]] به صورت یک مرکز علمی و فرهنگی درآمد.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
-از [[صوفیه]].
+از [[صوفیه (صوفیه)|صوفیه]].
-ایشان منسوب به سید عبدالله مشهدی می باشند.
+ایشان منسوب به [[سید عبدالله مشهدی]] می باشند.
-[[طرائق الحقائق]] از [[مجالس المؤمنین]] نقل می کند: «چون ترتیب سلسله [[کبرویه ذهبیه]] از میر سید علی همدانی به خواجه [[اسحاق ختّلانی]] رسید، وی با سید محمد نوربخش بیعت نمود و او را خلیفةالخلفاء خود و ملقب به نوربخش فرمود. و چون سید عبدالله مشهدی از اصحاب خواجه اسحاق، این بشنید، گفت اگر خواجه با او بیعت کرده، ما از خواجه برگشتیم. و خواجه در [[کوه تبری]] که از قلاع ولایت [[ختلان]] است همان لحظه از روی مکاشفه فهمید و گفت: [[درویشان]]، میر عبدالله مرتد شده، و این زمان خود را درصدد ارشاد می دارد و بیعت به دست او باطل است. و الحال در [[خراسان]] مریدان سید عبدالله را [[صوفیه]] و مریدان سیدمحمد را [[نوربخشیه]] می نامند». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص319</ref>
+[[طرائق الحقائق]] از [[مجالس المؤمنین]] نقل می کند: «چون ترتیب سلسله [[کبرویه ذهبیه]] از [[میر سید علی همدانی]] به [[خواجه اسحاق ختّلانی]] رسید، وی با [[سید محمد نوربخش]] بیعت نمود و او را خلیفةالخلفاء خود و ملقب به نوربخش فرمود. و چون سید عبدالله مشهدی از اصحاب خواجه اسحاق، این بشنید، گفت اگر خواجه با او بیعت کرده، ما از خواجه برگشتیم. و خواجه در کوه تبری که از قلاع ولایت [[ختلان]] است همان لحظه از روی مکاشفه فهمید و گفت: درویشان، میر عبدالله مرتد شده، و این زمان خود را درصدد ارشاد می دارد و بیعت به دست او باطل است. و الحال در [[خراسان]] مریدان سید عبدالله را [[صوفیه (ذهبیه)|صوفیه]] و مریدان سیدمحمد را [[نوربخشیه]] می نامند». <ref> [[طرائق الحقائق]]، [[معصوم علی شاه]]، ج2، ص319</ref>
 [[لویی ماسینیون]] این نام را اسم فارسی طریقت [[کبراویه]] معرفی می کند. <ref> [[دائرة المعارف الاسلامیة]]، ج15، ص181</ref>
-[[زین العابدین شیروانی]] نام وی را شیخ عبدالله برزش آبادی مشهدی ضبط کرده و می نویسد: «او از خواجه [[اسحاق ختّلانی]] اجازه داشته است. » <ref> [[ریاض السیاحة]]، [[زین العابدین شیروانی]]، ص339</ref>
+[[زین العابدین شیروانی]] نام وی را شیخ عبدالله برزش آبادی مشهدی ضبط کرده و می نویسد: «او از خواجه اسحاق ختّلانی اجازه داشته است. » <ref> [[ریاض السیاحة]]، [[زین العابدین شیروانی]]، ص339</ref>
 [[طرائق الحقائق]] هم چنین در ذکر سلسله [[ذهبیه اغتشاشیه]] که منسوب به سید عبدالله مشهدی است می گوید: «... در [[بستان السیاحة]] است که نام [[ذهبیه]] به این فرقه قلیل، مدتی است نهاده اند. گویا صد سال نرسیده باشد، و سالکان سلسله [[ذهبیه]] به جز در کشور [[فارس]] جای دیگر به نظر نیامده است. اکنون سال هاست که صاحب ارشاد در آن سلسله مفقود است، بلکه اهل ادراک و کسی که معامله اش پاک برده باشد همانا وجود ندارد». <ref> همان، ج2، ص344</ref>