جَهمیه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Admin در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۷

2019-02-01T10:37:51Z

Admin در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۷

2019-02-01T10:37:24Z

Admin در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۴

2019-02-01T10:34:52Z

Admin در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۴

2019-02-01T10:34:08Z

Admin در ‏۱ فوریهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۰:۳۳

2019-02-01T10:33:25Z

Admin در ‏۲۳ ژانویهٔ ۲۰۱۹، ساعت ۱۱:۰۸

2019-01-23T11:08:04Z

Admin در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۲۴

2018-10-22T09:24:32Z

Admin در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۲۲

2018-10-22T09:22:47Z

Admin در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۲۱

2018-10-22T09:21:08Z

Admin در ‏۲۲ اکتبر ۲۰۱۸، ساعت ۰۹:۱۱

2018-10-22T09:11:24Z

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 ملطی در [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]] می نویسد: جَهمیه آرای خویش را از [[سمنیه (از اهل تناسخ)|سمنیه]] گرفته اند. <ref> [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]]، [[محمد ملطی شافعی]]، ص99</ref>
-رک: سمنیه .
+رک: [[سمنیه]] .
 == پانویس ==

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 جَهمیه تقریباً در زمانی به وجود می آید که [[قَدَریه]] به وجود آمده است و این دو در پیدایش، تقارن زمانی دارند.
-گویا جَهمیه با قَدَریه که در آن روزگار اسلاف [[معتزله (معتزله)|معتزله]] به شمار می آمدند در عقایدی از قبیل نفی صفات و غیره، مشترک بوده اند. و ظاهراً به خاطر اینکه قَدَریه و معتزله با جَهمیه در عقائدی که عامه مردم با آن مخالف بودند، اشتراک داشتند و همچنین به خاطر آن که جهم بن صفوان در لشکر [[حارث بن سریج]] بر بنی امیه خروج می نماید، در کلمات نویسندگان لفظ جهمی بر بیشتر اهل بدعت اطلاق شده و به لفظی برای تجریح (خسته کردن و آسیب رساندن) <ref> ممکن است این لغت را در این مقام به «تخریب» معنی کنیم.</ref> مخالفین تبدیل می گردد. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص89 / [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص146 / [[بیان الادیان]]، [[ابوالقاسم بلخی]]، ص85 / [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص56 / [[التبصیر فی الدین]]، [[شهفور اسفراینی]]، ص107 / [[تعریفات العلوم و تحدیدات الرسوم]]، [[سیدعلی جرجانی]]، ص64 / [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41 / [[جهم بن صفوان و مکانته فی الفکر الاسلامی]]، [[خالد العلی]] / [[الحور العین]]، [[نشوان حمیری]]، ص148 / [[طبقات الشافعیة الکبری]]، [[سبکی]]، ج1، ص96 / [[الفرق الاسلامیة]]، [[محمود بشبیشی]]، ص56 / [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص221 / [[الفصل فی الملل و الاهواء و النحل]]، [[ابن حزم]]، ج2، ص209 / [[مفاتیح العلوم]]، [[محمد بن احمد خوارزمی]]، ص47 / [[مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین]]، [[ابوالحسن اشعری]]، ج1، ص214 / [[المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار]]، [[احمد بن علی مقریزی]]، ج2، ص349 / [[المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل]]، [[احمد بن یحیی بن مرتضی]]، ص107 / [[نفائس الفنون فی عرایس العیون]]، [[شمس الدین محمد آملی]]، ج2، ص272 / [[هفتاد و سه ملت]]، ص39</ref>
+گویا جَهمیه با قَدَریه که در آن روزگار اسلاف [[معتزله (معتزله)|معتزله]] به شمار می آمدند در عقایدی از قبیل نفی صفات و غیره، مشترک بوده اند. و ظاهراً به خاطر اینکه قَدَریه و معتزله با جَهمیه در عقائدی که عامه مردم با آن مخالف بودند، اشتراک داشتند و همچنین به خاطر آن که جهم بن صفوان در لشکر [[حارث بن سریج]] بر بنی امیه خروج می نماید، در کلمات نویسندگان لفظ جهمی بر بیشتر اهل بدعت اطلاق شده و به لفظی برای تجریح (خسته کردن و آسیب رساندن) (ممکن است این لغت را در این مقام به «تخریب» معنی کنیم.) مخالفین تبدیل می گردد. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص89 / [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص146 / [[بیان الادیان]]، [[ابوالقاسم بلخی]]، ص85 / [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص56 / [[التبصیر فی الدین]]، [[شهفور اسفراینی]]، ص107 / [[تعریفات العلوم و تحدیدات الرسوم]]، [[سیدعلی جرجانی]]، ص64 / [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41 / [[جهم بن صفوان و مکانته فی الفکر الاسلامی]]، [[خالد العلی]] / [[الحور العین]]، [[نشوان حمیری]]، ص148 / [[طبقات الشافعیة الکبری]]، [[سبکی]]، ج1، ص96 / [[الفرق الاسلامیة]]، [[محمود بشبیشی]]، ص56 / [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص221 / [[الفصل فی الملل و الاهواء و النحل]]، [[ابن حزم]]، ج2، ص209 / [[مفاتیح العلوم]]، [[محمد بن احمد خوارزمی]]، ص47 / [[مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین]]، [[ابوالحسن اشعری]]، ج1، ص214 / [[المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار]]، [[احمد بن علی مقریزی]]، ج2، ص349 / [[المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل]]، [[احمد بن یحیی بن مرتضی]]، ص107 / [[نفائس الفنون فی عرایس العیون]]، [[شمس الدین محمد آملی]]، ج2، ص272 / [[هفتاد و سه ملت]]، ص39</ref>
 چنانکه [[ابن تیمیه]] می گوید: «سلف به هر کس که صفات را از خداوند نفی می کرد و [[قرآن]] را مخلوق می شمرد و قائل به رؤیت خدا در قیامت نبود، جهمی می گفتند». <ref>[[الرسالة البعلبکیة]]، [[ابن تیمیة]]، ص391</ref>

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 جَهمیه تقریباً در زمانی به وجود می آید که [[قَدَریه]] به وجود آمده است و این دو در پیدایش، تقارن زمانی دارند.
-گویا جَهمیه با قَدَریه که در آن روزگار اسلاف [[معتزله (معتزله)|معتزله]] به شمار می آمدند در عقایدی از قبیل نفی صفات و غیره، مشترک بوده اند. و ظاهراً به خاطر اینکه قَدَریه و معتزله با جَهمیه در عقائدی که عامه مردم با آن مخالف بودند، اشتراک داشتند و همچنین به خاطر آن که [[جهم بن صفوان]] در لشکر [[حارث بن سریج]] بر بنی امیه خروج می نماید، در کلمات نویسندگان لفظ جهمی بر بیشتر اهل بدعت اطلاق شده و به لفظی برای تجریح (خسته کردن و آسیب رساندن) <ref> ممکن است این لغت را در این مقام به «تخریب» معنی کنیم.</ref> مخالفین تبدیل می گردد. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص89 / [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص146 / [[بیان الادیان]]، [[ابوالقاسم بلخی]]، ص85 / [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص56 / [[التبصیر فی الدین]]، [[شهفور اسفراینی]]، ص107 / [[تعریفات العلوم و تحدیدات الرسوم]]، [[سیدعلی جرجانی]]، ص64 / [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41 / [[جهم بن صفوان و مکانته فی الفکر الاسلامی]]، [[خالد العلی]] / [[الحور العین]]، [[نشوان حمیری]]، ص148 / [[طبقات الشافعیة الکبری]]، [[سبکی]]، ج1، ص96 / [[الفرق الاسلامیة]]، [[محمود بشبیشی]]، ص56 / [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص221 / [[الفصل فی الملل و الاهواء و النحل]]، [[ابن حزم]]، ج2، ص209 / [[مفاتیح العلوم]]، [[محمد بن احمد خوارزمی]]، ص47 / [[مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین]]، [[ابوالحسن اشعری]]، ج1، ص214 / [[المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار]]، [[احمد بن علی مقریزی]]، ج2، ص349 / [[المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل]]، [[احمد بن یحیی بن مرتضی]]، ص107 / [[نفائس الفنون فی عرایس العیون]]، [[شمس الدین محمد آملی]]، ج2، ص272 / [[هفتاد و سه ملت]]، ص39</ref>
+گویا جَهمیه با قَدَریه که در آن روزگار اسلاف [[معتزله (معتزله)|معتزله]] به شمار می آمدند در عقایدی از قبیل نفی صفات و غیره، مشترک بوده اند. و ظاهراً به خاطر اینکه قَدَریه و معتزله با جَهمیه در عقائدی که عامه مردم با آن مخالف بودند، اشتراک داشتند و همچنین به خاطر آن که جهم بن صفوان در لشکر [[حارث بن سریج]] بر بنی امیه خروج می نماید، در کلمات نویسندگان لفظ جهمی بر بیشتر اهل بدعت اطلاق شده و به لفظی برای تجریح (خسته کردن و آسیب رساندن) <ref> ممکن است این لغت را در این مقام به «تخریب» معنی کنیم.</ref> مخالفین تبدیل می گردد. <ref> [[اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین]]، [[فخر رازی]]، ص89 / [[البدء و التاریخ]]، [[مطهر مقدسی]]، ج5، ص146 / [[بیان الادیان]]، [[ابوالقاسم بلخی]]، ص85 / [[تبصرة العوام]]، [[مرتضی رازی]]، ص56 / [[التبصیر فی الدین]]، [[شهفور اسفراینی]]، ص107 / [[تعریفات العلوم و تحدیدات الرسوم]]، [[سیدعلی جرجانی]]، ص64 / [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41 / [[جهم بن صفوان و مکانته فی الفکر الاسلامی]]، [[خالد العلی]] / [[الحور العین]]، [[نشوان حمیری]]، ص148 / [[طبقات الشافعیة الکبری]]، [[سبکی]]، ج1، ص96 / [[الفرق الاسلامیة]]، [[محمود بشبیشی]]، ص56 / [[الفرق بین الفرق]]، [[عبدالقاهر بغدادی]]، ص221 / [[الفصل فی الملل و الاهواء و النحل]]، [[ابن حزم]]، ج2، ص209 / [[مفاتیح العلوم]]، [[محمد بن احمد خوارزمی]]، ص47 / [[مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین]]، [[ابوالحسن اشعری]]، ج1، ص214 / [[المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار]]، [[احمد بن علی مقریزی]]، ج2، ص349 / [[المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل]]، [[احمد بن یحیی بن مرتضی]]، ص107 / [[نفائس الفنون فی عرایس العیون]]، [[شمس الدین محمد آملی]]، ج2، ص272 / [[هفتاد و سه ملت]]، ص39</ref>
 چنانکه [[ابن تیمیه]] می گوید: «سلف به هر کس که صفات را از خداوند نفی می کرد و [[قرآن]] را مخلوق می شمرد و قائل به رؤیت خدا در قیامت نبود، جهمی می گفتند». <ref>[[الرسالة البعلبکیة]]، [[ابن تیمیة]]، ص391</ref>

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 [[ابن اثیر]] در [[اللباب فی تهذیب الانساب]] جُهْمی را به ضم جیم و سکون هاء ضبط کرده است. <ref> [[اللباب فی تهذیب الانساب]]، [[ابن اثیر]]، ج1، ص317</ref>
-[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] جهم بن صفوان را به عنوان نخستین کسی که قائل به «مخلوق بودن قرآن » بوده و از زمره نظریه پردازان مسئله قدر به حساب آورده است. <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج12، ص201</ref>
+[[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] [[جهم بن صفوان]] را به عنوان نخستین کسی که قائل به «مخلوق بودن قرآن » بوده و از زمره نظریه پردازان مسئله قدر به حساب آورده است. <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج12، ص201</ref>
 جَهمیه تقریباً در زمانی به وجود می آید که [[قَدَریه]] به وجود آمده است و این دو در پیدایش، تقارن زمانی دارند.

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 از [[مجبّره]] و از [[مرجئه]] [[خراسان]].
 جَهمیه تقریباً در زمانی به وجود می آید که [[قَدَریه]] به وجود آمده است و این دو در پیدایش، تقارن زمانی دارند.
@@ سطر ۸: / سطر ۱۲: @@
 ابن تیمیه بر همین ملاک، معتزله، [[نجاريه (از مجبره)|نجاریه]] و [[ضراریه]] را از جَهمیه به حساب می آورد. <ref>همان</ref>
 [[ابن جوزی]] می نویسد: « جَهمیه 12 فرقه اند که عبارت اند از: [[معطّله (از جَهمیه)|معطله]]، [[مریسیه]]، [[ملتزمه]]، [[واردیه (از جَهمیه)|واردیه]]، [[زنادقه]]، [[حرقیه (از جَهمیه)|حرقیه]]، [[مخلوقیه (از جَهمیه)|مخلوقیه]]، [[فانیه]]، [[مغیریه (از جَهمیه)|مغیریه]]، [[قبریه]]، [[واقفیه (نام معتزله)|واقفیه]]، [[لَفظیه (از اهل حدیث)|لفظیه]]. » <ref> [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41</ref>

@@ سطر ۱۹: / سطر ۱۹: @@
 این دانشنامه به تفاوت اندیشه جهم با آرای جعد بن درهم در بحث جبر اشاره کرده و اضافه می کند: « جهم در عالم فاعلی غیر از خدا نمی دید و نسبت دادن افعال به مردم را از روی مجاز می دانست، بدین ترتیب او قائل به جبر بود و اندیشه اش از این حیث در تقابل با اندیشه جعد ـ که قائل به اختیار بود ـ قرار می گرفت. در این زمینه اندیشه او در تقابل با معتزله و نزدیک به [[اشاعره]] بود. »
-[[دانشنامه جهان اسلام]] با این حال گزارش می دهد که در نگاه تراجم نویسان اندیشه جهم به جعد و اندیشه جعد به سلسله ای از افراد از جمله [[بیان بن سمعان]] غالی و در نهایت به فردی یهودی متصل می شود. در این دانشنامه آرای زیر به جهم بن صفوان نسبت داده شده است: ایمان به معرفت و قلب است و نه به اقرار و عمل، و کفر هم صرفاً جهل به خداست. ایمان تشکیکی نیست و لذا فرقی بین ایمان پیامبران و مردم نیست. علم خدا غیر از خداست. نسبت دادن بسیاری از صفات به خدا درست نیست. قرآن مخلوق است. رؤیت خدا منفی است.
+[[دانشنامه جهان اسلام]] با این حال گزارش می دهد که در نگاه تراجم نویسان اندیشه جهم به جعد و اندیشه جعد به سلسله ای از افراد از جمله [[بیان بن سمعان غالی]] و در نهایت به فردی یهودی متصل می شود. در این دانشنامه آرای زیر به جهم بن صفوان نسبت داده شده است: ایمان به معرفت و قلب است و نه به اقرار و عمل، و کفر هم صرفاً جهل به خداست. ایمان تشکیکی نیست و لذا فرقی بین ایمان پیامبران و مردم نیست. علم خدا غیر از خداست. نسبت دادن بسیاری از صفات به خدا درست نیست. قرآن مخلوق است. رؤیت خدا منفی است.
 این دانشنامه هم چنین در تبیین نهایی آرای او می نویسد: «تقریباً همه آرای جهم بر این استوار است که خدا ذاتی منزه است، با قدرت مطلق که هیچ موجودی مثل او نیست و هرگونه تشبیهی در مورد او خلاف و طرح هر موجودی در کنار او نادرست است. » بنابر گزارش مذکور، فرقه جَهمیه در قرن سوم و چهارم فرقه مطرحی بوده و تا حدود قرن پنجم در [[نهاوند]] هنوز فرقه هایی که جهمی خوانده می شدند وجود داشتند که البته رو به زوال بودند. دانشنامه جهان اسلام همچنین با اشاره به [[بشر بن غیاث مریسی]] فقیه دوران [[مأمون]] (مؤسس فرقه [[مریسیه]] )، وی را از مبلغین برجسته جَهمیه برشمرده و به نقل از فرق نویسان، جَهمیه را گاه فرقه ای مستقل و گاه از مجبّره، گاه از مرجئه و گاه نیز از معتزله معرفی کرده و می نویسد: «با ظهور معتزله که به صورت مبسوط تر و مستدل تر آرای عقل گرایانه جهم را مطرح می کردند، به تدریج جهم و اندیشه های او به حاشیه رفت و اندیشه معتزلی جای آن را گرفت. »

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 این دانشنامه در پایان یادآوری می کند: «درباره جبری مسلک بودن جهم و پیروان او گفتنی است که در تحلیل های تاریخی غالباً مجبّره را گروهی در جهت منویات بنی امیه معرفی کرده اند. اما شرکت جهم در قیام علیه بنی امیه نشان دهنده متقن نبودن این سخن است». <ref> [[دانشنامه جهان اسلام]]، ج11، ص536</ref>
-ملطی در [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]] می نویسد: جَهمیه آرای خویش را از [[سمنیه]] گرفته اند. <ref> [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]]، [[محمد ملطی شافعی]]، ص99</ref>
+ملطی در [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]] می نویسد: جَهمیه آرای خویش را از [[سمنیه (از اهل تناسخ)|سمنیه]] گرفته اند. <ref> [[التنبیه و الرد علی اهل الاهواء و البدع]]، [[محمد ملطی شافعی]]، ص99</ref>
-رک: [[سمنیه (از اهل تناسخ)]].
+رک: سمنیه .
 == پانویس ==

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]] جهم بن صفوان را به عنوان نخستین کسی که قائل به «مخلوق بودن قرآن » بوده و از زمره نظریه پردازان مسئله قدر به حساب آورده است. <ref> [[دائرة المعارف بزرگ اسلامی]]، ج12، ص201</ref>
-[[ابن جوزی]] می نویسد: « جَهمیه 12 فرقه اند که عبارت اند از: [[معطّله (از جَهمیه)|معطله]]، [[مریسیه]]، [[ملتزمه]]، [[واردیه (از جَهمیه)|واردیه]]، [[زنادقه]]، [[حرقیه (از جَهمیه)|حرقیه]]، [[مخلوقیه (از جَهمیه)|مخلوقیه]]، [[فانیه]]، [[مغیریه (از جَهمیه)|مغیریه]]، [[قبریه]]، [[واقفیه (نام معتزله)|واقفیه]]، [[لفظیه]]. » <ref> [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41</ref>
+[[ابن جوزی]] می نویسد: « جَهمیه 12 فرقه اند که عبارت اند از: [[معطّله (از جَهمیه)|معطله]]، [[مریسیه]]، [[ملتزمه]]، [[واردیه (از جَهمیه)|واردیه]]، [[زنادقه]]، [[حرقیه (از جَهمیه)|حرقیه]]، [[مخلوقیه (از جَهمیه)|مخلوقیه]]، [[فانیه]]، [[مغیریه (از جَهمیه)|مغیریه]]، [[قبریه]]، [[واقفیه (نام معتزله)|واقفیه]]، [[لَفظیه (از اهل حدیث)|لفظیه]]. » <ref> [[تلبیس ابلیس]]، [[ابن جوزی]]، ص41</ref>
 [[دانشنامه جهان اسلام]] درباره [[جهم بن صفوان]] پس از آن که می نویسد: « [[جهم بن صفوان|جهم]] به سبب مدتی اقامت در [[سمرقند]] و نیز [[تِرمِذ]]، سمرقندی و ترمذی نیز نامیده شده است»، به آشنایی وی با [[جعد بن درهم]] اشاره کرده و می نویسد: « [[جهم بن صفوان|جهم]] تحت تأثیر اندیشه های [[جعد بن درهم|جعد]] قرار گرفت اما صرفاً تکرار کننده سخنان [[جعد بن درهم|جعد]] نبود».