خوارج - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۵۱

2019-02-04T08:51:27Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۵۰

2019-02-04T08:50:27Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۹

2019-02-04T08:49:27Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۷

2019-02-04T08:47:51Z

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۷

2019-02-04T08:47:05Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۳

2019-02-04T08:43:24Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۴۱

2019-02-04T08:41:11Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۴ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۰۸:۳۹

2019-02-04T08:39:58Z

نمایش تغییرات

Admin در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۲۷

2019-01-19T20:27:44Z

Admin در ‏۱۹ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۲۰:۲۷

2019-01-19T20:27:01Z

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 در گذر زمان حدود 21 فرقه از اِباضیه پدید آمدند. فرق صفریه، که به گفته [[ابن حزم]] تا سده پنجم وجود داشت به اِباضیه پیوست و در آن مستهلک شد. قیام اباضیان از سالهای 129 هجری قمری به بعد در حوالی جنوب [[عربستان]] در [[حضرموت]]، [[صنعاء]] و دیگر نواحی یمن صورت گرفت. در 130 هجری قمری مکه و مدینه را نیز تسخیر و تصرف کردند. (رک: [[اِباضیه]]) تحلیل کلی از ظهور خوارج: از شیعه که بگذریم خوارج نخستین و مهمترین گروه سیاسی و اعتقادی به شمار می آیند. اما بر خلاف شیعه که تقریباً آرام و به تدریج رشد و توسعه پیدا کرد، خوارج با شتاب گسترش یافت و حدود دو قرن سرتاسر جهان اسلام را دچار آشوب و شورش و ناامنی کرد. اما نتوانستند یکپارچگی اولیه خود را ادامه دهند و خیلی زود دچار گسستگی اعتقادی و سیاسی و اجتماعی شدند. احتمالاً تندرویهای اعتقادی و چپ روی حادّ سیاسی از یک سو و خشونت عملی و خراب کاریهای وسیع در جنگها و درگیریها از سوی دیگر و محرومیت از رهبری عقیدتی و مبارزاتی واحد و متمرکز از جهت سوم، بیشترین نقش را در تفرقه و شکست و فروپاشی خوارج داشته اند. شواهد و قرائن نشان می دهد که خوارج اولیه غالباً مؤمن و معتقد و در عین حال از توده های مردم فرودست و محروم بودند. تردید نیست که شرایط فکری و اجتماعی عراق در پیدایش و دست کم در گسترش خوارج نقش داشت. عراق، به ویژه کوفه و بصره، سخت تحت تأثیر افکار و آراء مسیحی و زرتشتی و به طور کلی فرهنگ ایرانی و خراسانی بود. بدین جهت عراق نخستین خیزشگاه کلامی و عقیدتی اسلام بوده است. نمی توان انکار کرد که مجموعه این شرایط در ظهور خوارج و برخی از عقاید عقلگرایانه آنان مؤثر بود. توجه به این نکته که قیام خوارج غالباً در سرزمین هایی رواج یافت که غیر عرب بودند، مدعای فوق را ثابت می کند. شاید به همین دلیل بود که خوارج فقط تعصب اسلامی و دینی داشتند نه عربی. نکته قابل توجه این است که خوارج علیرغم شور و تعبّد و تعصب شدید دینی، از نخستین متکلمان و عقلگرایان مسلمان هستند که متکلمان مسلمان دیگر بی تردید از آنان اثر پذیرفته اند. با این که خوارج از پیروان امام علی (علیه السلام) جدا شدند، اما به دلیل تکفیر امام و جنگ با وی، خیلی زود از جریان تاریخی شیعی فاصله گرفته و با شتاب به دشمنی و کینه ورزی دست زدند و سرانجام بازمانده های آنان نیز در سده های میانه اسلامی در درون جامعه بزرگ و غالب [[سنت و جماعت]] مستهلک شده و استقلال خود را از دست دادند. ظاهراً برخورد مسالمت آمیز امام علی (علیه السلام) با خوارج در پیش از جنگ و پس از آن و حتی توصیه به مدارا با آنان در زمان پس از ترورش نیز نتوانست به جذب و لااقل تعدیل خوارج کمک کند. این نکته نیز قابل ذکر است که خوارج، به دلیل افکار و کردارشان، همواره مورد خشم و نفرت قاطبه مسلمانان بوده اند و به ویژه امویان با آنان شدیداً دشمن بوده و نسبت به آنان کینه می ورزیدند. به همین دلیل لازم است به آثار و منابع تاریخی موجود که غالباً به وسیله دشمنان و مخالفان خوارج نگاشته شده اند، با تأمل نگریست. روایاتی نیز از پیامبر نقل شده است که در آن ها از ظهور خوارج یاد شده و از سیما و افکار و عملکرد این فرقه سخن گفته شده است. <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج7، ص295</ref>
-[[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
+[[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] (حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد)، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
 [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref>

@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 [[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
-[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref> رک: ازارقه.
+[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref>
 == پانویس ==

@@ سطر ۱۸: / سطر ۱۸: @@
 به گزارش محمد شهرستانی آراء ازرقیان از این قرار است: یک: تکفیر علی (علیه السلام)، عثمان، [[طلحه]]، [[زبیر]]، [[عایشه]]، عبدالله بن عباس و دیگر مسلمانان و این که جملگی آنان در آتش جهنم مخلّد خواهند بود؛ دو: اسقاط رجم از زانی به دلیل این که در [[قرآن]] از آن ذکری نشده است و نیز اسقاط حد قذف؛ سه: تکفیر قاعدین و این که هرکس با آنان هجرت نکند کافر است؛ چهار: کشتن زنان و کودکان مخالفان مباح است؛ پنج: اطفال مشرکان نیز با آنان در آتش خواهند رفت؛ شش: تقیه در قول و عمل جایز نیست؛ هفت: جایز است که خداوند کسی را که پیش از بعثت کافر بوده یا این که در آینده کافر خواهد شد، به پیامبری برگزیند؛ هشت: مسلمانی که مرتکب کبیره شود کافر است و در آتش مخلد خواهد بود. فرقه دوم: نجدیه. برخی از عقاید ویژه نجدیه از این قرار است: یک: در احکام فرعی و اجتهادی گناه جایز است و گناهکار معذور و لذا این گروه را [[عاذریه]] هم گفته اند؛ دو: دین دو امر است: معرفت خدا و تحریم دماء مسلمانان؛ سه: مردم قبل از آن که دلیلی بر حلال و حرام پیدا کنند، معذورند؛ چهار: تقیه در قول و عمل جایز است. نجدات یمامه ابتدا طالوت را به رهبری برگزیدند و آن گاه در 66 هجری قمری او را معذول کرده و نجده را به امامت انتخاب کردند. (رک: [[نجدات]]) فرقه سوم: اِباضیه. مؤسس این فرقه [[عبدالله بن اباض تمیمی]] است که احتمالاً در 80 هجری قمری درگذشته باشد. این فرقه از میانه روان خوارج به شمار بودند. مهمترین عقاید اباض چنین بود: یک: مخالفان مسلمان آنان کافرند؛ (البته کافر نعمت ها و احکام، نه مشرک) دو: ازدواج با ایشان و ارث بردن از ایشان جایز است؛ سه: غنیمتی که می توان در جنگ ها از اینان گرفت، فقط سلاح است و اسب، نه چیزی دیگر؛ چهار: کشتن مخالفان به طور پنهانی و ترور ایشان حرام است؛ پنج: تقیه جایز است؛ شش: شهادت مخالفان مسلمان مقبول است؛ هفت: خروج فقط بر فرمانروایان ستمگر واجب است.
-در گذر زمان حدود 21 فرقه از اِباضیه پدید آمدند. فرق صفریه، که به گفته [[ابن حزم]] تا سده پنجم وجود داشت به اِباضیه پیوست و در آن مستهلک شد. قیام اباضیان از سالهای 129 هجری قمری به بعد در حوالی جنوب [[عربستان]] در [[حضرموت]]، [[صنعاء]] و دیگر نواحی یمن صورت گرفت. در 130 هجری قمری مکه و مدینه را نیز تسخیر و تصرف کردند. (رک: اِباضیه ) تحلیل کلی از ظهور خوارج: از شیعه که بگذریم خوارج نخستین و مهمترین گروه سیاسی و اعتقادی به شمار می آیند. اما بر خلاف شیعه که تقریباً آرام و به تدریج رشد و توسعه پیدا کرد، خوارج با شتاب گسترش یافت و حدود دو قرن سرتاسر جهان اسلام را دچار آشوب و شورش و ناامنی کرد. اما نتوانستند یکپارچگی اولیه خود را ادامه دهند و خیلی زود دچار گسستگی اعتقادی و سیاسی و اجتماعی شدند. احتمالاً تندرویهای اعتقادی و چپ روی حادّ سیاسی از یک سو و خشونت عملی و خراب کاریهای وسیع در جنگها و درگیریها از سوی دیگر و محرومیت از رهبری عقیدتی و مبارزاتی واحد و متمرکز از جهت سوم، بیشترین نقش را در تفرقه و شکست و فروپاشی خوارج داشته اند. شواهد و قرائن نشان می دهد که خوارج اولیه غالباً مؤمن و معتقد و در عین حال از توده های مردم فرودست و محروم بودند. تردید نیست که شرایط فکری و اجتماعی عراق در پیدایش و دست کم در گسترش خوارج نقش داشت. عراق، به ویژه کوفه و بصره، سخت تحت تأثیر افکار و آراء مسیحی و زرتشتی و به طور کلی فرهنگ ایرانی و خراسانی بود. بدین جهت عراق نخستین خیزشگاه کلامی و عقیدتی اسلام بوده است. نمی توان انکار کرد که مجموعه این شرایط در ظهور خوارج و برخی از عقاید عقلگرایانه آنان مؤثر بود. توجه به این نکته که قیام خوارج غالباً در سرزمین هایی رواج یافت که غیر عرب بودند، مدعای فوق را ثابت می کند. شاید به همین دلیل بود که خوارج فقط تعصب اسلامی و دینی داشتند نه عربی. نکته قابل توجه این است که خوارج علیرغم شور و تعبّد و تعصب شدید دینی، از نخستین متکلمان و عقلگرایان مسلمان هستند که متکلمان مسلمان دیگر بی تردید از آنان اثر پذیرفته اند. با این که خوارج از پیروان امام علی (علیه السلام) جدا شدند، اما به دلیل تکفیر امام و جنگ با وی، خیلی زود از جریان تاریخی شیعی فاصله گرفته و با شتاب به دشمنی و کینه ورزی دست زدند و سرانجام بازمانده های آنان نیز در سده های میانه اسلامی در درون جامعه بزرگ و غالب [[سنت و جماعت]] مستهلک شده و استقلال خود را از دست دادند. ظاهراً برخورد مسالمت آمیز امام علی (علیه السلام) با خوارج در پیش از جنگ و پس از آن و حتی توصیه به مدارا با آنان در زمان پس از ترورش نیز نتوانست به جذب و لااقل تعدیل خوارج کمک کند. این نکته نیز قابل ذکر است که خوارج، به دلیل افکار و کردارشان، همواره مورد خشم و نفرت قاطبه مسلمانان بوده اند و به ویژه امویان با آنان شدیداً دشمن بوده و نسبت به آنان کینه می ورزیدند. به همین دلیل لازم است به آثار و منابع تاریخی موجود که غالباً به وسیله دشمنان و مخالفان خوارج نگاشته شده اند، با تأمل نگریست. روایاتی نیز از پیامبر نقل شده است که در آن ها از ظهور خوارج یاد شده و از سیما و افکار و عملکرد این فرقه سخن گفته شده است. <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج7، ص295</ref>
+در گذر زمان حدود 21 فرقه از اِباضیه پدید آمدند. فرق صفریه، که به گفته [[ابن حزم]] تا سده پنجم وجود داشت به اِباضیه پیوست و در آن مستهلک شد. قیام اباضیان از سالهای 129 هجری قمری به بعد در حوالی جنوب [[عربستان]] در [[حضرموت]]، [[صنعاء]] و دیگر نواحی یمن صورت گرفت. در 130 هجری قمری مکه و مدینه را نیز تسخیر و تصرف کردند. (رک: [[اِباضیه]]) تحلیل کلی از ظهور خوارج: از شیعه که بگذریم خوارج نخستین و مهمترین گروه سیاسی و اعتقادی به شمار می آیند. اما بر خلاف شیعه که تقریباً آرام و به تدریج رشد و توسعه پیدا کرد، خوارج با شتاب گسترش یافت و حدود دو قرن سرتاسر جهان اسلام را دچار آشوب و شورش و ناامنی کرد. اما نتوانستند یکپارچگی اولیه خود را ادامه دهند و خیلی زود دچار گسستگی اعتقادی و سیاسی و اجتماعی شدند. احتمالاً تندرویهای اعتقادی و چپ روی حادّ سیاسی از یک سو و خشونت عملی و خراب کاریهای وسیع در جنگها و درگیریها از سوی دیگر و محرومیت از رهبری عقیدتی و مبارزاتی واحد و متمرکز از جهت سوم، بیشترین نقش را در تفرقه و شکست و فروپاشی خوارج داشته اند. شواهد و قرائن نشان می دهد که خوارج اولیه غالباً مؤمن و معتقد و در عین حال از توده های مردم فرودست و محروم بودند. تردید نیست که شرایط فکری و اجتماعی عراق در پیدایش و دست کم در گسترش خوارج نقش داشت. عراق، به ویژه کوفه و بصره، سخت تحت تأثیر افکار و آراء مسیحی و زرتشتی و به طور کلی فرهنگ ایرانی و خراسانی بود. بدین جهت عراق نخستین خیزشگاه کلامی و عقیدتی اسلام بوده است. نمی توان انکار کرد که مجموعه این شرایط در ظهور خوارج و برخی از عقاید عقلگرایانه آنان مؤثر بود. توجه به این نکته که قیام خوارج غالباً در سرزمین هایی رواج یافت که غیر عرب بودند، مدعای فوق را ثابت می کند. شاید به همین دلیل بود که خوارج فقط تعصب اسلامی و دینی داشتند نه عربی. نکته قابل توجه این است که خوارج علیرغم شور و تعبّد و تعصب شدید دینی، از نخستین متکلمان و عقلگرایان مسلمان هستند که متکلمان مسلمان دیگر بی تردید از آنان اثر پذیرفته اند. با این که خوارج از پیروان امام علی (علیه السلام) جدا شدند، اما به دلیل تکفیر امام و جنگ با وی، خیلی زود از جریان تاریخی شیعی فاصله گرفته و با شتاب به دشمنی و کینه ورزی دست زدند و سرانجام بازمانده های آنان نیز در سده های میانه اسلامی در درون جامعه بزرگ و غالب [[سنت و جماعت]] مستهلک شده و استقلال خود را از دست دادند. ظاهراً برخورد مسالمت آمیز امام علی (علیه السلام) با خوارج در پیش از جنگ و پس از آن و حتی توصیه به مدارا با آنان در زمان پس از ترورش نیز نتوانست به جذب و لااقل تعدیل خوارج کمک کند. این نکته نیز قابل ذکر است که خوارج، به دلیل افکار و کردارشان، همواره مورد خشم و نفرت قاطبه مسلمانان بوده اند و به ویژه امویان با آنان شدیداً دشمن بوده و نسبت به آنان کینه می ورزیدند. به همین دلیل لازم است به آثار و منابع تاریخی موجود که غالباً به وسیله دشمنان و مخالفان خوارج نگاشته شده اند، با تأمل نگریست. روایاتی نیز از پیامبر نقل شده است که در آن ها از ظهور خوارج یاد شده و از سیما و افکار و عملکرد این فرقه سخن گفته شده است. <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج7، ص295</ref>
 [[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>

@@ سطر ۲۲: / سطر ۲۲: @@
 [[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
-[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref> رک: [[ازارقه]].
+[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref> رک: ازارقه.
 == پانویس ==

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 در گذر زمان حدود 21 فرقه از اِباضیه پدید آمدند. فرق صفریه، که به گفته [[ابن حزم]] تا سده پنجم وجود داشت به اِباضیه پیوست و در آن مستهلک شد. قیام اباضیان از سالهای 129 هجری قمری به بعد در حوالی جنوب [[عربستان]] در [[حضرموت]]، [[صنعاء]] و دیگر نواحی یمن صورت گرفت. در 130 هجری قمری مکه و مدینه را نیز تسخیر و تصرف کردند. (رک: اِباضیه ) تحلیل کلی از ظهور خوارج: از شیعه که بگذریم خوارج نخستین و مهمترین گروه سیاسی و اعتقادی به شمار می آیند. اما بر خلاف شیعه که تقریباً آرام و به تدریج رشد و توسعه پیدا کرد، خوارج با شتاب گسترش یافت و حدود دو قرن سرتاسر جهان اسلام را دچار آشوب و شورش و ناامنی کرد. اما نتوانستند یکپارچگی اولیه خود را ادامه دهند و خیلی زود دچار گسستگی اعتقادی و سیاسی و اجتماعی شدند. احتمالاً تندرویهای اعتقادی و چپ روی حادّ سیاسی از یک سو و خشونت عملی و خراب کاریهای وسیع در جنگها و درگیریها از سوی دیگر و محرومیت از رهبری عقیدتی و مبارزاتی واحد و متمرکز از جهت سوم، بیشترین نقش را در تفرقه و شکست و فروپاشی خوارج داشته اند. شواهد و قرائن نشان می دهد که خوارج اولیه غالباً مؤمن و معتقد و در عین حال از توده های مردم فرودست و محروم بودند. تردید نیست که شرایط فکری و اجتماعی عراق در پیدایش و دست کم در گسترش خوارج نقش داشت. عراق، به ویژه کوفه و بصره، سخت تحت تأثیر افکار و آراء مسیحی و زرتشتی و به طور کلی فرهنگ ایرانی و خراسانی بود. بدین جهت عراق نخستین خیزشگاه کلامی و عقیدتی اسلام بوده است. نمی توان انکار کرد که مجموعه این شرایط در ظهور خوارج و برخی از عقاید عقلگرایانه آنان مؤثر بود. توجه به این نکته که قیام خوارج غالباً در سرزمین هایی رواج یافت که غیر عرب بودند، مدعای فوق را ثابت می کند. شاید به همین دلیل بود که خوارج فقط تعصب اسلامی و دینی داشتند نه عربی. نکته قابل توجه این است که خوارج علیرغم شور و تعبّد و تعصب شدید دینی، از نخستین متکلمان و عقلگرایان مسلمان هستند که متکلمان مسلمان دیگر بی تردید از آنان اثر پذیرفته اند. با این که خوارج از پیروان امام علی (علیه السلام) جدا شدند، اما به دلیل تکفیر امام و جنگ با وی، خیلی زود از جریان تاریخی شیعی فاصله گرفته و با شتاب به دشمنی و کینه ورزی دست زدند و سرانجام بازمانده های آنان نیز در سده های میانه اسلامی در درون جامعه بزرگ و غالب [[سنت و جماعت]] مستهلک شده و استقلال خود را از دست دادند. ظاهراً برخورد مسالمت آمیز امام علی (علیه السلام) با خوارج در پیش از جنگ و پس از آن و حتی توصیه به مدارا با آنان در زمان پس از ترورش نیز نتوانست به جذب و لااقل تعدیل خوارج کمک کند. این نکته نیز قابل ذکر است که خوارج، به دلیل افکار و کردارشان، همواره مورد خشم و نفرت قاطبه مسلمانان بوده اند و به ویژه امویان با آنان شدیداً دشمن بوده و نسبت به آنان کینه می ورزیدند. به همین دلیل لازم است به آثار و منابع تاریخی موجود که غالباً به وسیله دشمنان و مخالفان خوارج نگاشته شده اند، با تأمل نگریست. روایاتی نیز از پیامبر نقل شده است که در آن ها از ظهور خوارج یاد شده و از سیما و افکار و عملکرد این فرقه سخن گفته شده است. <ref> [[دائرة المعارف تشیع]]، ج7، ص295</ref>
-[[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه]]، [[اِـ ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]، [[بدعیه]]، [[سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
+[[مطهر مقدسی]] در [[البدء و التاریخ]] می نویسد: «به خوارج، شراة، [[محکمیه]] و حروریه نیز گفته می شود. وی فرق خوارج را به قرار ذیل نام می برد: ازارقه، نجدات، [[راسبیه]]، اباضیه، [[قطویه]]، [[مبهوتیه]]، صفریه، عجردیه، [[کوزیه (از خوارج)|کوزیه]]، [[ا-ادیه]] <ref>حرف دوم این فرقه، هیچ نقطه ای ندارد</ref>، [[بیهسیه]]، [[حازمیه]]، [[خَلَفیه (از خوارج)|خلفیه]]، [[اخنسیه]]، [[معبدیه]]، [[صَلْتِیه]]، [[خمبریه]]، [[مکرمیه]]،  [[بدعیه (از خوارج)|بدعیه]]، [[سابیه (از خوارج)|سابیه]] و [[ثعلبیه]]. <ref> [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص134</ref>
-[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در [[خوارج]] اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان [[بصره]] فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که [[محکّمه]] در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی [[نافع بن ازرق]] بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref> رک: [[ازارقه]].
+[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] در تحلیلی به علل تفرّق در خوارج اشاره کرده و می نویسد: «در مقام تحلیل تاریخی باید گفت که خلأ پدید آمده از کشته شدن ابوبلال از یک سو، و فشارهای فزاینده حکومت اموی بر محکمان ـ حتی بر اهل قعود ـ از سوی دیگر اوضاع را برای قدرت گرفتن جناح تندرو در میان محکمیان بصره فراهم آورد. همچنین پس از قتل ابوبلال، رهبری محکمان دچار پراکندگی شد و مقدمات افتراق بزرگ در 65ق فراهم آمد. در منابع کهنِ محکمان و فرقه شناسان، سخن از آن است که محکّمه در آغاز همچون گروهی واحد شناخته می شده اند و نخستین اختلافی که در صفوف آنان پیدا شد، جدایی نافع بن ازرق بود که از قاعدان برائت جست و نگرش های تند خود را اعلام کرد. این نکته ها را باید چنین تفسیر کرد که دو گرایش خروج و قعود ـ و به تعبیری دیگر دو گرایش هجرت و اقامت ـ که محکمان را پیش تر جناح بندی کرده بود، هنوز به آسیب دیدن یکپارچگی آنان منجر نشده، و «برائت» را جایگزین «ولایت» در میان آنان نساخته بود. » <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج7، ص733</ref> رک: [[ازارقه]].
 == پانویس ==