دایره المعارف فرق اسلامی - مشارکت‌های کاربر [fa]

شهرستانه

2015-01-08T08:36:43Z

Golestani: «شهرستانه» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه اطلاعات دهستان ایران
|تصویر=
|نام‌رسمی=درونگر
|استان= خراسان رضوی
|شهرستان=درگز
|بخش=نوخندان
|مرکز دهستان=
|جمعیت =۵٬۰۴۶ نفر
|ارتفاع=
|تعداد آبادی=
|پیش‌شماره=۰۷۶۴
|وب‌گاه=
}}
''' شهرستانه'''، دهستانی است از توابع [[بخش نوخندان]] و در [[شهرستان درگز]] [[استان خراسان رضوی]] [[ایران]].
== جمعیت ==
براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۵٬۰۴۶نفر (۱۲۸۸خانوار) بوده است. <ref>[http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/09.xls درگاه ملی آمار ایران]</ref>
== منابع ==
{{پانویس}}

[[رده:دهستان‌های شهرستان درگز]]
[[رده:شهرستان درگز]]

شهرستانه

2015-01-08T08:36:37Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات دهستان ایران |تصویر= |نام‌رسمی=درونگر |استان= خراسان رضوی |شهرس...» ایجاد کرد

شهر بابک

2015-01-08T08:35:10Z

Golestani: «شهر بابک» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=شهربابک
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۱٫۱۳
|طول‌جغرافیایی=۵۵٫۱۵
|تصویر= شهربابک.jpg
|اندازه‌تصویر=۲۹۰
|برچسب‌تصویر= نمایی از شهربابک
|استان=کرمان
|شهرستان=شهربابک
|بخش=مرکزی
|دهستان=
|نام‌محلی=
|نام‌های‌دیگر=
|نام‌های‌قدیمی=
|سال‌شهرشدن= دوره [[اشکانی]]
|جمعیت=۴۵٬۲۶۵ تن در سال ۱۳۹۰<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ | ناشر =معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) |تاریخ =۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref>
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|زبان=[[فارسی]]
|مذهب=[[شیعه]]
|مساحت=
|ارتفاع از سطح دریا=۱۸۴۵ متر
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه=
|شمارروزهای‌یخبندان=
|شهردار=
|ره‌آورد= [[ریواس]]، انار، بادام، زیره
|پیش‌شماره=
|وب‌گاه= شهرداری شهربابک
|جمله‌خوشامد= به شهربابک خوش آمدید
|پانویس= نگین تاریخ استان کرمان
}}

'''شهربابک''' یکی از شهرهای [[استان کرمان]] (پهناور ترین استان ایران) در [[ایران]] است. شهربابک مرکز [[شهرستان شهربابک]] نیز می‌باشد. جمعیت این شهر بنا بر سرشماری سال [[۱۳۸۵]] [[مرکز آمار ایران]]، برابر ۴۵٫۷۵۱ نفر است. این شهر در مسیر محور جنوب به شمال [[ایران]] قرار دارد. این شهر در غرب استان [[کرمان]] واقع شده است. فاصله این شهر تا کلانشهر [[کرمان]]۲۳۰ کیلومتر است.

== وجه تسمیه ==
بر اساس برخی از منابع تاریخی، [[بابک پدر اردشیر|بابک ساسانی]] فرزند [[ساسان]] و پدربزرگ مادری [[اردشیر بابکان]] که حاکم ایران در اواخر حکومت [[اشکانیان]] بوده‌است، این شهر را بنا نهاده‌است و به همین دلیل آن را شهربابک نامیده‌اند.

== آب و هوا ==
شهر بابک در منطقه‌ای نیمه کوهستانی واقع شده است. شهربابک تابستان‌هایی خنک و زمستان‌هایی بسیار سرد دارد.
==خصوصیات اقلیمی==
آب و هوای نواحی دشت شهرستان شهربابک از نوع نیمه بیابانی و آب و هوای مناطق کوهستانی آن معتدل کوهستانی می باشد. آب و هوای نیمه بیابانی بیشتر در نواحی دشت حکومت دارد و مقدار باران سالانه ی آن کم است (حدود140-120میلیمتر) که باعث رطوبت ناکافی در منطقه و اختلاف شدید درجه حرارت بین سردترین و گرمترین ساعات شبانه روز می شود. کمی باران سبب فقر پوشش گیاهی و مراتع گشته و فرسایش بادی نیز در آن به چشم می خورد.
آب و هوای کوهپایه ای بیشتر در مناطق کوهستانی شهربابک حکمفرمایی دارد که از ویژگی های آن زمستانهای سرد و یخبندان و تابستانهای معتدل می باشد. نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف و تگرگ بوده و ارتفاعات بلند بعضی از کوه های شمال و شمال غربی شهرستان را در بر می گیرد. میزان بارش در نواحی کوهستانی شهربابک بیش از340 تا 400 میلیمتر به ثبت رسیده است.

(جغرافياي عمومي نوشته ی منصور ملك عباسي صفحه 63)

*باد:
جهت غالب باد 270 درجه با میانگین سرعت 5 متر بر ثانیه است.

*بارندگی:
نمودار میانگین ماهیانه بارندگی شهربابک در یک دوره آماری (1384-1366) نشان می دهد که بیشترین باران در شهربابک در طول ماههای آذر تا اردیبهشت می بارد و در همچنین در ماههای خرداد تا آبان کمترین مقدار بارندگی وجود دارد که از این میان در شهریور بارندگی به کمترین مقدار خود یعنی حدود 2/0 میلیمتر، و در دی ماه به بیشترین مقدار یعنی 6/36 میلیمتر می رسد.
همچنین طبق نمودار بارندگی به طور متوسط میزان بارندگی سالیانه شهربابک در حدود 162میلیمتر می باشد که در این میان بیشترین میزان بارندگی در سال 71 به 2/358 میلیمتر رسیده است.

*رطوبت نسبی:
نمودار متوسط ماهیانه رطوبت نسبی شهربابک در یک دوره ی آماری نشان می دهد که میانگین رطوبت نسبی ماهیانه در شهربابک درحدود 34درصد بوده است و بیشترین رطوبت نسبی در دی ماه به 53 درصد رسیده است و کمترین آن در تیر ماه به20درصد رسیده است.
همچنین میزان تبخیر سالیانه 5/2462 میلیمتر می باشد.

*تعداد روزهای یخبندان:
طبق آخرین آمار تعداد روزهای یخبندان سالیانه 89 روز است که این موضوع شهرستان شهربابک را به یکی از سردترین شهرستانهای استان کرمان تبدیل کرده است.

(آمار فوق توسط اداره ی کل هواشناسی استان کرمان در تاریخ 9/10/1386 اعلام شده است.)

== پوشش گیاهی ==
پوشش گیاهی شهرستان بیشتر از نوع استپ کوهپایه‌ای است. با توجه به بوته‌های کوتاه و درختان جنگلی پراکنده مانند درختان ارژن (ارچن)، بادام کوهی (مَر)، بنه (پسته کوهی)، اسکنبیل، گز، قیچ و گیاهان کوتاه قد مانند: جاز، کوشترک، جفنه، ترقو، ریواس، کنگر، ارسلان (سرشو)، جاشیر، قُمس، تَلّه، کاه کوتی، گوده و ... و در ارتفاعات، مَرغزار که مورد استفادهٔ دامداران قرار می‌گیرد.

== وضعیت جغرافیایی==

== فضای سبز ==
شهربابک به دلیل آب وهوای مساعدی که دارد، فضای سبز شهری مناسبی دارد.

== دانشگاه‌ها ==
* [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهربابک]]
* [[دانشگاه پیام نور شهربابک]]
* [[اموزشکده فنی شهربابک]]
* [[مرکز اموزش علمی کاربردی]]

== مشاهیر ==
از مشاهیر شهربابک می‌توان از افراد زیر نام برد:
* [[احمد نقیب زاده|دکتر احمد نقیب زاده]]
* سید یحیی خان علوی ملقب به سلطان الخطاطین
* دکتر سید علیرضا حسینی موسی
* مهدی بوستانی شهربابکی
* دکتر فرازنده، فاطمه بیگم مادر میرزا حسن حکیم هنرمند خوشنویس
* زهرا حسینی موسی نویسنده کتاب تاریخ شهر بابک
* حکیم میرزا حسن علوی: ورود به دارالفنون و تحصیل در علم طب و تسلط به زبان‌های عربی و فرانسه.

== رسانه‌ها ==
در شهربابک همه کانال‌های ملی و [[شبکه استانی کرمان]] قابل دریافت است. رادیو کرمان نیز از رسانه‌های فعال در شهربابک می‌باشد.

=== رسانه‌های دیگر ===
* ۴ مرکز ISP
* دارای سه نشریه شامل، ([[هفته نامه بابک زمین]])و([[نگین بابک]])و ((پایان هفته))می‌باشد.

== جاذبه‌های گردشگری ==
[[File:شهربابک.jpg|thumb|نمایی از شهر بابک]]
شهربابک از نواحی مهم گردشگری استان تاریخی [[کرمان]] است. مهمترین اثر تاریخی درون شهری شهربابک را می‌توان '''عمارت موسی خانی''' دانست. مهمترین اثر برون شهری نیز '''''''''روستای صخره‌ای میمند'''''''''
است که جنبه بین‌المللی و جهانی دارد.
* [['''کوه مدوار''']]
* [[دهج|غار ایوب دهج]] (بزرگ‌ترین غار [[آذرین]] [[ایران]])
* [[عمارت موسی خانی]] واقع در بخش پایین شهر با معماری اصیل ایرانی
* قلعه سنگی مرج واقع در نزدیک [[روستای مرج]]
* [[مسجد شهر کهنه]]
* [[قلعه مهرجرد]]
* شکارگاه [[دهج]] با بیش از ۸۵۰ نوع جاندار نادر.
* [[روستای تاریخی میمند]]
* [[آتشکده آذربغ]] در آبادی «[[کهتو کرها]]» نزدیک آبادی [[آذربغ]] در ۲۵ کیلومتری مرکز شهر
* [[عمارت والی]]
* [[آتشکده فیروزی]]
* [[کوه اَوِستا]]
* [[طبیعت روستای آبدر]]

[[پرونده:عکس|20px|بندانگشتی|آتشکده آذربغhttp://s6.uplod.ir/i/00505/3j3pz134xbez.jpg]]

== سوغات ==
از مهمترین سوغات شهربابک می‌توان به [[لبنیات]]، [[نان کرنون]]، [[به]] و [[ریواس]] اشاره کرد.
از مهمترین لبنات‌های شهربابک نوعی ماست چکیده به نام اسپار است.

==بازی های محلی==
[[.انداختن عاشق(شاه وزیرو)]]-
[[پروپوچ]] - [[بیست و چهار خطو ]]- [[اسب بازی]] -[[ پشکل گودو]] - [[پل بازی]] - [[تاب بازی ]]- [[تفنگ بازی]] - [[چوب بازی]] - [[چوب چغلو]] - [[غزغزو ( سرسر بازی )]]-[[ قل بازی]] - [[بازی ۵ قل فقط با ۵ قل]] -[[ کلاس بازی]] - [[کلاکوکو]] -[[ گردو بازی]] - [[گوتی بالو ( بازی چوگان)]] - [[هنگال هنگی ( الاکلنگ)]]
== منابع ==
{{پانویس}}
* نتایج سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌سفر}}
* [http://www.club.babakcity.ir کلوب شهربابک(جامعه مجازی شهربابک)]
* http://mohsen8m.blogfa.com ایران و ایرانی (وبلاگ فرهنگی و اجتماعی شهربابکیان)
* [http://www.118.shahrbabak.org سایت ۱۱۸ انلاین شهربابک]
* [http://www.shahrbabak.gov.ir وب‌گاه فرمانداری شهربابک]
* [[:%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A6%DB%8C%D9%87|حصاروئیه]]

{{استان کرمان}}
{{سوغات شهرهای استان کرمان}}

[[رده:شهربابک|*]]
[[رده:شهرهای استان کرمان]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان شهربابک]]

شهر بابک

2015-01-08T08:35:03Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی=شهربابک |روی‌نقشه=آری |عرض‌جغرافیایی=۳۱٫۱۳ |طول‌...» ایجاد کرد

شیروان

2015-01-08T08:32:35Z

Golestani: «شیروان» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{درجه|متوسط|معیار}}
{{دیگر کاربردها ۲}}

{{جعبه اطلاعات شهر ایران
|نام‌رسمی=شیروان
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۷٫۴۰
|طول‌جغرافیایی=۵۷٫۹۳
| فتوکلاژ = بله
|تصویر ={{Photomontage
| photo1a = PuyaUntitled-1.jpg{{!}}میدان امام علی شیروان
| photo2a = Untitled-11.jpg{{!}}میدان معلم
| photo3a = 21864 sP53rrQR.jpg{{!}}میدان عدل شیروان
| photo4a = 21864 5Zdeg9Ge.jpg{{!}}میدان جعفرقلی(شاعرکرد)
| | photo4b = Www.puya.in.jpg{{!}}تصویر ماهواره ای میدان بزرگ امام
| spacing = ۲
| size = 300
| foot_montage = از بالا : [[میدان امام علی]]، [[شهرستان شیروان]] ، [[میدان معلم]] ، [[میدان عدل]]، تندیس [[جعفرقلی شاعرکردشیروان]](میدان جعفرقلی) و [[تصویر ماهواره ای میدان بزرگ امام شیروان ]](خیابان دانشگاه-بولواردانشگاه).
}}
|اندازه‌تصویر=۲۵۰
|برچسب تصویر= شیروان،شیران
|استان=خراسان شمالی
|شهرستان=شیروان
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان شیروان|مرکزی]]
|نام‌محلی= شیران
|نام‌های‌دیگر=
|نام‌های‌قدیمی=
|سال‌شهرشدن= ۱۳۰۶ <ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32|عنوان=وزارت کشور }}</ref>
|زبان=فارسی، ترکی خراسانی، کرمانجی|کردی
|مذهب=شیعه
|جمعیت=۸۸،۲۵۴ نفر در سال ۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ | ناشر =معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) |تاریخ =۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref> {{سخ}}{{سخ}} '''[[زبان]]'''=فارسی، ترکی خراسانی، تاتی، کرمانجی|کردی، {{سخ}}{{سخ}} '''[[مذهب]]'''=شیعه
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|مساحت=
|ارتفاع=۱۰۹۷ متر
|میانگین‌دما=۱۷
|میانگین‌بارش‌سالانه=۲۴۱
|شمارروزهای‌یخبندان=۳۶
|نماینده مجلس= '''[[عبدالرضا عزیزی]]'''
|شهردار=جعفر بورنگ<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://shirvan.ir|عنوان=شهرداری شیروان }}</ref>
|سوغات='''شکرپنیر'''،'''[[کشمش]]'''،'''شیره‌انگور'''
|پیش‌شماره=
|پیش‌شماره= ۰۵۸(خارج استان)<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.tct.ir/?siteid=1&pageid=393&siteid=1|عنوان=شرکت مخابرات }}</ref>
۳۶۲۲،۳۶۲۳،۳۶۲۴(داخل استان)<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.tct.ir/?siteid=1&pageid=393&siteid=1|عنوان=شرکت مخابرات }}</ref>
|وب‌گاه= [http://www.shirvan.ir پورتال شهرداری شیروان]
|پلاک اتومبیل = {{IRN}}۴۲{{سخ}}{{IRN}}۲۶ [[جدید]]
|جمله‌خوشامد= به '''[[شیروان]]''' دارالمصلین خوش آمدید
|پانویس=
}}

'''[[شهر شیروان]]''' مرکز '''[[شهرستان شیروان]]''' و دومین شهر بزرگ و مهم [[استان خراسان شمالی]] است. جمعیت این شهر در سرشماری سال ۱۳۸۵ مرکز آمار ایران برابر با ۸۲٬۷۹۰ نفر بوده‌است که این جمعیت شامل ۲۰٬۸۷۸ خانواده می‌شود.<ref>[http://wayback.archive.org/web/*/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/28.xls نسخه ذخیره شده فایل اکسل مرکز آمار ایران]</ref>{{سرخط}}نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامنه کوهی که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر وجود دارد مشاهده می‌گردد. این کوه به '''[[شیرکوه-|شیرکوه]]''' نیز معروف است. سنگهای تشکیل دهنده شکل شیر با دیگر سنگهای کوه‌های جنوب شهر، ازنظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و باعث می‌شود که هر بیننده‌ای این وجه تمایز (شکل شیر) را به وضوح مشاهده کند.'''[[شیروان]]'''از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی و ایران است و قدمت تمدن در این شهر به ۷۰۰۰ سال (۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۲۵۰۰ سال قبل از '''[[امپراتوری هخامنشیان]]''') می رسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است. تپه باستانی '''[[ارگ شیروان]]''' سابقا مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است و اکنون عظیم ترین و مهم ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفال های دارای قدمتی ۷۰۰۰ ساله به دست آمده است، به عنوان کهن ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است. '''[[قبرهای زرتشتی]]''' در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان '''[[زندگی زرتشتیان]]''' در شیروان را تایید می نماید.

==موقعیت جغرافیایی==
این شهر در عرض جغرافیایی ۳۷ درجه و ۴۰ دقیقه و طول جغرافیایی ۵۷ درجه و ۹۳ دقیقه با ارتفاع ۱۰۹۷ متری از سطح دریا و مساحت ۳۷۸۹ کیلومتر مربع قرار گرفته است. از شمال به پایتخت [[ترکمنستان|کشور ترکمنستان]] شهر [[عشق‌آباد]]، از جنوب به شهرستان[[اسفراین]]، از شرق به شهرستان [[فاروج]] و از غرب به [[بجنورد]] محدود می‌شود. شهر [[شیروان]] در مجاورت [[اترک|رود اترک]] قرار دارد. [[شیروان]] با فاصله 22 کیلومتری نزدیک ترین شهرستان به [[عشق آباد]] پایتخت [[ترکمنستان]] می باشد.

{{سخ}}{{سخ}}

{{سخ}}{{سخ}}
{{موقعیت جغرافیایی
| مرکز = '''[[شیروان-|شیروان]]'''
| شمال = {{پرچمک|ترکمنستان}} '''[[کشور]]''' '''[[ترکمنستان]]''' ،'''[[عشق آباد-|عشق آباد]]'''
| شمال شرقی = '''[[فاروج]]'''
| شرق ='''[[فاروج]]'''
| جنوب شرقی = '''[[اسفراین]]''' و '''[[فاروج]]'''
| جنوب = '''[[اسفراین]]'''
| جنوب غربی = '''[[بجنورد]]'''
| غرب = '''[[بجنورد]]'''
| شمال غربی = '''[[بجنورد]]'''
| تصویر =}}

== نام ==
نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامنه کوهی که در فاصله چند کیلومتری جنوب شهر وجود دارد مشاهده می‌گردد. این کوه به [[شیرکوه (شیروان)|شیرکوه]] نیز معروف است. سنگهای تشکیل دهنده شکل شیر با دیگر سنگهای کوه‌های جنوب شهر، ازنظر جنس، نوع و رنگ متفاوت است و باعث می‌شود که هر بیننده‌ای این وجه تمایز (شکل شیر) را به وضوح مشاهده کند.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://shirvan.ir|عنوان=شهرداری شیروان }}</ref>

== تاریخ ==
===پیش از اسلام===
شیروان از کهن ترین مراکز [[فرهنگ]] و [[تمدن]] و [[تاریخ]] در [[خراسان شمالی]] و [[ایران]] است و قدمت تمدن در این شهر به ۷۰۰۰ سال (۵۰۰۰ سال [[قبل از میلاد مسیح]] و ۲۵۰۰ سال قبل از [[هخامنشیان|امپراتوری هخامنشیان]]) می رسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است. [[تپه ارگ شیروان|تپه باستانی ارگ شیروان]] سابقا مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال [[خراسان]] بوده است و اکنون عظیم ترین و مهم ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفال های دارای قدمتی ۷۰۰۰ ساله به دست آمده است، به عنوان کهن ترین زیستگاه [[خراسان شمالی]] مورد تحقیق و برسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است.
قبرهای [[زرتشتی]] در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی [[گلیان (شیروان)|گلیان]] و [[خانلق (شیروان)|خانلق]] و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی [[زرتشتیان]] در شیروان را تایید می نماید.<ref name=farsnews>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.irna.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=81100704| عنوان = شیروان از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی| تاریخ بازدید = ۷ فروردین ۱۳۹۳| تاریخ =| ناشر = خبرگذاری ایرنا}}</ref>

[[ارگ دوین شیروان|تپه ارگ دوین شیروان]] از جمله آثار باستانی دیگر شهر شیروان است که با مربوط به هزاره چهارم و پنجم [[قبل از میلاد|قبل از میلاد مسیح]] است. بنای تاریخی [[قزلر قلعه|قزلر قلعه (قلعه دختر)]] در مجاورت روستای تاریخی [[زیدر (شیروان)|زیدر]]، زادگاه دانشمند بزرگ، [[شهاب‌الدین زیدری نسوی]] (منشی [[سلطان جلال‌الدین خوارزمشاه]]) قرار دارد که در زمان [[هخامنشیان]] احداث و با حمله [[مغولان]] تخریب شده است.
<ref name=farsnews>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.irna.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=81100704| عنوان = شیروان از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی| تاریخ بازدید =| تاریخ = ۷ فروردین ۱۳۹۳| ناشر = خبرگذاری ایرنا}}</ref>

در دوران پیش از اسلام شیروان پایتخت قوم [[پارت]] بوده‌است. [[ایگور دیاکونوف|دیاکونوف]] محقق ونویسنده [[روس]]ی بر این باور است که نخستین [[امپراتوری پارت|امپراتوری مقتدر پارتها]] در شیروان به وجود آمده است. [[ایزدوخاراکسی]] و [[استرابون]] از [[مورخ]]ین و [[جغرافیدان]]ان [[یونان]] محل زندگی و حکومت پارت را در دره [[اترک|رود اترک]] شیروان ذکر کرده‌اند. شیروان در زمان [[اشکانیان]] در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود قبرهای [[زرتشتی]] و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نه تنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک می‌نماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان می‌دهد.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://shirvan.nkhorasan.ir|عنوان=فرمانداری شیروان}}</ref><ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://shirvanshahr.net/menu.php?id=8|عنوان=دو هفته نامه شیروان شهر}}</ref>

===پس از اسلام===
رونق شهر شیروان پس از اسلام به [[خوارزمشاهیان|دوره فرمانروایی خوارزمشاهیان]] (قرن ۶ ه.ق.) مربوط می شود، که از آن دوران بناهای اسلامی مانند [[بقعه امام زاده سلطان محمدرضا]] به جای مانده است. در حملات [[گورکانیان]] این منطقه آسیب فراوان دید و کشتار فراوانی در آن صورت گرفت. در [[صفویان|دوران صفویان]]، مهم ترین واقعه‌ای که در این شهر روی داد، کوچاندن چهل هزار خانوار [[مردم کرد|عشایر کُرد]] به این منطقه بود که برای مقابله با حملات [[مردم ازبک|ازبک‌ها]]، توسط [[شاه عباس]] انجام یافت. این شهر در دوران [[قاجاریان|حکومت قاجار]] همواره یکی از مناطق مهم درگیری‌های حاکمان محلی بود.

شهر شیروان در سال [[۱۳۰۸]] بر اثر [[زلزله]] به کلی ویران شد و پس از دو سال، بار دیگر با روشهای نوین شهرسازی دوباره سازی شد.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://217.218.26.244/IranEduThms/theme2/cntntpge.php?pgid=99&rcid=1|عنوان=آموزش و پرورش شیروان }}</ref>

== آب و هوا==
آب و هوای شیروان معتدل و کوهستانی است و وزش بادها در آن بیشتر در جهت شرقی به شمال غربی است. حداکثر [[درجه حرارت]] در تابستان‌ها ۴۳ درجه بالای صفر و کمترین آن در زمستان‌ها ۳۱ درجه زیر صفر است.<ref name=climate>{{یادکرد وب
| نشانی = http://www.weather.com/wx/hourbyhour?locid=IRIM0709:1:IR&locale=en_US
| عنوان = آب و هوای شیروان
| تاریخ بازدید = ۱۸ دسامبر ۲۰۱۴
| ناشر = وب‌گاه [[ودر]]
| زبان = انگلیسی
}}</ref>
{{آب و هوا
|location = شیروان
|Jan_Hi_°C = ۳ |Jan_REC_Hi_°C = ۱۷
|Feb_Hi_°C = ۶ |Feb_REC_Hi_°C = ۲۰
|Mar_Hi_°C = ۱۳ |Mar_REC_Hi_°C = ۳۰
|Apr_Hi_°C = ۲۰ |Apr_REC_Hi_°C = ۳۳
|May_Hi_°C = ۲۵ |May_REC_Hi_°C = ۳۷
|Jun_Hi_°C = ۳۱ |Jun_REC_Hi_°C = ۴۰
|Jul_Hi_°C = ۳۳ |Jul_REC_Hi_°C = ۴۳
|Aug_Hi_°C = ۳۱ |Aug_REC_Hi_°C = ۴۲
|Sep_Hi_°C = ۲۸ |Sep_REC_Hi_°C = ۳۸
|Oct_Hi_°C = ۲۱ |Oct_REC_Hi_°C = ۳۲
|Nov_Hi_°C = ۱۴ |Nov_REC_Hi_°C = ۳۰
|Dec_Hi_°C = ۷ |Dec_REC_Hi_°C = ۲۰
|Year_Hi_°C =۲۰ |Year_REC_Hi_°C =۴۳
|Jan_Lo_°C = -۵ |Jan_REC_Lo_°C = -۲۳
|Feb_Lo_°C = -۲ |Feb_REC_Lo_°C = -۲۲
|Mar_Lo_°C = ۳ |Mar_REC_Lo_°C = -۸
|Apr_Lo_°C = ۱۰ |Apr_REC_Lo_°C = -۷
|May_Lo_°C = ۱۳ |May_REC_Lo_°C = ۲
|Jun_Lo_°C = ۱۸ |Jun_REC_Lo_°C = ۷
|Jul_Lo_°C = ۲۰ |Jul_REC_Lo_°C = ۲
|Aug_Lo_°C = ۱۷ |Aug_REC_Lo_°C = ۰
|Sep_Lo_°C = ۱۳ |Sep_REC_Lo_°C = ۲
|Oct_Lo_°C = ۷ |Oct_REC_Lo_°C = -۶
|Nov_Lo_°C = -۲ |Nov_REC_Lo_°C = -۱۱
|Dec_Lo_°C = -۱ |Dec_REC_Lo_°C = -۱۵
|Year_Lo_°C =۸ |Year_REC_Lo_°C =-۲۳
|Jan_Precip_mm = ۲۷٫۹
|Feb_Precip_mm = ۳۳
|Mar_Precip_mm = ۵۵٫۹
|Apr_Precip_mm = ۴۵٫۷
|May_Precip_mm = ۲۷٫۹
|Jun_Precip_mm = ۵٫۱
|Jul_Precip_mm = ۰
|Aug_Precip_mm = ۰
|Sep_Precip_mm = ۰
|Oct_Precip_mm = ۱۰٫۲
|Nov_Precip_mm = ۱۵٫۳
|Dec_Precip_mm = ۱۷٫۸
|Year_Precip_mm =۲۴۱٫۳
|source =سایت ودر<ref name=climate>{{یادکرد وب
| نشانی = http://www.weather.com/wx/hourbyhour?locid=IRIM0709:1:IR&locale=en_US
| عنوان = آب و هوای شیروان
| تاریخ بازدید = ۱۸ دسامبر ۲۰۱۴
| ناشر = وب‌گاه [[ودر]]
| زبان = انگلیسی
}}</ref>
|accessdate = دسامبر ۲۰۱۴
}}
===باد===
===رطوبت===
===خاک===

===بارندگی===
==مردم‌شناسی==
===جمعیت===
بررسی و تحقیق نژاد و تیرهٔ مردم شیروان که از نظر موقعیت مکانی در خراسان شمالی قرار دارد، با توجه به مهاجرت‌ها، جنگها، کوچ‌ها و اختلاط نژاد و تاخت و تاز اقوام گوناگون در طول سده گذشته مشکل خواهد بود. آقای دکتر عباس سعیدی رضوانی استاد دانشگاه مشهد بر این باور است که: در خراسان شمالی در سطحی حدود ۴۰،۰۰۰ کیلومتر مربع تقریباً تمام گروه‌های قومی موجود در ایران زندگی می‌کنند.

مشیرالدوله در مورد نژاد مردم شمال‌شرقی خراسان می‌نویسد: در مورد نژاد پارت‌ها مدت‌ها میان مورخین اختلاف نظر وجود داشت به‌طوری که عده‌ای از مورخین مردم خراسان را زا نژاد آریائی و عده‌ای از نژاد مغولی و چینی (گرانیت ایلی) و بعضی هم از اختلاط هر دو نژاد می‌دانستند اما پس از مطالعات دقیق معلوم گردید نژاد مردم خراسان فعلی آریائی است.

سعید نفیسی مؤلف تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران می‌نویسد: قبل از اسلام اختلاط قبایل ترک و آریائی در شمال‌شرقی خراسان دیده می‌شود، به‌هر حال هم نژاد ترکان و هم نژاد مغولان در آخرین نظریهٔ محققین نژادشناس هند و اروپائی یا آریائی مشخص شده است.

بار تولد، مستشرق روسی می‌نویسد: ... جبال خراسان که امروز سرحد بین ایران و روسیه است و در عهد قدیم و هکذا در قرون وسطی سکنهٔ واحدهای واقعه در امتداد دامنه‌های جبال را ایرانیان تشکیل می‌دادند، ولی بدیهی است که واحدهای مزبور به‌واسطهٔ موقعیت جغرافیائی خود ناچار می‌بایستی غالباً مورد حملات متعدد کوچ‌نشینان ترک واقع شده باشد و به تصرف آنان درآید، از همین تاریخ این سرزمین ترکی آتک و یا به‌طور اصح اتیاک که به معنای ولایت دامنه، کوهپایه نامیده شد.

صنیع‌الدوله می‌نویسد: در سلطنت سلطان حسین که امور دولت مختل گردید، اکراد آخال‌نشین از تاخت و تاز ارگنجی و بخارائی شوریده روی به کوه و معقل‌های سخت گذاشتند و آن زمان ولایت شیروان و بجنورد و قوچان و سملقان مسکن طایفه گرائیلی بود، اکراد برای اینکه یورتی به‌جهت خود به‌دست آرند بنای زد و خورد را با طایفهٔ گرایلی گذاشتند و در اندک مدتی آنها را از محالات مزبور خارج ساختند... و بر این نواحی استیلا یافتند و شیروان را یورت قرار داده تمام چهل هزار خانوار اکراد چشمگزک را که زعفرانلو و شادلو و کاوانلو و عمارلو و قراچورلو باشند، در یورت‌های قوچان و شیروان و بجنورد و مضافات ساکن ساختند.

قسمتی از عشیرهٔ ترک افشار در زمان [[شاه اسماعیل اول]] به مرز خراسان و دشت اَتک و مرو کوچ داده شد به‌طور کلی به‌علت آنکه خراسن شمالی دروازهٔ ایران به طرف آسیای مرکزی و سرزمین‌های ماوراءالنهر و ترکستان بوده، از مهاجمان و مسافران شرقی هر گروهی که به ایران حمله می‌کرده و یا وارد ایران می‌شده، بخشی از جمعیت خود را در این سرزمین ساکن می‌کرده است و یا خود ساکن می‌شده‌اند، انواع گروه‌های ترک، که وقت یه ریشهٔ تاریخی آنها باز می‌گردیم، برخی متعلق به دورهٔ غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانیان و تیمویان می‌باشند از این گروه هستند. بنابراین ریشهٔ عده‌ای از ترکان خراسان چون ترکان گرایلی، جانی قربانی و غیره مربوط به پیش از دوران صفویه هستند. و هم‌چنین اختلاط شدید قبایل و مهاجرت اولیه آریائی‌ها در پیش از میلاد و کوچانیدن کردها در زمان شاه اسماعیل و شاه عباس اول و ساکنین اولیهٔ شیروان که گرائیت ایلی بودند و مهاجرت مهنی‌ها و قارشی قیزی‌ها و آذری‌ها در یک جمع‌بندی کلی، می‌توان نتیجه گرفت که اصل نژاد مردم شیروان چه ترک و چه کُرد و چه فارس مانند دیگر مردم خراسان شمالی آریائی است.

- در کمتر نقطه‌ای از جهان در سطحی چنین کوچک (خراسان شمالی، که در برگیرندهٔ شیروان نیز می‌گردد) به این چنین مخلوطی از اقوم و زبان‌ها و لهجه‌های متفاوت برخورد می‌کنیم.

- در حال حاضر این اقوام با همهٔ تفاوت‌ها و ویژگی‌های قومی ـ زبانی و فرهنگی و علی‌رغم داشتن تاریخی آشفته و گاه خون‌آلود با هم به آرامش و مسالمت زندگی می‌کنند.

- این زندگی مسالمت‌آمیز و درآمیختگی قومی ـ فرهنگی در بین اقوام و زبان‌های مختلف در شمال خراسان ویژگی بزرگ انسانی این ناحیه است.

===زبان ها و گویش ها ===
مردم شهر شیروان معمولاً به زبان ترکی محلی (بومی) که قدمت اقامت آنها به چندین قرن پیش می‌رسد تکلم می‌کنند اما زبان روستائیان شیروان از ترکیب خاصی برخوردار است، مثلاً مردم روستاهای زوارم، بزآباد و مشهد طرقی که به ترتیب در فواصل ۲ و ۸ کیلومتری یکدیگر قرار گرفته‌اند، زوارمی‌ها: ترکی، بزآبادی‌ها: کردی و مشهد طرقی‌ها: فارسی صحبت می‌کنند و یا قراء اسطرخی، پهلوانلو گلیان که هر سه در مسیر یک دره واقع شده‌اند و جزء یک دهستان هستند به ترتیب: ترکی، کردی و فارسی تکلم می‌کنند.برخی از این گروه‌ها در طول قرون با هم به زد و خورد مشغول بوده‌اند. داستان ترکمن تازی و برخوردهای میان کردها و ترکمن‌ها و سایر اقوام خراسان مسئله‌ای است که تا حدّ زیادی شناخته شده است. در رابطه با اختلاف قومی ـ زبانی و فرهنگی آقای دکتر پاپلی یزدی تحقیقی در دو روستای نوار مرزی دهستان قوشخانهٔ شیروان انجام داده‌اند که بسیاری از واقعیت‌ها را در این مورد مشخص می‌کند به هر حال با توجه به آماری که در سال ۱۳۶۵ شمسی انجام گرفته است و در شناسنامهٔ شهرستان شیروان ثبت است مردم شهرستان شیروان به سه زبان ترکی، کردی و فارسی و با درصد ۴۹/۲ درصد ترکی ۳۶/۶ کُردی و ۱۴/۲ فارسی تکلم می‌کنند.

===دین و مذهب===
===ساز های محلی===

1- قُشمه : از دو نی استخوانی که کنار یکدیگر قرار گرفته اند و مانند نی سوراخ هایی دارند درست شده است .

2- دوتار : از دو رشته سیم که 11 تا 13 پرده دارد تشکیل می شوند و با انگشتان می نوازند .

3- دُهل : شبیه طبل بزرگی است که معمولاً به گردن می آویزند و با دو چوب که یکی ضخیم تر از دیگری است در دو جهت نواخته می شود .

4- سُرنا : مانند شیپوری است به طول تقریبی 35 سانتی متر که صدای فوق العاده بلند و رسا دارد از دوهل و سرنا در مراسم برگزاری کشتی با چوخه ، استفاده می‌شود و در جشنها نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

5- کمانچه : از چهار سیم و پرده های مشخص درست شده که با آرشه نواخته می شود .

6- دایره : پوسته نازکی را بر چوبی دایره ای شکل می کشند و بیشتر در جشنها و عید گاههای سابق مورد استفاده قرار می گرفت .

7- موزقان : این ساز در سابق بیشتر مورد استفاده قرار می گرفت امّا در حال حاضر برای اکثر مردم ناشناخته است .

8- نی : لوله ای به طول تقریبی نیم متر ، که از چوب یا آهن می سازند و بیشتر مورد استفاده چوپانان در هنگام چرای گوسفند و آبخوران دام قرار می‌گیرد .

==فرهنگ==
[[File:Puya17534304.jpg|thumb|400px|دختر زیبای کرمانج-شیروان]]
===آداب و رسوم===
===بازی های بومی===
1-هُوَلَنْدِه (مشابه پرش های طول و ارتفاع ) 2- زنجیره 3- رها رها 4- پیشته پیشته 5- اله چمبه 6- کِبِدی کِبِدی 7- چِلِی 8 - بای(تاب بازی) 9- اصولولی 10 - تسمه تسمه 11- قره گُردِم 12- اُستا زنجیر باف 13 -گوز باقْلَنْدِه 14- قُلاقِ چکْمَه 15- گرگم به هوا 16- گل گل 17- نون نون (لانه شیطان) 18- پارا 19- کلاس کلاس 20- رقص چوب 21- اُوپشتک 22- دوز 23- مَزَلاق 24- لَپَّر 25- ملاّ ملاّ 26- زوو 27- دونقوز ، دونقوز 28- دستمال دستمال 29- دو..د 30- کچه کچه

===کتابخانه‌ها===
===انواع نان ها و غذاهای محلی===

1- قَتْلَمَه : آرد را خمیر کرده و آن را ورقه ورقه می کنند و لابلای آن را روغن و زعفران و ادویه می زنند و آن را در تنور می پزند .

2- چَلْپه : خمیر را نازک کرده و آن را در داخل روغن داغ قرار می دهند تا خوب سرخ شده و آماده شود .

3- اَگِنجه : با قرار دادن سبزیهای محلّی و پیاز سرخ شده در داخل خمیر آن را در روغن سرخ می کنند .

4- شیرمال : آرد را با شیر خمیر می کنند و با کشیدن مقداری روغن با زعفران بر روی آن در تنور قرار می دهند تا آماده شود .

5- ساج نونه : نوعی نان محلّی نسبتاً نازک که روی ساج (ظرف از جنس چدن است (سل)) می پزند و دارای انواع مختلف است .

6- فطیر : این نان محلّی انواع مختلف دارد که بهترین نوع آن با کره و به نام «فطیر مسکه» مورد استفاده قرار می گیرد .

7- قاق : آرد را با روغن و شکر و ادویه به خمیر تبدیل می کنند و آن را در تنور می پزند ، قاق به علّت خشک بودن مدّت زیادی نگهداری می شود .

8- چریش لی فطیر : آرد را با آب و چریش (نوعی گیاه محلّی خودرو کوهستانی ) خرد شده خمیر می کنند و آن را در تنور می پزند .

9- جِزْلِق لی فطیر : آرد را با آب و جزلِق ( تکه های کوچک دنبه گوسفند که روغن آن قبلاً گرفته شده است )خمیر می کنند و آن را می پزند .

10- کلوچه برنجی : آرد برنج را با شکر و آب خمیر می کنند و آن را در قطعات کوچک می پزند .

11- چُزمه : نوعی نان محلّی نازک است که در داخل روغن سرخ می شود . 12- قوتاب (قطاب) : داخل خمیر را با انواع سبزیها و گوشت کوبیده پر می‌کنند و سپس آن را داخل روغن سرخ می نمایند .

13- یَخنه پلو : چلو به اضافة گوشت آب پز که در داخل برنج قرار می گیرد (ته چین ) .

14- آبگوشت : شامل . گوشت ، نخود ، لوبیا ، سیب زمینی ، که آبگوشت آن به صورت ترید و گوشت و دیگر مخلفات آن به صورت کوبیده خورده می شود .

15-سِمْسِه : شامل آرد و شیرة انگور است که آب و ادویه به آن اضافه می‌شود البته ابتدا آرد را در روغن تف می دهند .

16- دُیمَه دَنی : گندم را نیمه کوبیده کرده و آن را در آب می جوشانند و سپس در دم می گذارند و با اضافه کردن مقداری آرد ، روغن و ماست می خوردند .

17- قَیش : از رشته های نازک و پهن خشک شدة خمیر گندم ، ماست و عدس و روغن درست می شود .

18- کَچِه (کاچی) : شامل آرد ، آب و روغن است .

19- نون قاتق : پیاز را در روغن سرخ می کنند و ماست را به صورت دوغ ، چوب شیرین و گردوی کوبیده شده را بر آن می افزایند و پس از مدّتی جوشیدن ترید کرده و می خورند .

20-پی او : پیاز را رد روغن سرخ می کنند و با اضافه کردن مقداری عدس و ادویه و آب و احیانا چند عدد تخم مرغ و با ریز کردن نان در آن خورده می شود .

21- دَرشو گرم : شمال آرد ، شیره انگور ، ادویه و روغن می باشد که مانند سمسمه درست می شود .

22-آش رشته : حبوبات و انواع سبزسها را آماده می کنندو سپس با اضافه کردن رشته آنرا طبخ می نمایند

23- یارمه : یکی از آش های معروف محلی است که با گندم ریز شده و سبزی درست می شود که با اضافه کردن دوغ آنرا می خورند.

24- مَسْدُوه : باحبوبات و سبزیهای محلی مخصوصا گیاه گزلی با مقداری برنج پخته می شود و با اضافه کردن دوغ آنرا می خورند

25- فرنی : از شیر و آرد برنج درست می شود .

26- شیره داغ : روغن حیوانی را داغ می کنند و شیره انگور را داخل آن می‌ریزند و باریز کردن نان در داخل آن می خورند .
27- تَلخان : گندم را روی ساج (سل) برشته می کنند و آنرا در هاون نیمه خرد می کنند و با اضافه کردن مغز دانه خربزه و کنجد و شیره انگور ، این محتویات را مالش می دهند تا غذای پر انرژی تلخان آماده شود .

28- آش قلَیه : پس از آماده شدن آش رشته که با دوغ سیردار مخلوط است ، روی آن قیمه می ریزند و می خورند .

==شهرسازی==
===محله ها===
===معابر و تقاطع‌ها===
=== بهداشت و درمان ===
* بیمارستان امام خمینی
* در حال حاضر نیز بیمارستانی جدید در حال احداث است.

===مراکز آموزشی و علمی===
===دانشگاه‌ها===
* مجتمع آموزش عالی شیروان

[[File:PuyaAurl.jpg|300px|مجتمع آموزش عالی شیروان|]]

* دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیروان

[[File:PD MG0351274.jpg|300px|دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیروان|]]

* دانشکده پرستاری شیروان

[[File:Imagespuya.jpg|250px|دانشکده پرستاری شیروان|]]

* دانشکده فنی پسران پرفسور حسابی
* دانشگاه علمی کاربردی شیروان
* دانشگاه پیام نور شیروان
* آموزشکده فنی و حرفه ای سما
* دانشگاه غیر انتفاعی علم و ادب نوین شیروان
* حوزه علمیه آیت الله حکیم
* حوزه علمیه فاطمه الزهرا
* موسسه آموزش عالی علمی-کاربردی مهارت مرکز شیروان
* دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی شیروان

[[File:KIMG1573711.JPG|400px|دانشکده کشاورزی شیروان]]

==اقتصاد==
===کشاورزی===
=== صنعت===
* [[نیروگاه سیکل ترکیبی شیروان ]]: این نیروگاه [[سیکل ترکیبی]] با ظرفیت تولید ۱۴۳۴ [[مگاوات]] است که شامل ۶ واحد [[توربین گازی|گازی]] ۱۵۹ مگاواتی از نوع V94/2A و ۳ واحد [[توربین بخار|بخار]] ۱۶۰ مگاواتی در زمینی به مساحت ۱۲۰ [[هکتار]]، در نزدیکی روستای [[دوین (شیروان)| دوین]] واقع شده است.
[[File:PIMG12420853.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|نیروگاه گازی سیکل ترکیبی شیروان]]

* [http://shirvansugar.ir/default.aspx?lang=fa کارخانه قند شیروان]

[[File:Shirvan Sugar Company.jpeg|300px|بندانگشتی|وسط|کارخانه قند شیروان]]

* [http://www.behnoushiran.com/index.php/fa/2014-03-01-08-30-30/2014-03-01-08-31-34/65-2014-02-12-06-51-55 کارخانه بــهنــوش شیروان (شعــــبه بهنــوش تهران)]

[[File:Puya2081965.jpg|300px|بندانگشتی|وسط|کارخانه بــهنــوش شیروان]]

==ورزش==

==گردشگری==
=== آثار تاریخی و مذهبی===
از آثار و دیدنی‌هایی که در این شهر قرار دارد می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

[[غار پوستین دوز]] (۶ کیلومتری شمال شرق روستای لوجلی)

[[File:Ppuya2.jpg|360px|بندانگشتی|راست|غار پوستین دوز]]

یکی از غارهای معروف منطقه شیروان است که در فاصله 32 کیلومتری شهر شیروان و شش کیلومتری شمال شرقی شهر لوجلی در دامنه کوه‌های امام حاضر قرار گرفته است ارتفاع این غار از سطح دریا را حدود هزار و 200 متر و از سطح روستای لوجلی حدود 150 متر عنوان کرد و افزود: طول مفید غار 120 متر بوده و نام آن نیز از روستای متروکه پوستین دوز در سه کیلومتری شرق غار گرفته شده است.

این غار با دهانه تقریبا بزرگ و گنبدی شکل به عرض چهار متر و ارتفاع سه متر به دروازه‌ای شبیه است که رو به قبله(جنوب باختری) باز می‌شود نوع و جنس غار پوستین دوز آهکی است که تولد قندیل‌های نو ظهور از جوان بودن آن حکایت می‌کند و درون غار مرطوب و خاک آن زرد است به نحوی که غارنوردان، پس از خارج شدن از غار کاملا زرد زعفرانی جلوه می‌کنند.

ساختمان غار در ابتدا شبیه تونل تقریبا بزرگی به ابعاد تقریبی 10 متر و ارتفاع شش متر است که بعدا به سه شعبه اصلی تقسیم می‌شود که درست در مقابل درب ورودی غار قرار دارند، یکی از شعبات که در سمت راست بقیه قرار دارد، راه اصلی غار را تشکیل می‌دهد و آن دو راه دیگر پس از حدود 15 متر ادامه مسیر بسته می‌شود فاصله دهانه غار تا قسمت مذکور 60 متر است و پس از عبور از منطقه سینه خیز که چهار متر طول دارد و افراد تنومند نمی‌توانند از این قسمت عبور کنند به محوطه نسبتا بزرگی به ابعاد سه در 10 متر به ارتفاع تقریبی چهار الی هفت متر به شکل یک شکاف می‌رسیم که انتهای این شکاف به حفره‌های باریک و پر پیچ و خم که بیش‌تربه سمت بالا تمایل دارند ختم می‌شود و این جا پایان غار محسوب می‌شود در مسیر دیواره شش متری دو گیره محکم به طور واژگون در پنج متری رشد کرده است که چیزی جز دو استالاکمیت نیست که می‌توان به کمک آن‌ها صعود کرده و مسیر حفره را به صورت خمیده طی نمود تا با تمایل به سمت چپ مسیر راه را ادامه داد و از جلو منطقه سینه خیز سرازیر شد.

[[غار کافر قلعه]] (۵ کیلومتری جنوب غرب روستای گلیان)

[[غارهای هنامه]]

[[File:Ggh3.JPG|360px|بندانگشتی|وسط|غارهای هنامه]]
غارهای هنامه(مجموعه‌ای از معماری دستکند است که در سه طبقه بر روی هم در سینه کوهی در جنوب روستایی به همین نام در دهستان سیوکانلو شهرستان شیروان در استان خراسان شمالی قرار گرفته است.)
این غارها که با دست کنده شده‌اند(دستکند) در یکی از دره‌های فرعی مسیر رود اترک علیا به ارتفاع حدود ۴۴۵هزار و ‪ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌اند.

این مجموعه معماری دستکند که با توجه به وسعت آنها زمانی جمعیت قابل توجهی از ساکنان بومی منطقه را در خود جای می‌داده در سینه کوهی به نام “گرمه دره” قرار گرفته و حدود ‪ ۱۰۰متر از کف دره ارتفاع دارد.
برای دسترسی به این غارها باید از مسیر شیروان خانلق و از طریق راه آسفالته به سمت شمال و به سوی روستای هنامه طی مسیر کرد و پس از طی حدود ‪ ۱۸کیلومتر در نزدیکی روستا، وارد یک راه فرعی خاکی شد که به سمت غارهای هنامه می‌رود.

پس از عبور از یک مسیل فصلی و یک کوهپیمایی مختصر در شیب تند دامنه، به محل این غارهای دیدنی و شگفت‌انگیز می‌رسیم.

نمونه مشابه اینگونه معماری دستکند و روستایی که در دل کوه حفر شده، در سایر مناطق ایران به ویژه در جنوب کشور مشاهده شده که از آن جمله می‌توان به غار “خربس” در جزیره قشم و روستای “میمند” در کرمان اشاره کرد.

در تمام این مناطق جنس تشکیلات زمین‌شناسی به نحوی است که امکان حفاری مجموعه‌ای از اتاقها و فضاهای دیگر در سینه کوه را به ساکنان می‌داده است.

غارهای هنامه شیروان در سه طبقه بر روی هم در دیواره عمودی کوه حفر شده و سقف هر طبقه، کف طبقه فوقانی را تشکیل می‌دهد.

سقف و یا کف اتاقها یک لایه متراکم شنی به ضخامت ‪ ۵۰تا ‪ ۱۰۰سانتیمتر است که بطور طبیعی در کوه وجود داشته و بطور مناسب از آن بهره‌برداری شده است.

دسترسی به این اتاقها از بالای کوه غیرممکن است و رودخانه فصلی هنامه که در پای کوه جریان دارد طبیعتا می‌توانسته در تامین آب ساکنان غارها نقش اساسی ایفا کرده باشد.

در سالیان گذشته به دلیل فرسایش جوی و موقعیت قرارگیری غارها در دیواره عمودی کوه، بخشی از آنها فرو ریخته و به دامنه فروغلتیده است.

فضاهای این اتاقهای دستکند در سه طبقه شکل داده شده که یکی بر روی دیگری واقع و ظاهرا هر طبقه کارکرد متفاوتی نیز داشته است.

طبقه اول که در آن دالانهای نسبتا بزرگ با پیش‌آمدگی‌هایی در پای دیوار به شکل آخور دیده می‌شود احتمالا مربوط به نگهداری احشام بوده و کاربری طویله یا آغل را داشته است.

در برخی فضاها ارتفاع آخورها بیش از یک متر است که باید مربوط به تغذیه حیوانات باربر مانند اسب و قاطر بوده باشد.

طبقه دوم، فضاهای کوچکتر با تودرتویی بیشتری دارد که با توجه به وجود اجاق‌های متعدد و دودزدگی سقف آنها باید مربوط به زندگی و سکونت افراد بوده باشد.

ضخامت قابل توجه لایه دوده و کربن بر سقف و دیواره‌ها این طبقه نشانگر آن است که این مکان مدتها سرای امنی برای ساکنان بومی منطقه بوده و مورد توجه فراوان قرار داشته است.

پراکندگی قطعات خمره‌ها و ظروف سفالین، ذخیره‌سازی آرد و غلات در پای دامنه و نزدیک به غارها نیز نشانگر زندگی در این محل به ویژه در دوره‌های آشوب و ناامنی سیاسی است تا ساکنان یارای مقاومت در برابر مهاجمان را داشته باشند.

طبقه سوم در این مجموعه اتاق‌های کمتر ولی نسبتا بزرگتری دارد که احتمالا انبار بوده و برای ذخیره کردن اشیا و آذوقه از آنها استفاده می‌شده است.

تمام عناصر معماری داخل این فضاها از قبیل آخورها، اجاق‌ها و غیره از جنس کوه و به صورت دستکند ایجاد شده است.

اکنون بطور کلی حدود ‪ .

اتاق در این مجموعه دستکند سالم باقی مانده و بخش بزرگی از فضاها نیز در اثر ریزش دیواره کوه منهدم شده و فرو ریخته است.

[[آرامگاه تیموری]] (۶ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

[[امام زاده حمزه رضا]] (۶ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

[[File:Emamzade.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|امامزاده حمزه رضا]]

امام‌زاده حمزه رضا در 6 کیلومتری شیروان و از آثار دوران غزنوی یکی از آثار دیدنی منطقه است. این بنا از آجر و گچ و چوب ساخته شده است و مجاور آن یک بنای چهارتاقی قرار دارد که به نام تپه تیموری معروف است. از زیر این مقبره نقب‌هایی به طرفین می‌رود که یکی از آنها 200 متر طول دارد. قسمت داخلی بنا، گچبری و بالای سردرها، دورتادور به رنگ فیروزه‌ای گچبری و کتیبه‌نویسی شده است. این بنا را مقبره‌ای متعلق به یکی از سرداران امیرتیمور گورکانی می‌دانند.

[[امام زاده یحیی ]] (۷ کیلومتری غرب شیروان) (روستای زیارت)

[[بقعه شیخ رشیدالدین محمد]] (۲۴ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

[[امام زاده محمدرضامشهدطرقی]] (۱۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

===جاذبه های طبیعی===

[[زوارم|ییلاق زوارم]] (۲۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

[[File:Zo 4.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|ییلاق زو ارم]]

این روستا از توابع بخش مرکزی شهرستان شیروان با مختصات جغرافیایی57ذرجه و 44 درجه طول شرقی و 37 درجه و 19دقیقه شمالی،و در 28 کیلومتری شمال غربی شیروان و 83 کیلومتری بجنورد قرار دارد.
این روستا از شمال به روستاهای شیرآباد و ورقی، از جنوب به روستاهای مشهدطرقی و قرینانلو و شخری،از شرق به روستای بزآباد و از غرب به روستاهای قزل حصار و باداملق محدود میشود.
کوه تمغ در سه کیلومتری جنوب غربی و کوه شفلی در 3 کیلومتری جنوب شرقی روستا واقع شده اند.
روستای کوهپاییه ای زوارم از سطح دریا1300متر ارتفاع دارد و آب و هوای آن معتدل کوهستانی است.میانگین بارندگی سالانه آن 179میلی متر گزارش شده است.

[[اوغاز|ییلاق اوغاز]] (۴۵ کیلومتری شمال شرق شیروان)

[[File:O21864 88oiWPeV.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|طبیعت اوغاز کهنه]]

این منطقه ییلاقی در فاصله 40 کیلومتری شمال شرق شیروان در شمال استان خراسان قرار گرفته است. روستای اوغاز کهنه از روستاهای قدیمی شیروان است که قدمت آن به ششصد سال میرسد و بنای اولیه آن بوسیله ازبکان بنیانگذاری شده است . اوغاز کهنه از مناظر طبیعی بسیاری برخوردار است و از مناطق سرسبز و باصفای شیروان است که چشمه سار های پربار و سرد آن در تابستان ها بر زیبایی آن می افزاید. که میتوان به آرموتلی سرسبز در دامنه شمالی کوه کیسمار و دو چشمه معروف بگان و فاطمه خانم و همچنین مراتع آن اشاره نمود.

وضعیت آب و هوایی ( گرم و خشک ، معتدل ، سرد و کوهستانی و ...) : معتدل – سرد و کوهستانی

[[ییلاق گلیل نامانلو]] (۷۰ کیلومتری شمال شرق شیروان)

[[پارک ملی سرانی]] (۷۰ کیلومتری شهر شیروان)

[[File:Sarani 1.jpg|360px|بندانگشتی|راست|طبیعت بکر سرانی]] [[File:Saranip2.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|طبیعت بکر سرانی]]

منطقه حفاظت شده سرانی در فاصله ۸۵ کیلومتری شمال شیروان و در منتهی الیه حدّ شمال شرقی استان خراسان شمالی واقع شده و ضلع شمالی این منطقه با طول نزدیک به ۳۰ کیلومتر، با کشور ترکمنستان هم مرز است. این منطقه دارای آب و هوای کوهستانی با شیب‌های تند و دره‌های عمیق و صخره‌های مرتفع می‌باشد و زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد. این منطقه با توجه به دارا بودن ویژگی‌های خاص طبیعی از جمله جنگل‌های انبوه درختان ارس و تنوع بسیار زیاد پوشش گیاهی و نیز زیستگاه خالص‌ترین قوچ اوریال، در تاریخ ۲۷ تیر ماه سال ۱۳۵۰ توسط سازمان شکاربانی و نظارت بر صید، با عنوان منطقه حفاظت شده معرفی شد.
[[منطقه نمونه گردشگری اسطرخی]]

[[File:Estarp1.JPG|450px|بندانگشتی|راست|طبیعت اسطرخی]] [[File:Estarp3.JPG|360px|بندانگشتی|وسط|طبیعت اسطرخی]]

روستای "اسطرخی" از جمله روستاهای زیبای خراسان شمالی محسوب می شود که علی رغم معرفی اندک، همه ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می کند.

در 28 کیلومتری جنوب شهر شیروان و در دهستان گلیان روستایی زیبا به نام اسطرخی وجود دارد که در دره ای نسبتا ژرف قرار گرفته و رودخانه ای از وسط آن می گذرد. این رودخانه روح نواز که از چندین چشمه کوچک و بزرگ تشکیل شده و پس از طی مسافتی کوتاه به آبشاری زیبا و بلند تبدیل شده و آب آن از ارتفاع 20 متری به ته دره سرازیر می شود، هر بیننده ای را مجذوب خود می کند.

[[قلعه اسرار مشهدطرقی]] (۱۸ کیلومتری جنوب غرب شیروان)

[[چشمه مختومی، بی زاوَ]] (34 کیلومتری جنوب غرب شیروان)

[[File:Mamakh.jpg|360px|بندانگشتی|وسط|چشمه مختومی]]

چشمه آب درمانی مختومی

آوازه این چشمه آب درمانی تنها محدود به روستاهای همجوار این چشمه و بخشی از مردم شیروان خلاصه می شود و به علت اطلاع رسانی نشدن برای مردم استان و کشور ناشناخته مانده است.
این درحالی است که این چشمه آب درمانی با جاده اصلی و ترانزیتی مشهد به استان های شمالی کشور تنها 15کیلومتر فاصله دارد.
باوجود این، کسانی که به خواص درمانی این چشمه آب درمانی پی برده اند حتی چندین روز در این مکان ماندگار و از طبیعت زیبای آن بهره مند می شوند.
کارشناسان گردشگری و پژوهشی استان معتقدند: وجود مقبره معصوم زاده قاسم الحسینی در جوار این چشمه می تواند این منطقه را به قطب گردشگری و زیارتی تبدیل کند.
قدمت چشمه درمانی مختومی شیروان را مربوط به زمان خوارزمشاهیان می باشد چشمه مزبور که برای آشامیدن هم استفاده می شود از سوی فردی به نام مختوم قلی بازسازی شده است.
براساس آزمایش های صورت گرفته و به گفته پزشکان این چشمه به دلیل داشتن ماده گوگردی برای امراضی نظیر رماتیسم، درد مفاصل و بخصوص جوش های بدن اثرگذار است

[[شاه جهان، هشت مرخ]] (۶۰ کیلومتری جنوب شیروان)

===پارکها و فضای سبز===
* کوهستان پارک شیرکوه

[[File:S299173 495.jpg|400px|بندانگشتی|وسط|کوهستان پارک شیرکوه]]

* پارک کوثر

= جستارهای وابسته =
{{درگاه|شیروان}}
{{درگاه|تهران}}
* [[شهرستان شیروان]]
* [[شهاب‌الدین زیدری نسوی]]
* [[تفتازانی]]
*[[محمدکاظم صبوری]]
*[[سیدعلی موسوی نسب]]
* [[عبدالرضا رحمانی فضلی]]، ([[وزیر کشور]] در دوره ی ریاست جمهوری [[حسن روحانی]])
* [[حسین آفریده]]
* [[محمدرضا حسین نژاد دوین]]
* [[عبدالرضا عزیزی]]
* [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%AD%D8%AB_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1:1puya#.D8.B9.D8.A8.D8.A7.D8.B3_.D9.BE.D9.88.DB.8C.D8.A7 عباس پویا]
== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==

{{ویکی‌سفر}}
{{در پروژه‌های خواهر
|ویکی‌واژه = شیروان
|ویکی‌گفتاورد = شیروان
|ویکی‌انبار-رده = shirvan
|ویکی‌سفر = شیروان
}}
{{مستعد هرزنامه}}
{{Z148}}
{{خراسان بزرگ}}
{{استان خراسان شمالی}}
{{مراکز استان‌های ایران}}
{{امتیازات و قراردادها در دوره قاجار}}

[[رده:شهرستان شیروان]]
[[رده:شهرهای استان خراسان شمالی|شیروان]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان شیروان]]

شیروان

2015-01-08T08:32:25Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درجه|متوسط|معیار}} {{دیگر کاربردها ۲}} {{جعبه اطلاعات شهر ایران |نام‌رسمی=شیر...» ایجاد کرد

شمال آفریقا

2015-01-08T08:30:45Z

Golestani: «شمال آفریقا» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

[[پرونده:North Africa (orthographic projection).svg|چپ|thumb|۳۲۵px|
{{legend|#346733|آفریقای شمالی ([[طرح جغرافیای جهان سازمان ملل متحد]])}}
{{legend|#088733|منطقه مرتبط جغرافیایی}}{{سخ}}''از چپ به راست:''
{{legend|#346733|[[صحرای غربی]]، [[مراکش]]، [[الجزایر]]، [[تونس]]،{{سخ}}[[لیبی]]، [[مصر]]، [[سودان]]، [[سودان جنوبی]]}}
''از راست به چپ:''
{{legend|#088733|[[چاد]]، [[نیجر]]، [[مالی]]، [[موریتانی]]}}]]
به آن بخش از قاره [[آفریقا]] که در شمال [[صحرای بزرگ آفریقا]] قرار گرفته '''آفریقای شمالی''' می‌گویند. مرزهای دقیقی برای این ناحیه تعریف نشده. در کل ۸۰ درصد از مردم آفریقای شمالی از نژاد سفید هستند{{مدرک}}.

کشورها و قلمروهای واقع در آفریقای شمالی عبارت‌اند از: {{ALG}} ، {{TUN}} ، {{EGY}} ، {{LBY}} ، {{MAR}} ، {{SUD}}، و {{SADR}} و سودان جنوبی.

== منابع ==
{{پانویس}}
ویکی‌پدیای انگلیسی.

{{مناطق جهان}}

[[رده:آفریقای شمالی]]
[[رده:جغرافیا]]
[[رده:منطقه‌های جغرافیایی آفریقا]]

شمال آفریقا

2015-01-08T08:27:41Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «پرونده:North Africa (orthographic projection).svg|چپ|thumb|۳۲۵px| {{legend|#346733|آفریقای شمالی ([[طرح جغر...» ایجاد کرد

شمیرانات

2015-01-08T08:25:38Z

Golestani: «شمیرانات» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی= شمیرانات
|روی‌نقشه= خیر
|عرض‌جغرافیایی =35.8070
|طول‌جغرافیایی =51.4288
|تصویر= Shemiranat County.PNG
|اندازه‌تصویر= 250
|برچسب‌تصویر=
|استان= تهران
|شهرستان= شمیرانات
|بخش= [[بخش مرکزی شهرستان شمیرانات|مرکزی]]
|نام‌محلی= شمیران
|نام‌های‌دیگر=
|نام‌های‌قدیمی= طجرشت
|سال‌شهرشدن=[[۱۳۵۷]]<ref name="Ministry of Interior">{{یادکرد وب| نشانی = http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=acba9e9d-33d8-4823-88df-8b02d009eb2e| عنوان = بانک اطلاعات تقسیمات کشوری| تاریخ بازدید = آبان ۱۳۸۹|ناشر = وب‌گاه رسمی وزارت کشور ایران}}</ref>
|جمعیت =
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|زبان=[[فارسی]]
|مذهب=[[شیعه]]
|مساحت=
|ارتفاع=۱۶۰۰ متر(بخش مرکزی) <ref>نقشه توپوگرافی میدان تجریش http://www.shiaupload.ir/images/85731941327776747944.png</ref>
|میانگین‌دما=۱۲/۹ درجه سانتیگراد <ref>http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5037 (توكلی‌نیا، ص‌ ۲۲۰)</ref>
|میانگین‌بارش‌سالانه= ۴۳۵/۸ میلیمتر <ref>سایت هواشناسی کشور http://www.irimo.ir/english/publication/index.asp</ref>
|شمارروزهای‌یخبندان=
|شهردار=
|ره‌آورد=
|پیش‌شماره=
|وب‌گاه= [http://shemiran.ostan-th.ir/ فرمانداری شمیرانات]
|جمله‌خوشامد=
}}
'''شمیران''' یا '''شمیرانات''' نام شهرستانی است در استان [[تهران]] و در دامنه‌های البرز جنوبی. شمیران در مجاورت شهر تهران و در شمال و شمال شرق آن قرار دارد. این شهرستان شامل شهر شمیران (تمامی منطقه ۱ شهرداری تهران و بخش‌ اعظم از منطقه ۴) و نیز بخش‌های [[لواسانات]] و [[رودبارقصران]] می‌شود. در گفتار عامیانه به این شهرستان شمرون میگویند .<ref>[http://shemran.ir/index.php/taghsimat-front.html وبگاه شمیرانات]</ref> بدلیل گسترش تهران پایتخت ایران ، شمیران در شهر تهران ادغام شده و تحت نظارت مناطق ۱ و ۴ شهرداری تهران اداره میشود و هیچیک از درآمدهای مرکز شهرستان (شهر [[تجریش]]) عاید فرمانداری شمیرانات که بیشتر حالت تشریفاتی دارد نشده و به شهرداری تهران پرداخت میشود و ریالی از آن بابت صرف بخش های [[لواسانات]] و [[رودبارقصران]] که بیش از هشتاد درصد مساحت شهرستان شمیرانات را تشکیل میدهند نمی گردد.

== مکان نگاری ==
* [[تجریش]] : شهر تجریش ( منطقه ۱ شهرداری تهران و بخش‌ اعظم منطقه ۴) در دامنه رشته کوه البرز و در ارتفاع ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. <ref> نقشه توپوگرافی مرتفعترین نقطه مسکونی منطقه ۱ شهرداری تهران (تجریش) http://www.shiaupload.ir/viewer.php?file=36510076661671889070.png </ref> ارتفاع در میدان تجریش ( مرکز شهرستان ) ۱۶۰۰ متر از سطح دریا است . <ref>نقشه توپوگرافی میدان تجریش http://www.shiaupload.ir/images/85731941327776747944.png</ref>
*[[لواسان]] : شهر لواسان در دامنه رشته کوه البرز و متوسط ارتفاع آن ۱۷۰۰ متر از سطح دریا است . <ref> نقشه توپوگرافی شهر لواسان http://www.shiaupload.ir/viewer.php?file=71463137985502739310.png </ref>
* [[فشم|اوشان فشم میگون]] : شهر قصران (اوشان - فشم - میگون ) در ارتفاع ۱۸۵۰ تا ۲۲۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.
* [[شمشک]] : شهر شمشک در ارتفاع ۲۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.

== معنی واژه ==
این نام از دو بخش «شمی» یا «سمی» یا «شم» به معنی «بلند»، و «ران» به معنی «جای» تشکیل شده‌است که روی هم، «بلندجای» را گویند. (در مقابل «تهران» (ته + ران) به معنی «پایین جا».<ref>[http://shemiran.gov.ir/aboutus.asp شهرستان شمیرانات]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref> در متون قدیمی این منطقه را ''قلعه شمیران'' گفته‌اند.<ref>جلال فرهمند، ''[http://www.iichs.org/magazine/sub.asp?id=243&theme=Green&magNumber=27&magID=31&magIMG=coverpage27.jpg حومه طهران (۱)]''، ماهنامهٔ الکترونیکی بهارستان، شماره ۲۷</ref> در مقابل [[احمد کسروی]] ریشه لغوی نام این منطقه را چنین دانسته‌است: ''««ران» به معنی جایگاه و سرزمین است، و «سمی» یا «شمی» به معنای سرد است و لذا شمیران (شمیرام، شمیرم، شمیلان، سمیران و [[سمیرم]]) به معنای جای سرد یا سردسیر است»''.<ref>جلال فرهمند، ''[http://www.iichs.org/magazine/sub.asp?id=243&theme=Green&magNumber=27&magID=31&magIMG=coverpage27.jpg حومه طهران (۱)]''، ماهنامهٔ الکترونیکی بهارستان، شماره ۲۷</ref> نکته‌ای که بر مطلب بالا می‌توان افزود این است که این اسم به حالت جمع و به صورت ''شمیرانات'' که امروزه به کار می رود، غلط است زیرا شمیران نام عمومی این منطقه‌است که دارای چندین شهر و روستاست و از میان آن‌ها سی روستا در کوهستان قرار دارند و آب و هوای هفده قریه کاملاَ سردسیری است.<ref>جلال فرهمند، ''[http://www.iichs.org/magazine/sub.asp?id=243&theme=Green&magNumber=27&magID=31&magIMG=coverpage27.jpg حومه طهران (۱)]''، ماهنامهٔ الکترونیکی بهارستان، شماره ۲۷</ref>
هم چنین منطقه ای به نام شمیران با آب و هوای مشابه شمیران تهران در بیت المقدس وجود دارد.

== پیشینه ==
شهرستان شميرانات در سال ۱۳۳۶ تاسيس گرديده در سال ۱۳۳۵ بنا به تصميم دولت وقت استان مركزي به مركزيت تهران منحل و ري و شميرانات در تهران ادغام گرديده ازنو هم زمان با تشكيل استان تهران بار ديگر شهرستان شميرانات در سال ۱۳۶۶ با مصوبه هيأت وزيران به عنوان شهرستان مستقل رسميت يافت.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://shemiran.ostan-th.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=697%20&Itemid=79=| عنوان = سایت فرمانداری شمیران| تاریخ بازدید = | ناشر =}}</ref>

== وسعت ==
[[پرونده:Tehran111.jpg|thumb|300px|left|نمایی از برج‌های منطقه یک تهران از [[بزرگراه مدرس]]]]
مساحت شهرستان به تقريب حدود ۱۱۱۱ كيلومتر مربع و ۹/۵ درصد مساحت استان است. و در بين ۱۴ شهرستان استان تهران، مقام پنجم را دارد . از اين مساحت، حدود ۶۰ كيلومتر مربع مربوط به «شهر شميران» شامل منطقه يك و غرب منطقه چهار شهرداري تهران بزرگ ، حدود ۶۰۰ كيلومترمربع مساحت بخش لواسان، و حدود ۵۰۰ كيلومتر مربع مساحت بخش رودبارقصران است. در آمارنامه استان تهران سال ۱۳۷۷ (سال انتشار : ۱۳۷۸) مساحت شهرستان شميرانات ۱۱۱۱ كيلومتر مربع آمده است. <ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://shemiran.ostan-th.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=697%20&Itemid=79=| عنوان = سایت فرمانداری شمیران| تاریخ بازدید = | ناشر =}}</ref>

== مردم و زبان==
بیش از ۹۵ درصد مردم شمیرانات به زبان فارسی با لهجه معیار (تهرانی) یا فارسی با گویش محلی صحبت میکنند. این شهرستان کم ترین میزان اختلاط اقوام و بیشترین خلوص را در بین شهرستان های استان تهران دارا است. در برخی از مناطق شمال شهرستان شمیرانات مانند [[امامه]] ، [[فشم|میگون]] ، [[شمشک]] و غیره در بخش رودبارقصران زبان مازندرانی نیز رایج است.

==آب و هوا==
دمای سالانه شمیران در ایستگاه هواشناسی سعدآباد طبق آمار ۲۰ ساله ( ۱۳۵۳-۱۳۷۳ ) ۱۲/۹ درجه سانتیگراد است . <ref>(توكلی‌نیا، ص‌ ۲۲۰)</ref>

میزان بارندگی شمیران از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ به طور متوسط ۴۳۵/۸ میلیمتر بوده است . <ref> سازمان هواشناسی کشور http://www.irimo.ir/english/publication/index.asp</ref>

بیشترین دمای ثبت شده از سال ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۷ دمای +۳۹/۸ درجه سانتیگراد بوده است . <ref> سازمان هواشناسی کشور http://www.irimo.ir/english/publication/index.asp</ref>

تعداد روز های همراه با بارش برف شمیران نیز ۲۴ روز در سال ثبت شده است . <ref> سازمان هواشناسی کشور http://www.irimo.ir/english/publication/index.asp</ref>

== شهرستان شمیرانات در [[تقسیمات کشوری ایران]] ==
شهرستان شمیرانات از دو بخش و سه دهستان و چهار شهر [[تجریش]]، [[لواسان]] ، [[اوشان، فشم، میگون|اوشان، فَشَم، میگون]] و [[شمشک]] تشکیل شده‌است.<ref>[http://shemiran.gov.ir وبگاه فرمانداری شمیرانات]، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>

* [[بخش رودبار قصران]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/bakhshdariha.asp بخش رودبار قصران]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>
** [[دهستان رودبار قصران]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/map_politic.asp نقشهٔ تقسیمات سیاسی شمیرانات]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>
** شهرها: [[تجریش]] <ref>[http://shemiran.gov.ir/bakhshdariha.asp# شهر شمیران (تجریش)(مقر فرمانداری شهرستان)]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref><ref>[http://shemiran.gov.ir/map_civil.asp# نقشهٔ پراکنش نقاط شهری و روستایی شهرستان شمیرانات)]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref> ، [[اوشان، فشم، میگون|اوشان، فَشَم، میگون(شهر قصران)]] و [[شمشک]](تاسیس در آبان ۱۳۹۱) <ref>[http://shemiran.gov.ir/shahrdariha.asp اطلاعات شهرداری‌ها (پایین صفحه)]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>

* [[بخش لواسانات]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/bakhshdariha.asp# بخش لواسانات]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>
** [[دهستان لواسان بزرگ]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/map_politic.asp نقشهٔ تقسیمات سیاسی شمیرانات]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>
** [[دهستان لواسان کوچک]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/map_politic.asp نقشهٔ تقسیمات سیاسی شمیرانات]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>
** شهر: [[لواسان]]<ref>[http://shemiran.gov.ir/shahrdariha.asp اطلاعات شهرداری‌ها]، وبگاه فرمانداری شمیرانات، بازیابی ۸ آوریل ۲۰۰۸</ref>

== شمیران از دیدگاه تاریخی و غیر رسمی ==
شمیران روستاهای کهن و زیبای فراوانی داشته‌است. نام‌های بسیاری از این روستاها زیبا و گوشنوازند و بسیاری از این نام‌ها از ریشه زبان [[تاتی]] که تا چند صد سال پیش (چیزی در حدود دویست سال پیش) زبان چیره در شمیران بوده‌است، گرفته شده‌اند.{{مدرک||۸ آوریل ۲۰۰۸}} نام برخی از شهرک ها ، شهرها و روستاهای شمیران که بیشترشان امروزه از محله‌های تهران بزرگ به شمار می‌روند از این قرارند:

{|
||
* [[پس قلعه]](دربند علیا)
* [[دربند]]
* [[اختیاریه]]
* [[رستم‌آباد شمیران|رستم آباد]]
* [[دربندسر]]
* [[گلابدره]]
* [[فرمانیه]]
* [[لویزان]]
* [[شیان]]
* [[چیذر]]
* [[قیطریه]]
* [[سوهانک]]
* [[قاسم آباد]]
* [[محله نخجوان|نخجوان]]
* [[دروس]]
* [[زرگنده]]
* [[قلهک]]
* [[دزآشیب]] دزآشوب
* [[دربند]]
* [[سربند]]
* [[فرحزاد]]
* [[درکه]]
* [[اوین]]
* [[خلازیل]] (خورآذین)
* [[تجریش]]
* [[صاحب‌قرانیه]]
||
* [[جعفرآباد]]
* [[سعدآباد]]
* [[چاهک]] (امامیه)
* [[تیغستان]]
* [[حصاربوعلی]]
* [[چالهرز]]
* [[ولنجک]]
* [[ازگل|اُزگُل]]
* [[لارک (شمیران)|لارک]]
* [[اراج]]
* [[آجودانیه]] (چاله باغ)
* [[جوز درختک]]
* [[جمشیدآباد]]
* [[درویش نو]] (تخت معیر)
* [[سامیان]]
* [[جماران]]
* [[شادآباد]]
* [[دارآباد]]
* [[گنج آباد]] (امانیه)
* [[محمودیه (تهران)|محمودیه]]
* [[زعفرانیه]]
* [[اقدسیه]]
* [[باغ شاطر]]
||

* [[لواسان| لواسان (شهر)]]
* [[لواسان بزرگ|لواسان (روستا)]]
* [[گلندوک]]
* [[چهارباغ (لواسان بزرگ)|چهارباغ]]
* [[لتیان]]
* [[ناران]]
* [[نیاوران]]
* [[تلو]]
* [[قنات کوثر]]
* [[سرخه‌حصار]]
* [[انباج]]
* [[برگ جهان]]
* [[سوآدر]]
* [[کاشانک]]
* [[ده نارمک]]
* استلک (اصطلک)
* [[مجیدآباد (شهر تهران)|مجیدآباد]]
* [[اوشان]]
* [[آهار]]
* [[شورکاب]]
* [[شمشک]]
||
* [[سبو بزرگ]]
* [[سبو کوچک]]
* [[باستی]]
* [[بوجان]]
* [[کردیان]]
* [[هنزک]]
* [[سینک]]
* [[افجه]]
* [[لشکرک]]
* [[زردبند]]
* [[لزو]]
* [[شنگ‌زار]] (شِنکزار)
* [[ازگیل دره]]
* [[فشم]]
* [[نودونک]]
* [[نوشانی]]
* [[کلاک]]
* [[زایگان]]
* لالون ([[لالان]])
* [[آب نیک]]
||[[میگون]]
* [[جمال آباد]]
* [[سرنو]]
* [[گرمابدر]]
|}

== جاذبه‌های گردشگری ==
برخی مراکز دیدنی این شهرستان عبارت‌اند از: روستای زیبای [[دربندسر]]، دریاچه [[سد لتیان]]،[[پارک جنگلی لویزان]] ، [[آبشار دوقلو]]، آبشار [[اسون]]، آبشار پسنگ، آبشار سوتک، آبشار [[منظریه]]، پیست [[توچال]]، پیست [[دربندسر]]، پیست [[شمشک]]، پیست [[دیزین]] از جاده بالا، دیواره یخی هملون میگون، [[امامزاده قاسم (شمیرانات)]]، بقعه سلطان، آرامگاه‌های خواجه احمد، موسی، سید میر سلیم و مکان‌های تاریخی و چون مسجد امام حسن عسگری، قلعه دختر ضحاک، قصر ضحاک، گورستان زردشتیان، تپه کله قندی، قبر تاج‌الدین، سعادت آباد و تپه حصارک، پارک جنگلی تلو، پارک جنگلی لویزان، باغ پرندگان لویزان و غیره.<ref>[http://www.tehranmiras.ir/J%20siasi/shemiran.asp شهرستان شمیران]، وب‌گاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران، بخش جغرافیای سیاسی</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[مجموعه فرهنگی ورزشی اختیاریه]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* قصران(کوهسران) ، نگارش حسین کریمان
* سایت فرمانداری شمیران www.shemiran.gov.ir

== مطالعه بیشتر ==
* رضا رادنژاد و دیگران، [http://www.ketab.ir/DesktopDefault.aspx?TabID=3564&Alias=Ketab&Lang=fa-IR&BookID=251174 ''شمیران یا، باغهای گمشده'']، تهران، ایران زمین، ۱۶۰ صفحه، چاپ اول، ۱۳۸۰.
* منوچهر ستوده، [http://www.ketab.ir/DesktopDefault.aspx?TabID=3564&Alias=Ketab&Lang=fa-IR&BookID=131633 ''جغرافیای تاریخی شمیران'']، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۲۶۹ صفحه، چاپ اول، ۱۳۷۴.
* علی اکبر محمودیان و دیگران، [http://www.ketab.ir/DesktopDefault.aspx?TabID=3564&Alias=Ketab&Lang=fa-IR&BookID=321653 ''اطلس شهرستان شمیران: رودبار قصران، لواسان و شهر شمیران (تجریش)'']، تهران، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۲ صفحه، چاپ اول، ۱۳۸۱.
* ناصر پازوکی طرودی، [http://www.ketab.ir/DesktopDefault.aspx?TabID=3564&Alias=Ketab&Lang=fa-IR&BookID=450032 ''آثار تاریخی شمیران: لواسان و رودبار قصران (جغرافیای تاریخی و معرفی محوطه‌های باستانی و...)'']، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۴۳۶ صغحه، چاپ اول، ۱۳۸۲.

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌سفر}}
* [http://www.uan.ir/Article/?id=7 ''محله‌هایی که تعلق می‌آورند'']، پایگاه اطلاع رسانی معماری و شهرسازی، اردیبهشت ۸۴.
* [http://www.hamshahri.net/vijenam/tehran/1382/820423/_vijeh.htm ''دربند، در حصار'']، روزنامهٔ همشهری، دوشنبه ۲۳ تیر ۱۳۸۲، سال سوم، شماره ۱۶۳.
* [http://www.iraninstitute.org/1384/840425/html/report.htm ''تهران یادگارهای قاجار را فراموش می‌کند'']، روزنامهٔ ایران، شنبه ۲۵ تیر ۱۳۸۴، شمارهٔ ۳۱۹۲.

{{جغرافیا-خرد}}
{{شهرستان شمیران}}
{{استان تهران}}
{{محله‌های تهران}}

[[رده:شهرستان شمیرانات]]
[[رده:تهران]]
[[رده:شمیران]]
[[رده:محله‌های تهران]]

شمیرانات

2015-01-08T08:25:27Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی= شمیرانات |روی‌نقشه= خیر |عرض‌جغرافیایی =35.8070 |طول...» ایجاد کرد

شوراب

2015-01-08T08:24:29Z

Golestani: «شوراب» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

'''شوراب ''' ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد:

*[[شوراب (ارسنجان)]]
*[[ شوراب (ایرانشهر)]]
*[[ شوراب (بم)]]
*[[ شوراب (تربت جام)]]
*[[ شوراب (تربت حیدریه)]]
*[[ شوراب (خلیل‌آباد)]]
*[[ شوراب (خوی)]]
*[[ شوراب (رودبار جنوب)]]
*[[ شوراب (سرخس)]]
*[[ شوراب (سوادکوه)]]
*[[ شوراب (شیراز)]]
*[[ شوراب (قم)]]
*[[ شوراب (کاشان)]]
*[[ شوراب (لردگان)]]
*[[ شوراب (مشهد)]]
*[[ شوراب (نیشابور)]]

{{ابهام‌زدایی}}

شوراب

2015-01-08T08:24:20Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «'''شوراب ''' ممکن است به یکی از موارد زیر اشاره داشته باشد: *شوراب (ارسنجان) *...» ایجاد کرد

شوروی

2015-01-08T08:23:17Z

Golestani: «شوروی» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Infobox Former Country
|native_name = Союз Советских Социалистических Республик
|conventional_long_name = اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی
|common_name = اتحاد شوروی
|continent = اوراسیا
|status = Federation
|government_type = [[دولت سوسیالیست]] [[دولت تک حزبی|تک حزبی]]
|year_start = ۱۹۲۲
|year_end = ۱۹۹۱
|date_start = ۳۰ دسامبر
|date_end = ۲۶ دسامبر
|p1 = روسیه شوروی
|flag_p1 = Flag RSFSR 1918.svg
|p2 = ماورای قفقاز شوروی
|flag_p2 = Flag of Transcaucasian SFSR.svg
|p3 = اوکراین شوروی
|flag_p3 = Flag of the Ukrainian SSR (1927-1937).svg
|p4 = بلاروس شوروی
|flag_p4 = Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg
|s1 = روسیه
|flag_s1 = Flag of Russia 1991-1993.svg
|s2 = گرجستان
|flag_s2=Flag of Georgia (1990-2004).svg
|s3 = اوکراین
|flag_s3 = Flag of Ukraine.svg
|s4 = مولداوی
|flag_s4 = Flag of Moldova.svg
|s5 = بلاروس
|flag_s5 =Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg
|s6 = ارمنستان
|flag_s6 = Flag of Armenia.svg
|s7 = آذربایجان
|flag_s7 = Flag of Azerbaijan.svg
|s8 = قزاقستان
|flag_s8 = Flag of Kazakh SSR.svg
|s9 = ازبکستان
|flag_s9 = Flag of Uzbekistan.svg
|s10 = ترکمنستان
|flag_s10 = Flag of Turkmen SSR.svg
|s11 = قرقیزستان
|flag_s11 = Flag of Kyrgyz SSR.svg
|s12 = تاجیکستان
|flag_s12 = Flag of Tajik SSR.svg
|s13 = استونی{{!}}استونی۳
|flag_s13 = Flag of Estonia.svg
|s14 = لتونی{{!}}لتونی۳
|flag_s14 = Flag of Latvia.svg
|s15 = لیتوانی{{!}}لیتوانی۳
|flag_s15 = Flag of Lithuania 1989-2004.svg
|
|
|image_flag = Flag of the Soviet Union.svg
|flag = پرچم اتحاد شوروی
|image_coat = Coat_of_arms_of_the_Soviet_Union.svg
|symbol = نشان دولتی اتحاد شوروی
|symbol_type = نشان دولتی
|image_map = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg
|image_map_size = 220px
|image_map_caption = اتحاد شوروی بعد از [[جنگ جهانی دوم]]
|capital = [[مسکو]]
|latd=55|latm=45|latNS=N|longd=37|longm=37|longEW=E
|largest_city =[[مسکو]]
|national_motto = Пролетарии всех стран, соединяйтесь!{{سخ}}(به لاتین: ''Proletarii vsekh stran, soyedinyaytes'!''){{سخ}}[[زبان فارسی|فارسی]]: [[کارگران جهان متحد شوید!]]
|national_anthem = ''[[انترناسیونال]]'' (۱۹۲۲-۱۹۴۴){{سخ}}''[[سرود ملی اتحاد شوروی]]'' (۱۹۴۴-۱۹۹۱) [[پرونده:Ussrgymn.ogg]]
|common_languages = [[زبان روسی|روسی]]، [[زبان‌های اتحاد شوروی|بسیاری دیگر]]
|demonym = [[مردم شوروی|شوروی]]
|currency = [[روبل شوروی]] (руб) (SUR)
|currency_code = SUR

|leader1 = ولادیمیر لنین
|leader2 = میخائیل گورباچف
|year_leader1 = ۱۹۲۲-۱۹۲۴ (اولین)
|year_leader2 = ۱۹۸۵-۱۹۹۱ (آخرین)
|title_leader = [[فهرست رهبران اتحاد شوروی|رهبر]]
|legislature = [[کنگره شوراهای اتحاد شوروی|کنگره شوراها]] و [[کمیته اجرایی مرکزی اتحاد شوروی|کمیته اجرایی مرکزی]] (۱۹۲۲-۱۹۳۷) [[شورای عالی اتحاد شوروی|شورای عالی]] (۱۹۳۷-۱۹۸۹; ۱۹۹۱){{سخ}}[[کنگره نمایندگان مردم اتحاد شوروی|کنگره نمایندگان مردم]] و [[شورای عالی اتحاد شوروی|شورای عالی]] (۱۹۸۹-۱۹۹۱)
|stat_year1 = ۱۹۹۱
|stat_area1 = 22402200
|stat_pop1 = ۲۹۳۰۴۷۵۷۱
|footnotes =
1On 21 December 1991, eleven of the former socialist republics declared in [[آلماآتی]] (with the 12th republic – [[جمهوری سوسیالیستی گرجستان شوروی|Georgia]] – attending as an observer) that with the formation of the [[کشورهای مستقل همسود]] the Union of Soviet Socialist Republics ceases to exist.{{سخ}}
2Assigned on 19 September 1990, existing onwards.{{سخ}}
3The governments of Estonia, Latvia, and Lithuania view themselves as continuous and unrelated to the respective Soviet republics.{{سخ}}Russia views the Estonian, Latvian, and Lithuanian SSRs as legal constituent republics of the USSR and predecessors of the modern Baltic states.{{سخ}}The Government of the [[ایالات متحده آمریکا]] and [[State continuity of the Baltic states#No final decision on non-recognition policy|a number of other countries]] did not recognize the [[پیوست]] of Estonia, Latvia, and Lithuania to the USSR as a legal inclusion.
|utc_offset = +2 to +۱۳
|cctld = [[.su]]2
|calling_code = ۷
}}

'''اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی ''' یا بطور خلاصه '''شوروی'''، کشوری بود متشکل از [[روسیه]] و چندین [[جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی|جمهوری متحد]]، که از زمان تأسیس در سال ۱۹۲۲ تا زمان انحلال در سال ۱۹۹۱ بخش بزرگی از [[اروپا|شرق اروپا]] و [[آسیا|شمال آسیا]] را در برمی‌گرفت و پهناورترین کشور جهان شناخته می‌شد.

نام این کشور به [[زبان روسی|روسی]]: Союз Советских Социалистических Республик (تلفظ: سایوز ساویِتسکیخ ساتسیالیستیچِیسکیخ رسپوبلیک) است که با مخفف CCCP (تلفظ: اس‌اس‌اس‌اِر) نمایش داده می‌شود.

اتحاد جماهیر شوروی حاصل [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]] بود و [[روسیه]] بخش بزرگ‌تر آن را تشکیل می‌داد. پس از پایان [[جنگ جهانی دوم]] در سال ۱۹۴۵ و درطی دوره‌ای که به [[جنگ سرد]] موسوم است، شوروی و [[آمریکا]] ابرقدرت‌های جهانی به شمار می‌رفتند، و بر تمام مسایل جهانی مانند سیاست‌های اقتصادی، روابط بین‌المللی، تحرکات نظامی، روابط فرهنگی، پیشرفت دانش به خصوص در فناوری فضایی تاثیر داشتند. در این کشور تمام قدرت سیاسی و اداری در دست تنها حزب مجاز، [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] بود.

== تاریخ شوروی ==
{{اصلی|تاریخ شوروی}}
در اوت ۱۹۱۴ [[روسیه]] وارد [[جنگ جهانی اول]] شد. ابتدا فقط [[بلشویک|بلشویکها]] و انقلابیون سوسیالیست، مخالف جنگ بودند اما شکست‌های روسیه حامیان سلطنت [[تزار]] را به حداقل رساند.

در سال ۱۹۱۷ پس از دو انقلاب [[انقلاب سیاسی فوریه ۱۹۱۷ روسیه|فوریه]] و [[انقلاب اجتماعی اکتبر ۱۹۱۷ روسیه|اکتبر]] در روسیه، [[حزب بلشویک]] به رهبری [[ولادیمیر ایلیچ اولیانوف معروف به لنین]] قدرت را در این کشور به دست گرفت. [[روسیه بلشویکی]] با حمله طرفداران نظام گذشته و نیروهای خارجی به ویژه [[بریتانیا]] روبرو شد. این دوره به دوران [[جنگ داخلی روسیه]] معروف است و طی آن [[ارتش نوین شوروی]] با نام [[ارتش سرخ]] به کوشش [[لئون تروتسکی]] و تحت رهبری او شکل گرفت تا با ارتش جبهه سفید که متشکل از افسران و ژنرال‌های دوران تزاری بودند به جنگ بپردازد. در ۱۹۲۲ و پس از سرکوب مخالفان و دشمنان [[حزب بلشویک]] که نام خود را به [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] تغییر داده بود تأسیس کشور «اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی» را اعلام کرد. این کشور از اتحاد [[روسیه]] و مناطق متعلق به [[روسیه تزاری]] تشکیل شده بود.

در جریان [[جنگ داخلی]] و بعد از آن [[حزب کمونیست]] که تنها حزب مجاز در شوروی بود، سیاست اقتصادی سخت‌گیرانه‌ای را تعقیب می‌کرد که به [[کمونیسم جنگی]] معروف شد. با پایان گرفتن جنگ داخلی و استقرار حاکمیت حزب بر سراسر کشور، سیاست اقتصادی جدیدی به نام [[برنامه نوین اقتصادی]] معروف به «[[نپ]]» در پیش گرفته شد. اختلاف رهبران شوروی در نحوه پیشبرد سیاست‌های اقتصادی بالا گرفت. در سال ۱۹۲۴ و پس از مرگ [[لنین]] کشمکش بر سر جانشینی او شدیدتر شد و بالاخره [[ژوزف استالین]] توانست مخالفان خود به ویژه [[تروتسکی]] را سرکوب کند و بر جای لنین بنشیند. او در چند مرحله دست به تصفیه حزب از مخالفان خود زد. [[تصفیه‌های بزرگ]] نامی است که بر این اقدامات استالین گذاشته‌اند. در عرصه کشاورزی با ایجاد [[مزارع اشتراکی]] یا [[کلخوز|کلخوزها]] چهره کشاورزی روسیه دگرگون شد. سیاست‌های کشاورزی [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] با مخالفت مالکان خرده‌پا ([[کولاک|کولاکها]]) روبرو شد و دولت بی‌رحمانه آنان را سرکوب کرد. در عین حال استالین سیاست صنعتی کردن شوروی را پیگیری کرد و در دوران زمامداری او شوروی به ابرقدرت صنعتی بزرگی تبدیل شد.

در ۱۹۳۹ در آستانه شروع [[جنگ جهانی دوم]]، اتحاد جماهیر شوروی [[پیمان عدم تجاوز]] با [[آلمان نازی]] منعقد کرد ولی در ۱۹۴۱ با حمله گسترده [[آلمان]]، [[شوروی]] نیز به جنگ وارد شد. در این جنگ که به‌طور رسمی [[جنگ کبیر میهنی]](великая отечественная война) نامیده می‌شد، دولت و حزب و مردم اتحاد جماهیرشوروی با مقاومت در برابر [[ارتش آلمان]] و فداکاری‌ها و قربانی دادن‌های بسیار توانستند جریان جنگ را برگردانده و به خصوص پس از [[نبرد استالینگراد]] نیروهای شوروی در موضع حمله قرار گرفتند. شکست آلمان در ۱۹۴۵ که بار اصلی آن بر دوش شوروی بود، این کشور را به یکی از [[ابرقدرت|ابرقدرتهای]] جهان تبدیل کرد.

پس از پایان [[جنگ جهانی دوم]] و آغاز دوران [[جنگ سرد]] کشمکش و تقابل دو ابرقدرت یعنی [[اتحاد جماهیر شوروی]] و [[امریکا]] سیاست تمام جهان را طی چهار دهه تحت تأثیر خود داد. همچنین این تقابل را، تقابل میان [[سوسیالیسم]] و [[سرمایه داری]] نیز دانسته‌اند. شوروی در ۱۹۴۹ توانست دارای [[قدرت اتمی]] شود و به انحصار آمریکا در این زمینه پایان داد.

در سال ۱۹۵۳ بعد از مرگ ژوزف استالین، جانشینان او به رهبری دسته‌جمعی پرداختند ولی نهایتاً [[نیکیتا خروشچف]] توانست قدرت را به دست آورد. در ۱۹۵۶ خروشچف در [[کنگره بیستم حزب کمونیست اتحاد شوروی]] کشتارهای استالین را موضوع قرار داد و در جهت تخریب چهرهٔ استالین برآمد. در دوران زمامداری خروشچف بسیاری از سخت‌گیری‌های دوره استالین تعدیل شد. بسیاری از زندانیان سیاسی و عقیدتی آزاد شدند و به بسیاری که در دوره استالین به عنوان جاسوس و مخالف اعدام شده بودند، اعاده حیثیت شد. همچنین در این دوران قانون تجارت آزاد تا حدی پذیرفته شد که آثار جبران‌ناپذیری را بر بدنهٔ [[نظام سوسیالیستی]] که پشتیبان [[اقتصاد هدایت شده]] بود، وارد آورد؛ که بعدها به سلسله حوادث و رخدادهایی انجامید تا [[فروپاشی شوروی]].

در سال ۱۹۵۷ شوروی با فرستادن ماهواره [[اسپوتنیک۱]](Спутник ۱) به مدار زمین، عصر فضا را آغاز کرد. شوروی برای اولین بار [[یوری گاگارین]] را به فضا فرستاد و پس از چندی با سفینهٔ بی سرنشین خاک کرهٔ ماه را به زمین آورد.

در اوایل دهه ۱۹۶۰ رهبران حزب، نیکیتا خروشچف را با توطئه لئونید برژنف مجبور به استعفا کردند و پس از دوره‌ای رهبری دسته‌جمعی، [[لئونید برژنف]] قدرت را به دست گرفت. در دوره او اصلاحات سیاسی و اجتماعی که در دوره خروشچف آغاز شده بود به کندی گرایید و تسلط حزب و دولت بر تمام عرصه‌های سیاسی و اجتماعی تقویت شد. در دورهٔ برژنف فسادهای زیادی صورت گرفت بطوری که فرزندان و داماد وی نیز در آن دست داشتند با روی کار آمدن یوری آندروپف که بعنوان معاون برژنف با او همکاری می‌کرد پرونده فسادها را به جریان انداخت تا بصورت علنی به وضعیت فسادها رسیدگی کندوجلوی این امر رابگیرد اما برژنف با اعلام به او مانع این امر شد، دوران آندروپف و چرننکو حرکت خاصی انجام نشد و در دوران میخائیل گورباچف شوروی به اصلاحات اساسی دست زد.<ref> Gvosdev, Nikolas (2008). The Strange Death of Soviet communism: A Postscript. Transaction Publishers. ISBN 1-4128-0698-4.</ref>

== فروپاشی شوروی ==
{{اصلی|فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی}}
در دهه ۱۹۸۰ آثار [[فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی]]<ref>[http://www.rahetudeh.com/rahetude/Amuyi/khiyanatbesosiyalism/html/aghaz-sosialim.html وبگاه راه توده-خیانت به سوسیالیسم]</ref> ظاهر شد و بالاخره در ۱۹۹۱ این کشور رسماً منحل شد و به چند کشور دیگر تجزیه شد. کشورهای تشکیل‌دهنده شوروی پیشین با حفظ استقلال خود در جامعه [[کشورهای مستقل همسود|کشورهای مشترک‌المنافع]] عضو شدند.<ref>Fischer, Stanley; Easterly, William (1994). "The Soviet Economic Decline, Historical and Republican Data" (PDF). World Bank. Retrieved 23 October 2010.</ref>

=== پس از فروپاشی ===
پس از فروپاشی ۱۵ کشور جدید تاسیس شدند و فدراسیون روسیه وارث حقوقی شوروی شد، این کشورهای جدید در اروپای شرقی عبارتند از: [[بلاروس]]، [[اوکراین]]، [[مولداوی]]، در حاشیه دریای بالتیک: [[استونی]]، [[لتونی]]، [[لیتوانی]]، در قفقاز [[گرجستان]]، [[آذربایجان]] [[ارمنستان]]، در آسیای مرکزی [[ترکمنستان]]، [[قزاقستان]]، [[قرقیزستان]]، [[ازبکستان]]، [[تاجیکستان]].

چندین مناقشه ارضی حل نشده نیز وجود دارند: جمهوری‌های برسمیت شناخته نشده پریدنستروییه در [[مولداوی]]، [[قره باغ]] در [[آذربایجان]] و همچنین اوستیای جنوبی و آبخازی در [[گرجستان]] که تابستان ۲۰۰۸ از سوی [[روسیه]] و [[نیکاراگوئه]] برسمیت شناخته شدند و همین سبب قطع روابط دیپلماتیک بین فدراسیون روسیه و گرجستان شد.

== سیاست ==
=== داخلی ===
از زمان تأسیس شوروی تا زمان فروپاشی آن تنها حزب سیاسی آن کشور [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]] بود. این حزب تمام جنبه‌های زندگی اجتماعی شوروی را در کنترل داشت. تمام فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در کشور طبق نظر این حزب انجام می‌گرفت و مخالفان این حزب مجازات می‌شدند. مطبوعات و انتشارات و هنرها نیز در کنترل حزب و دولت بود. نکتهٔ قابل توجه در این مورد این است که در نظام کشور شوروی، شوراهای محلی و صنفی حکومت می‌کردند. یعنی بر خلاف [[مردم‌سالاری]] که در آن عده‌ایی از مردم هر چند سال یک بار رای داده و کسانی را برای زمامداری برمی گزینند. در سیستم کشور، شوراها و جمیع افرادی که در هزاران شورا در سراسر کشور حضور داشته به تصمیم گیری مشغول بودند. هر شورا در حد خود. این شوراها هر یک نماینده یا نمایندگانی در شوراهای بالاتر داشتند و این شیوه تا مراحل بالای حکومتی ادامه داشت. پس در واقع حزب کمونیست در شوروی نمایندهٔ تمام مردم بود. گرچه در اجرای این سیستم بسیار کارآمد و نوین اشکالاتی به وجود آمد. حزب کمونیست برنامه‌های خود را طی کنگره‌های ادواری تنظیم و تصویب می‌کرد و به اجرا می‌گذاشت.<ref>Philip Whyman, Mark Baimbridge and Andrew Mullen (2012). The Political Economy of the European Social Model (Routledge Studies in the European Economy). Routledge.</ref>

=== خارجی ===
{{اصلی|سیاست خارجی اتحاد جماهیر شوروی}}
اتحاد جماهیر شوروی پس از پایان [[جنگ جهانی دوم]] و آغاز [[جنگ سرد]] بین [[ابرقدرت|ابرقدرتها]]، بزرگترین رقیب [[ایالات متحده آمریکا]] در مسائل بین‌الملل شد و در بسیار از مناقشات تا سرحد [[جنگ هسته‌ای]] نیز پیش رفتند.{{مدرک}}
اصلی ترین تقابل اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده امریکا در زمان نیکیتا خروشچف رهبر شوروی و جان اف کندی رئیس جمهور آمریکا بر سر مساله بحران موشکی کوبا بود.<ref>Klein, Naomi (2008). The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism. Picador. ISBN 0-312-42799-9 p. 276</ref>

== تقسیمات کشوری ==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" width="100%"
|- bgcolor="#f0f0f0"
! colspan="5" | اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی (۱۹۵۶ — ۱۹۸۹)
|-
!
! width="53px"|پرچم
! جمهوری
! [[پایتخت]]
! نقشه اتحاد جماهیر شوروی
|-
| '''۱''' || [[پرونده:Flag of Armenian SSR.svg|50px]] ||[[ارمنستان شوروی|ارمنستان]] || [[ایروان]] ||width="320px" rowspan="15"|[[پرونده:USSR Republics Numbered Alphabetically.png|520px|وسط|Republics of the Soviet Union]]
|-
| '''۲''' || [[پرونده:Flag of Azerbaijan SSR.svg|50px]] || [[آذربایجان شوروی|آذربایجان]] || [[باکو]]
|-
| '''۳''' || [[پرونده:Flag of Byelorussian SSR.svg|50px]] || [[بلاروس شوروی|بلاروس]] || [[مینسک]]
|-
| '''۴''' || [[پرونده:Flag of Estonian SSR.svg|50px]] || [[استونی شوروی|استونی]] || [[تالین]]
|-
| '''۵''' || [[پرونده:Flag of Georgian SSR.svg|50px]] || [[گرجستان شوروی|گرجستان]] || [[تفلیس]]
|-
| '''۶''' || [[پرونده:Flag of Kazakh SSR.svg|50px]] || [[قزاقستان شوروی|قزاقستان]] || [[آلماتی]]
|-
| '''۷''' || [[پرونده:Flag of Kyrgyz SSR.svg|50px]] || [[قرقیزستان شوروی|قرقیزستان]] || [[بیشکک]]
|-
| '''۸''' || [[پرونده:Flag of Latvian SSR.svg|50px]] || [[لتونی شوروی|لتونی (لاتویا)]] || [[ریگا]]
|-
| '''۹''' || [[پرونده:Flag of Lithuanian SSR.svg|50px]] || [[لیتوانی شوروی|لیتوانی]]
|| [[ویلنیوس]]
|-
| '''۱۰''' || [[پرونده:Flag of Moldavian SSR.svg|50px]] || [[مولداوی شوروی|مولداوی]] || [[کیشینف]]
|-
| '''۱۱''' || [[پرونده:Flag of Russian SFSR.svg|50px]] || [[روسیه شوروی|روسیه]] || [[مسکو]]
|-
| '''۱۲''' || [[پرونده:Flag of Tajik SSR.svg|50px]] || [[تاجیکستان شوروی|تاجیکستان]] || [[دوشنبه (شهر)|دوشنبه]]
|-
| '''۱۳''' || [[پرونده:Flag of Turkmen SSR.svg|50px]] || [[ترکمنستان شوروی|ترکمنستان]] || [[عشق آباد]]
|-
| '''۱۴''' || [[پرونده:Flag of Ukrainian SSR.svg|50px]] || [[اوکراین شوروی|اوکراین]] || [[کیف]]
|-
| '''۱۵''' || [[پرونده:Flag of Uzbek SSR.svg|50px]] || [[ازبکستان شوروی|ازبکستان]] || [[تاشکند]]
|}

== اقتصاد ==
{{اصلی|سیاست های نوین اقتصادی}}
با انقلاب اکتبر سال ۱۹۱۷ تلاش برای برقراری نظام اقتصاد سوسیالیستی در اتحاد جماهیر شوروی به رهبری لنین آغاز شد.<ref> "Russia is now a party to any Treaties to which the former Soviet Union was a party, and enjoys the same rights and obligations as the former Soviet Union, except insofar as adjustments are necessarily required, e.g. to take account of the change in territorial extent. [...] The Russian federation continues the legal personality of the former Soviet Union and is thus not a successor State in the sense just mentioned. The other former Soviet Republics are successor States.", United Kingdom Materials on International Law 1993, BYIL 1993, pp. 579 (636).</ref>

۱. مرحله کمونیسم یکپارچه یا [[کمونیسم]] جنگ (۱۹۱۷-۱۹۲۲): در این مرحله اصول نظری [[مارکسیسم]] با کوشش تمام پیاده می‌شود. مالکیت خصوصی بر کارخانه‌ها و موسات تولیدی و همچنین بخش در خور توجهی از اراضی کشاورزی لغو وبه مالکیت دولت یا عمومی تبدیل شود.

واحد پول «روبل تزاری» باطل شد و جای ان واحد کار «ترود» به معنای کار و زحمت مورد استفاده قرار گرفت. توزیع بر اساس نیاز یعنی انچه در نظام اقتصاد کمونیستی پیش بینی شده بود انجام می‌گرفت و نه بر مبنای کار.

۲. مرحله سیاست نوین اقتصادی(۱۹۲۲-۱۹۲۸): این مرحله با عقبگردی اشکار و ناگهانی نسبت به نظریات [[کارل مارکس]] اغاز می‌شود. هدف، ایجاد انگیزه شخصی، برقراری مالکیت فردی و کسب و کار خصوصی مخصوصا در زمینه کشاورزی است. به این ترتیب بازرگانی خصوصی پذیرفته و سیستم مکانیزم بازار مجدداً برقرار می‌شود.

۳. مرحله اجرای عمرانی پنج ساله (۱۹۲۸-۱۹۶۴): این مرحله با بازگشت به اصول مارکسیسم آغاز می‌شود. تولید دیگر تابع نوسانات قیمت و شرایط بازار نیست، بلکه براساس برنامه ریزی متمرکز تعیین می‌شود. دراین نوع برنامه ریزی فرمان‌ها از بالا یعنی سازمان برنامه ریزی مرکزی (گوسپلان) به واحدهای تولیدی جریان می‌یابد.<ref>The consolidation into a single-party regime took place during the first three and a half years after the revolution, which included the period of War Communism and an election in which multiple parties competed. See Leonard Schapiro, The Origin of the Communist Autocracy: Political Opposition in the Soviet State, First Phase 1917–1922. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1955, 1966.</ref>

طرح‌های عمرانی که از سال ۱۹۲۸ به اجرا گذاشته شد، پنج ساله بود اما از سال ۱۹۷۵ به صورت طرح هفت ساله‌ای به اجرا گذاشته شد. اگرچه هدف از اجرای طرح‌های عمرانی بازگشت به اصول مارکسیسم بود اما جهت گیری طرحها متغیر و درجه کاربرد اصول، با توجه به شرایط متفاوت بود. دو طرح عمرانی اول با هدف بازگشت به سوسیالیسم و بر محور توسعه صنایع سنگین تدوین و به اجرا گذاشته شد؛ کلیه صنایع بزرگ دولتی شدند؛ بازرگانی خصوصی حذف شد؛ پول با نقشی بسیار محدود حفظ شد؛ توزیع محصولات با کارت‌های جیره بندی انجام گرفت. ضمن تعیین سهم هر یک از افراد از کالاهای مختلف و محل تهیه ان، قیمت‌های مختلفی در مورد هر کالا برای مصرف کنندگان حرفه‌های گوناگون اعلام شد که به معنی از کار افتادن مکانیسم بازار بود.

طرح‌های عمرانی سوم با این هدف تدوین شد که برنامه ریزی متمرکز با ازادی بیشتری برای مصرف کننده تلفیق یابد، توزیع بر اساس جیره بندی حذف شودو فروش ازادانه با قیمت‌های برابر برای همه امکانپذیر گردد.

طرح عمرانی چهارم پس از [[جنگ جهانی دوم]]] در سال ۱۹۴۶ تهیه شد. هدف این طرح بازسازی مناطق اسیب دیده و تکمیل تجهیزات صنعتی و کشاورزی همراه با ایجاد انگیزه شخصی بود. به این منظور، حق ساختن خانه‌های مسکونی روی زمینهایی که دولت برای همیشه به افراد واگذار می‌کرد و حق تصاحب آنها به افراد داده شد.

طرح عمرانی پنجم ۱۹۵۰-۱۹۵۵ نیز ضمن هدف قرار دادن گسترش صنایع سنگین، رشدهماهنگ میان کالاهای تولیدی و کالاهای مصرفی را مورد توجه قرار داد.

طرح ششم (۱۹۵۶-۱۹۶۱) به منظور پیشی گرفتن از کشورهای سرمایه داری که دارای بالاترین سطح باروری بودند تنظیم شد اما ناتمام ماند. هدف این طرح هفت ساله «رشد مداوم» و ارتقای سطح زندگی بود.

۴. مرحله لیبرمانیسم (از ۱۹۶۴ تا تحولات اخیر): هدف طرح لیبرمن حفظ نظام برنامه ریزی با ایجاد حداکثر کارایی است. در طرح لیبرمن هدف بر این است که نفع جامعه باید نفع موسسه باشد؛ که به دلایل زیر مورد مخالفت قرار گرفت:
* ۱. انحراف از اصول مارکسیسم
* ۲. سست شدن اقتدار حزب وقدرت یافتن مدیران بانک‌ها
* ۳. عدم امکان توسعه صنایع سنگین با انگیزه شخصی و در نتیجه رشد تولید کالاهای مصرفی.

=== تحقق سوسیالیسم در صنعت و کشاورزی ===
با توجه به تفاوت ماهیت دو بخش صنعت و کشاورزی، در بخش صنعت سوسیالیسم تقریباً به طور کامل اما در کشاورزی به شکل محدود و با سازمان‌هایی متفاوت تحقق یافت.

۱. سوسیالیسم در صنعت: واحدهای تولیدی صنعتی به لحاظ تمرکز مکان، وابستگی به مواد اولیه و خدمات فنی از قابلیت کنترل بیشتری برخوردار بودند، به همین سبب مالکیت و بهره‌برداری خصوصی به سرعت جای خود را به سوسیالیسم دولتی داد و تمام واحدهای صنعتی ملی شدند.

۲. سوسیالیسم در کشاورزی: به صورت محدود و در قالب دو نظام «سوفخوز» و «کلخوز» پیاده شد.

_ سوفخوزها واحدهای تولیدی کاملاً دولتی بودند که توسط یک مدیر و کارگران کشاورزی بهره‌برداری می‌شدند.

_ کلخوزها واحدهای تولیدی نیمه دولتی -نیمه خصوصی بود که با ماهیت تعاونی و بر اساس کوششی به منظور سازش میان سوسیالیسم ومالکیت خصوصی بوجود امدند.

=== استقرار نظام اقتصاد سوسیالیستی در کشورهای اروپایی و مراحل تکامل آن ===
بعد از جنگ جهانی دوم، اتحاد جماهیر شوروی که دو قدرت بزرگ مخالف خود یعنی ‍زاپن و آلمان را شکست خورده یافت، به سرعت نیروهای نظامی خود را تا قلب اروپا پیش برد و کشورهای؛ [[بلغارستان]]، [[آلبانی]]، [[رومانی]]، [[مجارستان]]، [[یوگوسلاوی]]، [[چکسلاوی]]، [[لهستان]] و [[آلمان شرقی|شرق آلمان]] را اشغال کردو همزمان با تبلیغات گسترده ایدئولوزیک و تاسیس احزاب کمونیستی نظام اقتصادی سوسیالیستی را در کشورهای نامبرده مستقر ساخت

در مورد برقراری نظام اقتصاد سوسیالیستی در این کشورها به دو نکته باید توجه کرد:

۱. در هیچ‌یک از این کشورها نظام سوسیالیستی بر اساس رأی و انتخاب مردم ایجاد نشد.

۲. هیچ‌یک از این کشورها مراحل تکامل نظام اقتصاد سرمایه داری را طی نکرد و نظام اقتصاد سوسیالیستی بر مبنای فلسفه مادی تاریخ و تضاد طبقاتی و در نهایت پیروزی طبقه کارگر بر کارفرما برقرار نشد.

== اتحاد شوروی در صحنه بین‌المللی ==
=== جنگ جهانی دوم ===
[[اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]] (USSR) تا سال ۱۹۳۹، مخالف جدی [[آلمان]] نازی بود، و از جمهوری‌های [[اسپانیا]] که علیه نیروهای فاشیست آلمانی و ایتالیایی در جنگ داخلی اسپانیا می‌جنگیدند، حمایت می‌نمود. اما درسال ۱۹۳۸، آلمان و قدرتهای اصلی اروپایی معاهده مونیخ را امضاء نمودند که طی آن، آلمان و لهستان اراضی [[چکسلواکی]] را اشغال نمودند و طرح‌های آلمان برای توسعه طلبی بیشتر در شرق و نیز فقدان مخالف نسبت به آن از سوی قدرت‌های غربی بیش از پیش آشکار گردید. این توافقنامه موجب ترس بیشتر اتحاد شوروی از حمله قریب‌الوقوع از سوی آلمان شد، و سبب گردید تا اتحاد شوروی با مانورهای دیپلماتیک به آن پاسخ دهد. درسال ۱۹۳۹ اتحاد شوروی معاهده مولوتف-ریبنتروپ را با آلمان نازی امضاء نمود، که مناطق تحت نفوذ را میان خود در اروپای شرقی تقسیم می‌نمودند. در۱۷ سپتامبر ۱۹۳۹، ارتش آلمان تا عمق ۱۵۰ کیلومتر در خاک [[اتحاد شوروی]] نفوذ نمودند و به بخش‌های شرقی [[لهستان]] حمله کردند که عمدتاً جمعیت آن نقاط را نژادهای اوکراینی و بلاروسی تشکیل می‌دادند. نیروهای شوروی به نبردی سنگین با [[فنلاند]] درطی جنگ زمستان (۴۰-۱۹۳۹) پرداختند. این جنگ با پیروزی اتحاد شوروی خاتمه یافت، و بخشی از تنگه کارلین را به دست آوردند. این صلح ناپایدار با آلمان پایان یافت زمانی که نیروهای محور به رهبری آلمان به مرزهای شوروی سرازیر شدند در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱ انجام دادند. تا ماه نوامبر، ارتش آلمان، اوکراین را تسخیر نمودند، و به تصرف [[لنینگراد]] پرداختند، و تهدید نمودند که پایتخت [[اتحاد شوروی]]، [[مسکو]]، را نیز تصرف خواهند نمود. اما، پیروزی شوروی در نبرد استالینگراد، پایداری آن را به اثبات رساند، و جهت مسیر جنگ را بطور کامل تغییر داد. پس از شکست خوردن آلمان در این نبرد، آنها توان خود را در ادامه عملیات تجاوزکارانه خود از دست دادند و اتحاد شوروی در ادامه جنگ ابتکار عمل را به دست گرفت. تا پایان ۱۹۴۳، شوروی محاصره شهر [[لنینگراد]] توسط [[آلمان]] را شکسته بود و بیشتر مناطق [[اوکراین]] را بازپس گرفته بود. تا پایان سال ۱۹۴۴، این جبهه از مرزهای اتحاد شوروی در سال ۱۹۳۹ به سوی اروپای شرقی جابجا گشته بود. نیروهای اتحاد شوروی با برتری مسلم خود وارد برلین در [[آلمان شرقی]] شدند و در ماه مه ۱۹۴۵ آن را تصرف کردند. در نتیجه جنگ با آلمان در نهایت به پیروزی اتحاد شوروی انجامید.

اگرچه اتحاد شوروی در [[جنگ جهانی دوم]] پیروز گردید، اما اقتصاد آن در اثر این مبارزه ویران شد وبه کشته شدن ۲۷ میلیون نفر دراین کشور منجر شد. حدود هفتاد هزار روستا نیز تخریب شده بودند. ده میلیون شهروند شوروی قربانی سیاست سرکوبگرانه آلمان در محدوده تحت اشغال آنها گردیدند. جوخه‌های یهودی کشی آلمان در کنار همکاران بالتیکی و اوکراینی آنها به نسل‌کشی یهودیان اتحاد شوروی پرداختند. ارتش رومانی در ناحیه اشغالی اودسا، دراین [[نسل‌کشی یهودیان]] شرکت نمود. طی اشغال، [[لنینگراد]] روسیه، هم اکنون [[سن پترزبورگ]] حدود یک چهارم از جمعیت خود (حدود ۱ میلیون نفر جمعیت، بیشترین میزان مرگ در طول تاریخ در یک منطقه محصورو بسته) را از دست داده بود. مناطق اشغالی متحمل غارتگری‌های ناشی از اشغال آلمان، تبعید افراد جهت بیگاری و نیز تاکتیک‌های سیاسی خود شوروی مبنی بر زمین سوخته، پس از عقب‌نشینی، شدند.
[[پرونده:Soviet flag on the Reichstag roof unaltered.jpg|بندانگشتی|چپ|سربازان ارتش سرخ در حال برافراشتن پرچم شوروی به نشانه پیروزی بر فراز ساختمان رایشستاگ (مجلس امپراتوری) در برلین، ماه مه ۱۹۴۵]]

احتمالاً میلیون‌ها نفر نیز در مناطق اشغالی دراثر قحطی و فقدان کمک‌های اولیه پزشکی جان می‌دادند. شاید حدود ۵/۳ میلیون نفر (یا ۵/۵ میلیون) از اسرای جنگی اتحاد شوروی در اردوگاه‌های آلمان کشته شده باشند.

=== جنگ سرد ===
همکاری بین متّحدین اصلی که در جنگ پیروز شده بودند، صورت گرفت و مبنایی برای بازسازی پس از جنگ و امنیت فرض شد. امّا درگیری بین [[اتّحاد شوروی]] و [[ایالات متحده آمریکا]] در منافع ملّی، که به‌عنوان جنگ سرد محسوب می‌شد، بر صحنهٔ بین‌المللی در دورهٔ پس از جنگ، با فرض نمایی عمومی از برخورد بین ایدئولوژی‌ها، غالب شد.

[[جنگ سرد]] به مشاجره بین [[استالین]] و [[هری ترومن]]، رئیس‌جمهور آمریکا، پیرامون آیندهٔ اروپای شرقی طی کنفرانس پوتسدام در تابستان ۱۹۴۵ تبدیل شد. روسیه متحمّل سه حملهٔ سنگین فاجعه‌بار غربی طی ۱۵۰ سال گذشته شده بود که عبارت بودند از جنگ‌های ناپلئون، [[جنگ جهانی]] اوّل و [[جنگ جهانی دوم]]، و هدف استالین ایجاد منطقه‌ای بی‌طرف در کشورهای بین آلمان و اتّحاد شوروی بود. ترومن، استالین را به نقض پیمان یالتا متّهم نمود. با وجود آن‌که اروپای شرقی تحت اشغال ارتش سرخ بود، امّا استالین همچنان انتظار زمانی را می‌کشید تا پروژه بمب اتمی خود را بی‌وقفه و مخفیانه پیش ببرد.
[[پرونده:Sputnik asm.jpg|بندانگشتی|چپ| اسپوتنیک ۱ اوّلین ماهوارهٔ ساخت انسان که توسّط شوروی در سال ۱۹۵۷، در مدار زمین قرار گرفت.]]
در آوریل ۱۹۴۹، ایالات متّحده معاهدهٔ ناتو (NATO) را به عنوان یک پیمان دفاعی دوجانبه منعقد ساخت تا در آن بیشتر کشورهای غربی متعهّد شدند که درصورت حملهٔ نظامی به یکی از اعضاء، آن را در حکم حمله به همهٔ اعضاء تلقّی نمایند. اتّحاد شوروی به‌عنوان اقدامی متقابل در برابر ناتو، در سال ۱۹۵۵ پیمان ورشو را ایجاد کرد. تقسیم اروپا به بلوک‌های غربی و شوروی بعداً بیشتر جلوهٔ جهانی پیدا نمود، به‌خصوص پس از سال ۱۹۴۹ زمانی‌که انحصار هسته‌ای ایالات متّحده با آزمایش یک بمب متعلّق به شوروی و تصاحب قدرت توسّط حزب کمونیست چین در جمهوری خلق چین پایان یافت.

عمده‌ترین اهداف اتّحاد شوروی، حفظ و ارتقاء امنیت ملّی و نیز حفظ استیلای آن کشور بر اروپای شرقی بود. [[اتّحاد شوروی]] سلطهٔ خود را بر [[پیمان ورشو]] از طریق سرکوب انقلاب ۱۹۵۶ [[مجارستان]]، قلع‌وقمع نهضت اصلاح‌طلب بهار پراگ در [[چکسلواکی]] به سال ۱۹۶۸، و پشتیبانی از سرکوب جنبش انسجام در [[لهستان]] در اوایل دههٔ ۱۹۸۰، حفظ نمود. همان‌طور که اتّحاد شوروی به حفظ کنترل شدید خود بر حوزهٔ نفوذش در اروپای شرقی ادامه می‌داد، جنگ سرد راه خود را به‌سوی تشنج‌زدایی متوجّه ساخت، و الگویی پیچیده‌تر از روابط بین‌المللی که در آن، به روشنی دیگر شکاف مشخّصی بین بلوک‌های مقابل در دههٔ ۱۹۷۰ وجود نداشت. کشورهای کم‌تر قدرتمند مجال بیشتری برای اظهار استقلال خود داشتند، و دو ابرقدرت تا حدودی می‌توانستند منافع مشترک خود را با تلاش برای کنترل بیشتر بر گسترش و تکثیر تسلیحات هسته‌ای از طریق معاهداتی همچون سالت ۱، سالت ۲ و پیمان موشکی ضد بالستیک مشخّص نمایند.

مناسبات آمریکا- شوروی در پی حمله شوروی به افغانستان در سال ۱۹۷۹ برهم خورد، و نیز انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا سال ۱۹۸۰ و انتخاب رونالد ریگان، به عنوان یک ضدّکمونیست پروپاقرص بود، امّا زمانی‌که در اواخر دههٔ ۱۹۸۰ روس‌ها شروع به رفع ابهامات موجود نمودند، بهبود یافت. امّا با فروپاشی اتّحاد شوروی در سال ۱۹۹۱، روسیه جایگاه خود را به‌عنوان ابرقدرت که درپی پیروزی در جنگ جهانی دوم به‌دست آورده بود، از کف داد.

== تغییرات در جامعهٔ روسیه ==
درحالی که اقتصاد [[روسیه]] در حال تغییر شکل بود، زندگی اجتماعی مردم نیز به همان اندازه تحت تأثیر تغییرات جدّی قرار می‌گرفت. از همان اوایل انقلاب، دولت درصدد تضعیف غلبهٔ پدرسالارانه در خانواده بود. [[طلاق]] دیگر نیاز به طی مراحل دادگاهی (قانونی) نداشت و زن را به‌طور کامل از مسئولیت‌های نگهداری بچّه رها می‌ساخت. سقط جنین از همان اوایل سال ۱۹۲۰ قانونی شد. به‌عنوان یک عامل جانبی، آزادشدن زنان موجب افزایش حضورشان در بازار کار شد. دختران تشویق می‌شدند که حرفه‌ای آموخته و دورهٔ کاری خود را در یک کارخانه یا اداره دنبال نمایند. مجتمع‌های شیرخوارگاهی برای مراقبت از کودکان احداث شد و تلاش‌هایی صورت گرفت که مرکز زندگی اجتماعی مردم از خانه به گروه‌های آموزشی و حرفه‌ای باشگاه‌های [[شوروی]] منتقل شود.

حکومت سیاست‌های تبعیض گرایانه تزارها را علیه اقلیتهای ملی به خاطر همکاری بین بیش از دویست گروه اقلیت در زندگی در شوروی کنار گذاشت. ویژگی دیگر این حکومت گسترش خدمات درمانی بود. مبارزاتی علیه بیماری‌های [[حصبه]]، [[وبا]] و [[مالاریا]] انجام گرفت؛ تعداد پزشکان با توجّه به امکانات و آن‌طور که (سیستم) آموزش اجازه می‌داد، به‌سرعت افزایش یافت، و نرخ مرگ و میر کودکان به‌سرعت کاهش یافت در حالی که میزان امید به زندگی به‌سرعت افزایش پیدا کرد. دولت همچنین بی اعتقادی به خدا و مادّی گرایی را ترویج نمود که به‌نوعی مبنای نظریهٔ [[مارکسیسم]] است. آن رژیم همچنین مخالف با هر گونه مذهب سازمان یافته بود، به خصوص به منظور شکستن قدرت کلیسای ارتدوکس روسی که ستون قبلی حکومت پیشین تزاری و مانعی اساسی بر سر تغییر اجتماعی بود. بسیاری از رهبران مذهبی به اردوگاه‌های تبعید داخلی فرستاده شدند. حضور اعضای حزب در مراسم مذهبی ممنوع شد. نظام آموزشی از کلیسا جدا شد. تعالیم مذهبی به جز در داخل منزل قدغن شد و آموزش بی‌اعتقادی به خدا در مدارس مورد تأکید قرار گرفت.

== رهبران ==
{{اصلی|فهرست رهبران اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی}}

=== ولادیمیر لنین ===
[[ولادیمیر ایلیچ لنین]] (به روسی: Владимир Ильич Ленин) {{رچ}}(۱۹۲۴-۱۸۷۰) تئوریسین و انقلابی کمونیست روسی، رهبر انقلاب ۱۹۱۷ روسیه و بنیانگذار اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود.[[پرونده:RIAN archive 359290 Mikhail Gorbachev.jpg|بندانگشتی|چپ|[[میخائیل گورباچف]]]]

او را ولودیا خطاب می‌کردند که مخفف ولادیمیر است نام اصلی او '''ولادیمیر ایلیچ اولیانوف''' بود ولی در دنیا به اسم لنین مشهور شد. ولودیا سومین فرزند از شش فرزند خانواده اولیانوف بود که در سال ۱۸۷۰ یعنی یک سال قبل از [[کمون پاریس]]، در یک خانواده مرفه در [[سیمبریسک]] در ساحل [[رود ولگا]] که در ان زمان شهرکی بیش نبود ولی بعدها به صورت شهر بزرگی به نام اولیانوفسک درآمد متولد گردید. پدرش یک خرده بورژوای لیبرال و معلم ریاضی و مادرش دختر یک پزشک آلمانی بود وبه همین جهت لنین در تمام مدت عمر به آلمانی‌ها و طرز تفکر آلمانی که مارکس زادگاه آن بود به دیده اغماص می‌نگریست. ولودیا در دبیرستان شاگرد خوبی بود و قوه استدلال درخشانی داشت ولی در عین حال بچه‌ای موذی بود. در چهارده سالگی به خواندن آثار ممنوعه نویسندگان روسی پرداخت و در ۱۶ سالگی پدر خود را از دست داد وقتی ۱۷ ساله بود برادر بزرگش ساشا به اتهام شرکت در سوء قصد به تزار بازداشت و به دار آویخته شد. در همین سال ۱۸۸۷ ولودیا دیپلم تحصیلات متوسطه اش را با مدال طلا و تقدیر از کرنسکی مدیر دبیرستان دریافت کرد. پسر همین کرنسکی بعدها در تاریخ انقلاب روسیه نقش مهمی ایفا کرد. اولیانوف جوان در دانشکده حقوق کازان نام‌نویسی کرد و شاهد تظاهرات دانشجویان بود وپس از مدتی خود رهبری دانشجویان اشوب طلب را به گرفت و به پخش اعلامیه و سخنرانی پرداخت. اما بزودی "" برادر کسی که بدار اویخته شده بود"" از طرف پلیس تزاری بازداشت و مدت کوتاهی تبعید شد ولی بعدآ به دانشگاه بازگشت و این بار آثار مارکس را کشف کرد و با شور و علاقهٔ فراوان به خواندن آنها پرداخت. همچنین اثار [[هگل]] و [[کلاوس ویتس]] (clauswitz) را خواند و نسبت به تشکیلات [[حزب سوسیال دموکرات آلمان]] احساس تحسین پیدا کرد در واقع او به فرهنگ آلمان و افکار فلاسفه آن کشور دل بسته بود.
[[پرونده:Lenin CL.jpg|بندانگشتی|چپ|[[ولادیمیر ایلیچ لنین]]]]

=== ژوزف استالین ===
یوسیف ویسارینویچ جوگاشویلی (به گرجی: იოსებ ბესარიონის ძე სტალინი) مشهور به ژوزف [[استالین]] (به روسی: Иосиф Сталин) (زاده ۱۸ دسامبر ۱۸۷۸-درگذشته ۵ مارس ۱۹۵۳) رهبر و سیاست‌مدار کمونیست [[شوروی]] بود که از اواسط دهه ۲۰ تا مرگش در ۱۹۵۳ رهبر عملی حزب کمونیست اتحاد شوروی و در نتیجه رهبر دو فاکتوی کل این کشور بود.

او در شهر گوری در [[گرجستان]] که آن زمان بخشی از امپراتوری [[روسیه]] بود به دنیا آمد و در ۱۹۲۲ به مقام [[دبیر کل حزب کمونیست اتحاد شوروی]] رسید. پس از مرگ [[ولادیمیر لنین]]، استالین موفق شد در مبارزه قدرت در دهه ۲۰ بر [[لئون تروتسکی]] پیروز شود و رهبری حزب را در دست گیرد. در دهه ۱۹۳۰ استالین [[تصفیه کبیر]] را آغاز کرد که به کمپینی از سرکوب سیاسی، دستگیری و قتل مخالفان معروف است که در ۱۹۳۷ به اوج رسید.

حکومت استالین آثار ماندگار بسیاری داشت که تا پایان دولت شوروی در آن باقی‌ماندند گرچه مائوئیست‌ها، خوجه ئیست‌ها، آنتی رویزیونیست‌ها و بسیاری دیگر او را آخرین رهبر سوسیالیست واقعی در تاریخ اتحاد شوروی می‌دانند و عروج [[خروشچف]] و استالین زدایی پس از استالین را «رویزیونیسم» می‌خوانند. استالین مدعی بود که سیاست‌هایش بر مارکسیسم-لنینیسم بنا شده‌اند اما اکنون نظام اقتصادی و سیاسی او را بیشتر استالینیسم می‌خوانند. (گرچه بعضی از طرفداران استالین با این عنوان مخالفند).[[پرونده:Stalin 1945.jpg|بندانگشتی|چپ|[[ژوزف استالین]]]]

استالین در ۱۹۲۸ سیاست نِپ (Новая экономическая политика, НЭП، سیاستِ جدیدِ اقتصادی[۱]) که در دهه ۲۰ جریان داشت را با «برنامه‌های پنج ساله» و «کشاورزی کلکتیو» تعویض کرد. با این سیاست‌ها و تحت رهبری استالین، اتحاد شوروی تا پایان دهه ۳۰ از کشوری با جمعیت غالب دهقانی به یکی از قدرت‌های صنعتی جهان بدل شد.[۲]

=== نیکیتا خروشچف ===
[[نیکیتا سرگیویچ خروشچف]] (به روسی: Ники́та Серге́евич Хрущёв) {{رچ}}(۱۷ آوریل، ۱۸۹۴ - ۱۱ سپتامبر، ۱۹۷۱) رهبر [[شوروی]] بعد از [[استالین]]، و دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست در اتحاد جماهیر شوروی از ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴ و در عین حال از ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴ نخست‌وزیر اتحاد جماهیر شوروی بود.

ا او پس از مرگ استالین در سال ۱۹۵۳ میلادی، رژیم آهین و خفقان استالین را تا حد زیاده ساده‌تر و نرم تر کرد و پس از روی کار آمدن، نظام حکومتی استالین را محکوم کرد. از دیگر اقدامات مهم وی می‌توان به آزادی هزاران زندانی بی گناه و انجام رفورم‌های اساسی اقتصادی در [[شوروی]] اشاره نمود. این اقدامات وی با مخالفت شدید محافظه کاران حزب کمونیست رو به رو شد. یک ضرب المثل روسی است که می‌گوید:"در جنگ‌های بدون قانون، استفاده از هر ابزاری می‌تواند مفید واقع شود". بدین ترتیب، تلاش‌های تخریب شخصیت خروشف از جناح‌های مختلف آغاز شد. این درگیری‌های سیاستی نه تنها شامل تخریب وجههٔ خود شخص خروشف بود، بلکه فرزند او یعنی "[[لئونید خروشف]]" که در جنگ مفقود الاثر شده بود را نیز در بر گرفت. در این رابطه شایعاتی پخش شد که گویی، لئونید خروشف سوار بر هواپیما به سمت آلمان نازی روی آورد و اکنون به آنها خدمت می‌کند. در زمانی که لئونید مفقودالاثر شد، هنوز استالین رهبر شوروی بود. او دستور داد تا هر چه سریعتر لئونید را از چنگال نازی‌ها بیرون کشیده و در [[مسکو]] به رگبار ببندند. در همین رابطه شایعه دیگری نیز به گوش می‌خورد که «نیکیتا خروشچف» به این دلیل در تلاش برای رسیدن به قدرت است تا به نحوی از این دستور [[استالین]] انتقام بگیرد. این شایعات کاملاً بی اساس بودند ولی دشمنان [[خروچشف]] نیازی به مدرک نداشتند. تهمت‌های وارده به خروشف به قدری در مردم نفوذ کرده بودند که حامیان [[استالین]] تا به امروز هم این شایعات را باور دارند.

=== لئونید برژنف ===
[[لئونید برژنف|لئونید ایلیچ برژنف]] (به روسی: Леонид Ильич Брежнев) سیاست‌مدار و دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست [[اتحاد شوروی]] از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۲ بود. وی در تاریخ ۱۹ اکتبر سال ۱۹۰۶ در شهرک [[کامنکا]] در استان [[دنپروپتروفسک]] در اوکراین امروزی که در آن زمان جزئی از [[امپراتوری روسیه]] بود زاده شد و در تاریخ ۱۰ نوامبر سال ۱۹۸۲ در مسکو درگذشت. او در سال ۱۹۶۴ دبیر اول و از سال ۱۹۶۵ به بعد دبیر کل کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی بود.

پس از توطئه‌ای هماهنگ با همکاری تنی چند از اعضای حزب کمونیست شوروی از جمله «[[سوسولوف]]» نظریه‌پرداز حزب در آن دوره و [[برژنف]] به علاوه برخی از سران دستگاه‌های امنیتی [[خروشچف]] از دبیر اولی حزب کمونیست شوروی برکنار شد و لئونید برژنف به جای او به دبیر اولی حزب کمونیست برگزیده شد. اما این بار بر خلاف دورهٔ خروشچف که علاوه بر مقام دبیراولی حزب کمونیست مقام نخست وزیری شوروی را هم از سال ۱۹۵۸ را داشت (همانند استالین) این بار اعضای حزب تصمیم گرفتند که نوعی تقسیم قدرت در حزب به وجود بیاید. در نتیجه دبیراولی حزب به برژنف و نخست وزیری شوروی به «کاسیگین» رسید. در دورهٔ رهبری برژنف بر شوروی آزادی‌های محدودی که در دورهٔ [[خروشچف]] به مردم [[شوروی]] داده شده بود از میان رفت و پروژهٔ استالین زدایی خروشچف کنار گذاشته شد. البته هیچ‌گاه سطح دیکتاتوری و جنایت به زمان حکومت [[ژوزف استالین]] بر [[شوروی]] نرسید.[۱]

وی سال ۱۹۶۰ تا سال ۱۹۶۴ و از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۲ ریاست شورای عالی اتحاد شوروی را به عهده داشت.

سالهای پایانی رهبری برژنف در رسانه‌های جمعی «رکود» نامیده شد. بحران همگانی در دولت شوروی، گرایشهای منفی در اقتصاد، توسعه بیش از حد دستگاه دیوانسالاری از ویژگیهای این دوره‌است.
[[پرونده:Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|بندانگشتی|چپ|[[لئونید برژنف]]]]

در دوره زمامداری برژنف بنابر خواست حکومت [[افغانستان]]، نیروهای شوروی به این کشور اعزام گردید که پیامدهای دشواری را با خود داشت.

برژنف با کشور [[آمریکا]] در دوره ریاست جمهوری [[نیکسون]] همکاری فضایی برقرار ساخت که نتیجه آن پروژه آزمایشی [[آپولو-سایوز]] بود. در سال ۱۹۸۱ [[لهستان]] خود را از شوروی جدا کرد ولی همچنان به همکاری نظامی با این کشور ادامه داد.
[[پرونده:Leonid Brezhnev and Richard Nixon talks in 1973.png|بندانگشتی|چپ| ریچارد نیکسون (راست) و لئونید برژنف (چپ) درحال گفتگو در سال ۱۹۷۳]]

برژنف در سال ۱۹۸۲ پس از چند ماه بیماری سرانجام درگذشت. پس از او [[یوری آندروپوف]] به جای او نشست.
[[پرونده:RIAN archive 417888 Leonid Brezhnev speaks at 18th Komsomol Congress opening.jpg|بندانگشتی|چپ|[[لئونید برژنف]] در حال سخنرانی در افتتاحیهٔ هیجدهمین کنگرهٔ [[کامسامل]]]]

=== یوری آندروپوف ===
[[یوری ولادیمیرویچ آندروپوف]] (به [[روسی]]: Ю́рий Влади́мирович Андро́пов) (زاده ۱۵ ژوئن ۱۹۱۴ - درگذشته ۹ فوریه ۱۹۸۴) سیاست‌مدار [[اتحاد شوروی]] و دبیر کل حزب کمونیست اتحاد شوروی از ۱۲ نوامبر ۱۹۸۲ تا روز مرگش بود. او مجموعاً حدود ۱۶ ماه این سمت را به عهده داشت و در این مدت در واقع رهبر شوروی بود. آندروپف از افرادی بود که بسیار مورد اطمینان [[برژنف]] بود، برای همین برژنف اول او را به سمت ریاست کا. گ. ب و سپس معاونت خود در حزب برگزید. آندروپف خواهان اصلاحات اساسی در زمان برژنف بود اما هر بار که طرح مساله می‌کرد از طرف او[چه کسی؟] مانع می‌شد تا اینکه به رهبری شوروی رسید اما با خیل کثیر رهبران مفسد روبه رو بود که نمی‌شد کاری را انجام داد.

او پس از [[کنستانتین چرنینکو]]، کوتاهترین مدت رهبری شوروی را به عهده داشت، از ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۴.

=== کنستانتین چرنینکو ===
[[کنستانتین چرنینکو]] (به روسی: Константин Устинович Черненко) (زاده ۲۴ سپتامبر ۱۹۱۱ - درگذشته ۱۰ مارس ۱۹۸۵) سیاست‌مدار اتحاد [[شوروی]] و دبیر کل حزب کمونیست اتحاد شوروی بود که از ۱۳ فوریه ۱۹۸۴ تا روز مرگ و فقط به مدت ۱۳ ماه رهبر اتحاد شوروی بود. او رکورد کوتاهترین مدت رهبری اتحاد [[شوروی]] را دارد.

چرنینکو همچنین از ۱۱ آوریل ۱۹۸۴ تا روز مرگ سمت رئیس هیات رئیسهٔ شورای عالی را به عهده داشت. پس از او [[گورباچف]] به رهبری شوروی رسید.

=== میخائیل گورباچف ===
میخائیل سرگئیویچ گورباچُف (به [[روسی]]: Михаил Сергеевич Горбачёв) (زادهٔ ۲ مارس ۱۹۳۱) از سال ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۱ آخرین رهبر اتحاد [[شوروی]] بود. تلاش‌ها و اصلاحات او باعث پایان [[جنگ سرد]] شد اما هم‌زمان یگانگی سیاسی حزب کمونیست اتحاد شوروی را نیز پایان داد و نهایتاً باعث فروپاشی شوروی شد.[۲] [[گورباچف]] در سال ۱۹۹۰ جایزهٔ صلح [[نوبل]] را دریافت کرده است.

== انتقادات ==
در بررسی سیاسی و اقتصادی شوروی، برخی مارکسیستها از جمله [[لئون تروتسکی]]، [[تونی کلیف]]، [[الکس کالینیکوس]]، [[ارنست مندل]]، [[آنتون پانه کوک]] و دیگران بر این باورند هر چند انقلاب ۱۹۱۷ روسیه توانست [[تزار|حکومت تزاری]] را سرنگون کرده و انقلاب سوسیالیستی را به پیروزی برساند، اما این انقلاب نتوانست وظیفه‌های سیاسی و اقتصادی سوسیالیسم را پیاده سازد و به یک کشور سوسیالیستی تبدیل شود. در نظر این متفکرین چپ، شوروی یک مدل اقتصاد [[سرمایه داری دولتی]] بود.<ref>منصور حکمت: [http://hekmat.public-archive.net/fa/1160fa.html زمینه‌های انحراف و شکست انقلاب پرولتری در شوروی]</ref><ref name=mia2>{{یادکرد وب
| عنوان=چرا سرمایهداری دولتی؟
| ناشر= مجله مهرگان
| نشانی=http://mehreganmag.com/contents/mehregan13/چرا-سرمایهداری-دولتی؟/
|نویسنده=محمد قراگوزلو
|تاریخ بازدید=شماره سیزدهم}}</ref> در مقابل اما برخی دیگر روش‌هایی شامل تروریسم، دیوان‌سالاری (بوروکراتیسم) و پذیرش اجباری احکام مطلق استالین در جنبش کمونیسم، چه در شوروری و چه در میان حزب‌ها و کشورهای کمونیست در سراسر جهان را روش‌های کاربست مارکسیسم-لنینیسم می‌دانند.<ref name="dd">دانشنامهٔ سیاسی- داریوش آشوری-نشر مروارید- چاپ شانزدهم ۱۳۸۷- ص ۲۴</ref> [۱] در هر حال، در مناسبات سیاسی جهانی و مخصوصا در دوره [[جنگ سرد]]، شوروی یک کشور سوسیالیستی با حکومتی کمونیستی قلمداد می‌شود.

== سازمان‌های جاسوسی ==
=== کاگ‌ب ===
کاگ‌ب ([[فارسی شرقی]]: کِی‌جی‌بی، [[روسی]]: КГБ) مخفف نام اداره اطلاعات و امنیت [[اتحاد جماهیر شوروی]] سابق است.

نام کامل کاگ‌ب، به زبان روسی Комите́т Госуда́рственной Безопа́сности به معنای کمیته امنیت دولتی است.

کاگ‌ب در سال ۱۹۵۳ از ادغام وزارت امنیت دولتی و وزارت امور داخلی پس از مرگ ژوزف [[استالین]] رهبر وقت شوروی تشکیل شد.

کاگ‌ب یک نام کلی برای فعالیتهای سرویس اطلاعات شوروی سابق، پلیس مخفی آن کشور و آژانس اطلاعاتی (جاسوسی) شوروی بود که با پیوستن «م ک و د» سازمان اطلااعات داخلی شوروی به «م و د» سازمان اطلاعات وزارت کشور شوروی به سال ۱۹۵۴ تاسیس شد در فاصله سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۹۱ (زمان سقوط شوروی) فعالیت داشت.

بدنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ کاگ‌ب جای خود را به اف اس بی ([[سرویس ضد جاسوسی روسیه]]) داد، منتقدان عقیده دارند که این تغییر تنها در نام این سرویس است و کاگ‌ب همچنان به فعالیتهای پشت پرده خود ادامه می‌دهد.[۲].

[[ولادیمیر پوتین]] رئیس جمهور فعلی [[روسیه]] از افسران میان‌رده پیشین کاگ‌ب بوده‌است.[۳]

=== چکا ===
چکا (به [[روسی]]: чрезвыча́йная коми́ссия) یا کمیسیون بایستار نخستین سازمان امنیتی [[شورو|شوروی]] بوده است که در سال ۱۲۹۶ خورشیدی به دستور [[لنین]] رهبر وقت آن کشور، تاسیس شد.

این سازمان در جریان پاکسازی بزرگ در دوران زمام‌داری استالین نقش ویژه‌ای ایفا نمود و بسیاری از مخالفان را اعدام و یا تبعید نمود.
[[فلیکس ژرژینسکی]] اولین رئیس چکا بود.

== جستارهای وابسته ==
* [[روسیه]]
* [[روسیه تزاری]]
* [[تاریخ روسیه]]
* [[تاریخ شوروی]]
* [[انقلاب ۱۹۱۷ روسیه]]
* [[حزب کمونیست اتحاد شوروی]]
* [[فهرست رهبران اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی]]
* [[ولادیمیر لنین]]
* [[جوزف استالین]]
* [[کمونیسم]]
* [[الکساندر واسیلوسکی]]

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Soviet Union}}
* {{یوتیوب|Ny4YpBgq_Pk|ویدیوی سرود ملی اتحاد جماهیر شوروی}}در وبگاه [[یوتیوب]]
* [http://www.rahetudeh.com/rahetude/AsareBalini/ligachov/html/aghaz-ligachov.html جعلیات و حقایقی در باره گذشته شوروی و روسیه امروز]
* [http://www.tudehpartyiran.org/socialism.pdf بحثی اولیه درباره فروپاشی شوروی]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{رهبران حزب کمونیست شوروی}}
{{جمهوری‌های شوروی}}
{{سرزمین‌های سوسیالیسم}}
{{موضوعات روسیه}}
{{برنامه‌های فضایی سرنشین‌دار آمریکا}}
{{برنامه فضایی ناسا}}
[[رده:ابرقدرت‌ها]]
[[رده:اتحاد جماهیر شوروی]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۲۲ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۹۱ (میلادی)]]
[[رده:تاریخ روسیه]]
[[رده:تاریخ شوروی]]
[[رده:جمهوری‌های اولیه شوروی]]
[[رده:کشورهای تک حزبی]]
[[رده:کشورهای سابق در آسیا]]
[[رده:کشورهای سابق در اروپا]]
[[رده:کشورهای سابق عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:کشورهای کمونیستی]]
[[رده:کمونیسم در روسیه]]

شوروی

2015-01-08T08:23:06Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox Former Country |native_name = Союз Советских Социалистических Республик |conventional_long_...» ایجاد کرد

شوش

2015-01-08T08:22:02Z

Golestani: «شوش» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{بهبود منبع}}{{ویکی‌سازی}}
{{دیگر کاربردها|شوش}}

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=شوش
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۲٫۱۹۴۲
|طول‌جغرافیایی=۴۸٫۲۴۳۶
|تصویر=Shush Castle.JPG
|اندازه‌تصویر=
|برچسب‌تصویر=
|استان=خوزستان
|شهرستان=شوش
|بخش= مرکزی
|نام‌محلی=
|نام‌های‌دیگر=شوش دانیال
|نام‌های‌قدیمی=سوس، سوزیانا
| نام بین‌المللی: SUSA
|سال‌شهرشدن=۱۳۲۹
|جمعیت= ۵۹،۱۶۱ نفر در سال ۱۳۹۰<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ | ناشر =معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) |تاریخ =۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref>
|رشدجمعیت=
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|زبان= عربی
|مذهب= شیعه
|مساحت=۳۵۷۷ کیلومتر مربع
| فاصله از تهران: ۷۶۶ کیلومتر
|فاصله از اهواز: ۱۱۵ کیلومتر (شمال غربی)
|ارتفاع=
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه= (۲۱۳) میلیمتر
|شمارروزهای‌یخبندان=
|شهردار=
|ره‌آورد=
|پیش‌شماره= ۰۶۱
|جمله‌خوشامد=
|پانویس=}}
'''شوش''' شهری است با ۵/۶ کیلومتر مربع مساحت در ۲۴ کیلومتری جنوب غربی [[دزفول]] و ۱۱۵ کیلومتری شمال غربی [[اهواز]] بین ۳۲ درجه و ۲ دقیقه عرض شمالی و۴۷ درجه و ۱ دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار [[گرینویچ]] قرار دارد. بلندی شهر شوش از سطح دریا ۸۷ متر و فاصله هوایی تا [[تهران]] ۴۷۹ کیلومتر است. فاصله زمینی شوش تا تهران ۷۶۶ کیلومتر، تا [[اهواز]] ۱۱۵ کیلومتر، تا دزفول ۲۴ و تا [[اندیمشک]] ۳۸ کیلومتر است. حدود ۱۳۲۹ هـ. ش به مرکز بخش تبدیل شد.

شهر باستانی شوش از مراکز تمدن قدیم، از معروفترین شهرهای دنیا، پایتخت چند هزار ساله مملکت [[عیلام]] و همچنین پایتخت زمستانی [[امپراطوری هخامنشی]] بوده‌است؛ و از طوایف لر کوچک و لر بزرگ بختیاری از دزفولی شوشتری و اقوام دیگر ایرانی همچون عرب زندگی می‌کنند
[[حمزه اصفهانی]] شوش را چنین توصیف نموده: شوش به معنی شهر زیبا، باصفا، خوب و لطیف. در [[تورات]] و در قاموس موسی درباره شوش آمده‌است: شوشن یا شوشان در عبری زنبق بوده، در [[یونان]] سوسنای می‌گفتند و نامهای دیگرش «سوسا» «سوس» بوده، قسمت بزرگی از ولایت شوش و عیلام را هم «سوسیانا» یا «سوزیانا» می‌گفتند. شوش یا شوشن نام همه گیاهان تیره سنبل و زنبق و نرگس و اسپرغم به شمار می‌رود. شوش در قرون وسطی آباد و مرکزی بزرگ برای خوزستان بوده‌است که در آن روزگار چندین شهر، آبادی و حومه داشته و در آن شهر قلعه‌ای محکم و قدیمی، بازارهایی با شکوه و مسجدی با ستونهای گرد وجود داشته‌اند. این شهر به داشتن منسوجات ابریشمی خام، [[ترنج]]، [[انار]] و [[نیشکر]] معروف بوده‌است. آرامگاه [[دانیال نبی]] در شهر شوش واقع گردیده‌است.
شوش در دوره اسلامی نیز مدتها از شهرهای پرجمعیت و پررونق بود، هنگامی که مرکز [[خوزستان]] به [[اهواز]] منتقل شد شوش کم‌کم اهمیت خود را از دست داد. در طبقات پایین‌تر این شهر آثاری بدست آمده که [[باستان شناسان]] آنها را مربوط به ۸ هزار سال پیش می‌دانند.

== بزرگان شهر شوش ==
[[پرونده:Shoush ghadim.JPG|بندانگشتی|250px|نمای هوایی از شهر شوش که مرقد پیامبر دانیال و قلعه آپادانا در آن مشخص است،]]
[[پرونده:Shush Castle.JPG|بندانگشتی|250px|قلعه شوش.]]
* [[دانیال]] در باور [[ادیان ابراهیمی]] یکی از [[پیامبران]] [[بنی اسرائیل]](قرن هفتم پیش از میلاد) است. دانیال به زبان [[عبری]] به معنای «خدا قاضی من است» می‌باشد. در سال ۶۰۶ پیش از میلاد وی را به دربار «[[بخت النصر]]» پادشاه [[بابل]] به اسارت بردند. وی در آنجا به [[علوم کلدانیان]] و [[زبان مقدس]] واقف گردید و در حکمت از آنان پیشی گرفت. اولین واقعه‌ای که سبب نفوذ دانیال نبی گردید [[تعبیر خواب]] [[نبوکد نصر]] بود. بدین گونه ادعای پیغمبری نمود و مورد توجه آن پادشاه قرار گرفت. وی به همراه عده‌ای از [[قوم یهود]] به [[ایران]] [[مهاجرت]] نمود ودر [[شوش]] ساکن شد ودر آنجا درگذشت.

[[آرامگاه دانیال نبی]] در ساحل شرقی [[رودخانه شاوور]] و روبروی [[تپه]] [[ارگ]] قرار دارد و دارای گنبدی [[ارچین]] است.{{مدرک}}
* [[دعبل خزایی|دِعبِل خُزاعی]] (زاده ۱۴۸-درگذشته ۲۶۴ قمری) با نام کامل ابوعلی، دعبل بن علی بن رزین بن عثمان بن عبدالله بن بدیل بن ورقاء خزاعی کوفی، [[شاعر]]، ادیب و عالم شیعی که مدیحه‌سرا و ذاکر فضایل [[اهل بیت]] بود.

== آرامگاه دانیال نبی (ع) ==
[[آرامگاه دانیال نبی]] در ساحل شرقی رودخانه شائور، رو به روی تپه ارگ، واقع و مدفن یکی از پیامبران بنی اسرائیل [[دانیال]] است که در تورات یک کتاب با دوازده باب به او اختصاص دارد. بقعه شامل دو حیاط است که دور تا دور آنها حجره‌ها و ایوان‌هایی ساخته شده است.

بقعه در انتهای حیاط دوم که بزرگتر و وسیع تر است ساخته شده است. این حیاط از سه طرف دارای اتاق‌هایی است که برای اقامت زوار ساخته شده است. مقبره در ضلع مقابل مربع مستطیل حیاط دوم واقع و دارای مساحت کوچکی است که دور آن را دالانی فرا گرفته است.

در این بقعه ضریحی و در زیر آن مرقدی با سنگ‌های زرد قدیمی بدون نوشته و لوح قرار دارد. در زیر بقعه زیرزمینی به طول و عرض ۳ در ۷ و ارتفاع ۱٫۸۰ واقع است. بنای بارگاه که بر روی زمین واقع می‌باشد اتاقی است که ضریحی آهنین در آن قرار دارد. سقف محوطه بقعه که ضریح در آن قرار دارد آیینه کاری است و دریچه‌های نورگیری بر روی هشت گوش زیر گنبد تعبیه شده است. بدنه گوشواره‌ها و بدنه‌های دیواره اتاق ضریح، گچبری قدیمی دارد که روی آن را رنگ کرده‌اند.

پی‌های بقعه قطور و قدیمی اند. ورودی به محل اتاق ضریح شرقی است و ورودی به حیاط نیز شرقی می‌باشد. هشتی ورودی به بقعه ایوانی است که چهار متر عرض دارد و از دو طرف دو کفش کن بدان راه دارد و آیینه کاری شده است. دو نیم مناره کوتاه در دو طرف در ورودی و دو گلدسته بر فراز جبهه‌های در ورودی بنا شده است. پیشانی هشتی، مناره‌ها، گلدسته‌ها و همچنین سردر و پیشانی و اطراف ورودی حیاط اول با کاشی‌های رنگارنگ بسیار زیبایی کاشی کاری شذه است. پیشانی ضلع شرقی بنای بقعه، کاشیکاری شده و عبارت «افوض امری الی الله و من یتوکل علی‌الله» بر آن نوشته شده است. در سمت چپ جبهه ورودی نیز همین نقش تکرار شده است.

اتاق ضریح به ابعاد ۷ در ۷ متر است. گنبد بارگاه دانیال پیغمبر به صورت کثیر الاضلاعی شش ضلعی در ۲۵ طبقه مضرس است که بر قاعده مدور استوار شده و در سال ۱۳۳۰ هجری قمری دو گلدسته بدان افزوده شده است. گنبد نیز بعد از خرابی گنبد اصلی در سال ۱۲۸۷ هجری قمری به دست «حاج ملا حسین معمار» - پدر معمار سازنده گلدسته ها- ساخته شده است.

== بقعه دعبل بن خزایی ==
یکی از بناهای تاریخی و مذهبی شهرستان شوش، آرامگاه دعبل بن خزاعی است حسن بن علی معروف به دعبل خزاعی که به شاعر اهل بیت مشهور است. گفته می‌شود این شاعر متولد سال ۱۳۴ هجری قمری و همزمان عصر چهار امام بود.
در بخش شمالی شهر باستانی شوش، در قبرستان قدیمی این شهر و در کنار بقعه امامزاده عبدالله بن علی، آرامگاه شخصیتی واقع شده که یکی از چهره‌های بزرگ فرهنگی جهان تشیع در قرون دوم و سوم هجری بشمار می‌رود. شخصیتی که توانست با نبوغ بی نظیر خود، شیعیان را اعتلای بیشتری بخشد.
وی در روزگاری می‌زیست که خلفای بنی عباس ظالمانه تمام امور زندگی مردم را در دست داشتند؛ بیشتر این خلفا به سرودن و شنیدن شعر، به ویژه در مدح آنها اهمیتی وافر می‌دادند. شاعران زیادی در این زمان، با سرودن شعرهایی در مدح ایشان هزاران هزار جایزه و صله دریافت می‌کردند.

== نصب و حذف مجسمه دعبل در شهر شوش ==
اوایل دهه ۷۰ شمسی بود که شهرداری شوش اقدام به ساخت مجسمه نمادین برای دعبل خراعی کرد. شهرداری نام یکی از میادین اصلی این شهر را نیز به میدان دعبل خراعی تغییر داد.
پس از چند ماه بدون اظهار نظر خاصی درباره دلایل برکناری مجسمه، این اثر هنری از محلش برداشته شد و به محوطه حرم [[دعبل خزاعی]] منتقل شد.<ref>[http://www.asriran.com/fa/news/318864 عصر ایران]</ref>
میدان دعبل خراعی نیز به نامی دیگر تغییر نام داد. پس از سال‌ها که این مجسمه در گوشه‌ای از حیاط حرم نگهداری می‌شد، مجدد این مجسمه را به انبار شهرداری شهر [[شوش]] منتقل کردند. پس از حدود ۲۰سال فعالان اجتماعی شهر شوش نصب مجدد این مجسمه که یکی از مولفه‌های هنری فرهنگی شهر بود را خواستار شدند. در این خصوص نماینده مردم شهرستان شوش در مجلس شورای اسلامی ایران نیز در آستانه ثبت جهانی این شهر تاکید به نصب مجدد این مجسمه کرد. رئیس شورای شهر شوش و دیگر هنرمندان نیز خواستار نصب این مجسمه در شهر شدند.<ref>[http://isna.ir/fa/news/93021610626/ثبت-جهانی-شوش-با-حضور-دعبل-خزاعی خبرگزاری ایسنا]</ref><ref>[http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920913000777 خبرگزاری فارس]</ref>

== تاریخ شوش ==
[[پرونده:Shoush.JPG|بندانگشتی|250px|بازار تره بار شوش دانیال، سال ۱۳۸۳]]
شهر باستانی شوش مرکز تمدن [[عیلام]] بوده که واقع در یکصد و پنجاه کیلومتری شرق [[رود دجله]] در [[استان خوزستان]] است.

شوش یکی از قدیمی‌ترین سکونتگاه‌های شناخته شدهٔ منطقه‌است که تاریخ بنای ۴۲۰۰ سال پیش ازمیلاد است.<ref>[http://www.scaruffi.com/politics/persians.html 4200 BC: Susa is founded in western Persia ] ''scaruffi.com''</ref> با وجود اینکه نخستین آثار یک دهکدهٔ مسکونی در آن مربوط به ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد هستند.

شهر باستانی شوش روزگاری مرکز برخورد دو تمدن مهم بوده، که هریک به سهم خود در دیگری تأثیر داشته‌است، یکی [[میانرودان|تمدن میانرودان]] ودیگری [[تمدن عیلام]]. قرار گرفتن این منطقه در شمال [[خلیج فارس]] و نیز همسایگی با [[میانرودان]] در پیدایش این وضع ویژه تأثیر بسیاری داشته‌است.

شوش در دوره [[هخامنشیان]] شکوه گذشته خویش را باز یافته و چهار راه شرق وغرب گردید. با توجه به اهمیت و موقعیت جغرافیایی و سیاسی خاص شوش بود که راههای بسیاری و به ویژه راه بزرگ موسوم به «[[راه شاهی]]» ارتباط این شهر را به نقاط گوناگون جهان برقرار کرد.

[[راه شاهی]] که در [[دوره هخامنشیان]] و به دستور [[داریوش بزرگ]] ساخته شد، شهر شوش، پایتخت سیاسی دولت هخامنشیان را به [[پاسارگاد]]، [[تخت جمشید]] و دیگر شهرهای امپراتوری، از جمله شهر نامی سارد پایتخت [[لیدیه|کشور لیدیه]] پیوند می‌داد.

می‌توان گفت اداره سرزمین پهناور ایران وحفظ امنیت آن و انتقال سریع یگان‌های نظامی و گسترش بازرگانی و ترابری و تسهیل در امر مسافرت از مهم‌ترین عوامل ساخت و گسترش شبکه راه‌ها در این دوره بوده‌است.

از سوی دیگر ایجاد راه‌ها و برقراری امنیت و تسهیل و بازرگانی، خود موجب پیوند و آشنایی ملت‌های گوناگون گردید که این امر مایه انتقال فرهنگ‌ها و باورهای گونه‌گون گردید و بسیاری از نظرات فلسفی و باورهای دینی از این راه میان ملتها مبادله شد. بر طبق تاریخ فتح الفتوح و همچنین [[تاریخ طبری]]، [[اعراب]] به هنگام فتح شهر شوش بیشتر از ۳۰ هزار نفر را به قتل رساندند و تعداد ۲۰ هزار [[گاو]] - [[اسب]]، زن و دختر را به غنیمت بردند این شهر تا قرن‌ها بعد از رونق افتاد.

به سبب اخلاص مسلمانان شیعه و [[یهودیان ایران]] به [[حضرت دانیال]]، شوش یک دهکدهٔ مسکونی است. امروزه شهر شوش در شمال استان خوزستان از یادمان‌های تاریخی کهن؛ دیگر آن شکوه و اهمیت دیرین خود را دارا نیست. نامهایی مانند سوس - شوشا- سوسه - سویس و سویز که در بعضی مناطق شمال [[آفریقا]] وجود دارد نیز مرتبط با نام شهر شوش است مهاجران ایرانی و عرب که از این منطقه به شمال آفریقا مهاجرت کرده‌اند این نامها را در دوره اسلامی رایج نموده‌اند شهر شوش در دوره قبل از اسلام شهرت بین‌المللی داشته و به همان اندازه شهرت داشته که [[بابل]]، [[کلده]]، [[لیدی]]، [[نیل]] و...{{سخ}}
{{سخ}}

[[پرونده:Apadana.JPG|بندانگشتی|250px|محوطه آپادانا نوروز سال ۱۳۸۸]]

شوش یکی از قدیمی ترین شهرهای جهان است. حفاریهای باستان شناسی نشان می‌دهد که این منطقه در ۹۰۰۰ سال پیش از میلاد محل سکونت کشاورزان بوده. آنها از زندگی خود آثاری بر جای گذاشته‌اند که اکنون به صورت تپه‌های گوناگون باستانی کشف شده‌است.
در ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد در این مکان مردم در [[قلعه]] زندگی می‌کردند و از ۴۰۰۰ سال پیش زندگی در شوش به صورت شهری در آمده‌است.
این منطقه که بین رودهای [[کرخه]] و [[دز]] قرار دارد پایتخت سیاسی ایلامی‌ها بوده‌است. قلعه ایلامیها روی تپه‌ای در مرکز شهر شوش واقع بوده که [[فرانسوی|فرانسوی‌ها]] روی آن قلعه جدیدی احداث نموده‌اند.
در کنار آن تپه شاهی قرار دارد که احتمالاً به صورت [[زیگورات]] بوده‌است و در نزدیکی آن تپه صنعتگران قرار دارد.
[[آشوربانیپال]] بین سالهای ۴۶۵-۴۶۰ قبل از میلاد شهر شوش را فتح کرد و آنرا مانند دیگر فتوحات [[آشوری|آشوری‌ها]] با خاک یکسان کرد.
[[داریوش اول هخامنشی]] آنجا را بازسازی نمود و [[کاخ آپادانای شوش|کاخ آپادانای]] خود را در تپه شاهی برپا نمود.
[[خشایارشا]] نیز در شوش زندگی می‌کرده‌است.
در زمان [[اردشیر اول]] متأسفانه در اثر آتش‌سوزی بزرگی اکثر بناهای شوش از بین رفتند. بقایای این آثار باستانی در قرن بیستم از زیر خاک بیرون آمدند. قسمت عمده‌ای از آنها در اثر تسطیح دشت خوزستان برای اهداف [[کشاورزی]] از بین رفته‌است و [[جنگ هشت ساله ایران و عراق]] نیز خسارات زیادی به آثارباستانی وارد کرده‌است. حفاری‌های غیر مجاز ساکنین دشت و حمله باستان شناسان غربی، باعث شده‌است قسمت عمده‌ای از این آثار از بین برود یا به موزه‌هایی همچون [[لوور]] برسد.{{سخ}}

شمال دشت خوزستان که محل ورود سه رود [[کارون]] [[کرخه]] و [[دز]] به این دشت رسوبی و حاصلخیز است محل مناسبی برای استقرار بشر اولیه بوده‌است، که به تازگی با تکثیر نباتات و اهلی کردن حیوانات آشنا شده بود. در ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد آنها با احداث آبراه‌ها و سدهایی مشکل آبرسانی را حل نمودند.
باستان شناسانی همچون [[گیرشمن]] و '''ژان پرو''' بقایای ساختمانهای عظیمی را در تپه‌های شوش کشف کردند که نشان از اهمیت این تپه‌ها در منطقه می‌دهد. در کل دشت شوش تپه‌های فراوانی وجود دارد و نشان می‌دهد در پهنه عظیم این دشت اجتماعات فراوان پراکنده کشاورزی وجود داشته‌است که مرکز همه آنها در شوش بوده و همگی از نظر فرهنگ صنعت و نحوه زندگی با هم وحدت داشته‌اند.{{سخ}}<ref>[http://iranatlas.info اطلس تاریخ ایران]</ref>

=== مذهب در اوایل دوران اسلامی ===
مقدسی می‌گوید: مردم شوش و توابعش [[حنبلی]] و جبّی، و نیمی از مردم اهواز [[شیعه]] اند، [[حنفی]] بسیار نیز آنجا هست. فقیهان و پیشوایان بزرگ دارند. مردم جندی شاپور و شوشتر حنفی و شافعی هستند و در رامهرمز همه رنگ یافت می‌شود.<ref>احسن التقاسیم، مقدسی، بخش دوم، ص ۶۲۰.</ref>

== تپه‌های باستانی شوش ==
[[پرونده:Relief spinner Louvre Sb2834.jpg|بندانگشتی|چپ|200px| [[سنگ‌نگارهٔ زن ایلامی و ندیمه]] از آثار به جا مانده از ایلامیان که پایتخت آنها شهر شوش بود.]]
تپه جوی در شمال تپه جعفرآباد، تپه بند بال، بوهلان و تپه معروف [[آکروپل]] شوش از تپه‌های معروف پیش از تاریخ منطقه شوش هستند که آثار متعددی در آنها پیدا شده‌است و به دوره سوزیانا تعلق دارند و در این تپه‌ها آدمیان در روستاها ساکن شده‌اند و در این منطقه تپه‌های باستانی بسیاری دیده می‌شود و آنهایی که نام برده شدند معروف ترین هستند.
شوش بخشی از کشور ایران است که اولین آثار شهرنشینی و تجارت در آن ظهور کرده‌است و انسان در نه هزار سال پ م در این منطقه کشاورزی می‌کرده‌است.
در این منطقه پیشرفت خانه سازی و تشکیل خانواده همزمان با [[بین‌النهرین]] صورت گرفته‌است.
از هزاره چهارم پ م از شوش [[کوزه‌گری|کوزه‌های]] دراز باریک به دست آمده‌است. اوایل هزاره سوم پ م بر لوح‌های گلی خط تصویری نوشته شده‌است که کلید واژه آن هنوز رمز گشایی نشده‌اند. این لوحها برای مصارف تجاری ساخته شده‌است. در این دوره تاریخی ایلامی‌ها در شوش قدرت گرفته‌اند.<ref>[http://iranatlas.info اطلس تاریخ ایران]</ref>

== اقتصاد شهر شوش ==
حیات اقتصادی شهر شوش با احداث راه اصلی [[تهران]] – [[خرمشهر]] و [[راه آهن]] سراسری آغاز گردید. اهمیت تاریخی آن نیز موجبات توجه و جذب جهانگردان و مشتاقان زیارت بارگاه دانیال نبی را فراهم آورد به نحوی که با افزایش جمعیت این شهر در سال ۱۳۳۵ دارای شهرداری گردید و با احداث [[سد دز]] شبکه خطوط انتقال انرژی، سیستم آبیاری مدرن، ایجاد کشت و صنعت‌ها به خصوص [[هفت تپه]] و واحدهای صنعتی متعدد منطقه شمال خوزستان به خصوص ناحیه اطراف، شهر شوش شاهد تحول اقتصادی عظیمی است که جایگاه ویژه‌ای در اقتصاد ملی و توسعه کشور بدست آورد.
با فراهم شدن زمینه‌های مناسب سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های جدید اقتصادی در منطقه بخش خدمات ویژه بازرگانی و مبادله کالا از یک سو، خدمات بانکی و اداری از سوی دیگر گسترش یافت به نحوی که بخش عظیمی از نیروی انسانی شاغل در منطقه را به خود جذب نمود. در شهر شوش نقش بخش خدمات و بازرگانی برجسته تر از سایر بخش‌ها است.

== کشاورزی ==
[[پرونده:Karun River Shush.jpg|بندانگشتی|270px|[[رود کارون]] در منطقه شوش]]

وجود اراضی مستعد کشاورزی، رودخانه‌های پرآب دائمی، سفره‌های آب‌های زیرزمینی سطح نسبتاًوسیع جنگل در حواشی رودخانه، سواحل و آب بندهای متعدد، مراتع و مراکز کشت و صنعت در شهرستان شوش سبب شده‌اند که فعالیت کشاورزی (زراعت، دامداری و صید ماهی) مهمترین فعالیت اقتصادی منطقه به شمار آید و بالاترین جمعیت فعال را به خود جذب نماید و در این میان بخش زراعت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است به طوری که ۸۵ درصد شاغلین بخش کشاورزی را به خود مشغول کرده‌است. در بررسی وضعیت دما و بارش شهرستان شوش مشخص شده که این منطقه حداقل در ۶ ماه از سال با کمبود بارش مواجه‌است و از آنجایی که سالانه سطح وسیعی از اراضی به زیر کشت زراعت‌هایی چون گندم، نیشکر، ذرت، برنج، چغندرقند و دیگر می‌رود بهره‌برداری و توزیع آب‌های سطحی منطقه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

=== شیوه‌های آبیاری زمین‌های زراعی ===
==== اراضی زیر شبکه مدرن آبیاری دز ====
سطح بسیار وسیعی از اراضی شهرستان شوش زیر پوشش این سیستم آبیاری می‌باشد که از کانال‌های مدرن درجه ۱ و ۲ تشکیل شده‌است. کل زمین‌های زیر پوشش این شبکه ۳۸۹۹۴ هکتار می‌باشد که بالاترین رقم مربوط به دهستان حسین‌آباد است که رقم ۱۲۸۵۵ هکتار را به خود اختصاص داده‌است.

==== اراضی زیر ایستگاه پمپاژ چاه‌ها ====
بسیاری از اراضی غرب شهرستان شوش که در غرب رودخانه کرخه قرار دارند به وسیله چاه‌های عمیق و نیمه عمیق آبیاری می‌شوند و انتظار می‌رود با بهره‌برداری از [[سد کرخه]] و اجرای سیستم کانال کشی آن باعث رشد و توسعه کشاورزی و اقتصادی منطقه گردد. بیشتر محصولات کشت شده شامل [[گندم]] و [[ذرت]] می‌باشد ولی صیفی جات مرکبات و شالی کاری نیز در بعضی مناطق رواج دارد. کشت [[چغندر]] و [[نیشکر]] که از دیر باز در این منتطقه رواج داشته‌است به دلیل واردات بی‌رویه شکر و قند کشت چقندر بسیار کم و کشت نیشکر محدود به اراضی اطراف هفت تپه‌است.

== آب و هوا ==
هوای شوش گرم و خشک است.
در مرکز این شهرستان بالاترین دما در [[تابستان]] بالای ۵۳ درجه سانتی گرد و کم ترین دمای ۱ درجه بالای صفر است آب و هوای این شهر متأثر از اثر پرفشار [[جنب حاره]] ای است که باعث می‌شود بعضی از ایام تابستان هوا [[شرجی]] باشد.

از ۲۱۹ روستای این شهرستان فقط ۱۵۵ روستا آب دارند. از چهار هزار و ۱۵ روستای خوزستان یک هزار و ۱۱۸ روستا فاقد آب هستند و فقط ۳۰۲ روستا به وسیله تانکر آبرسانی می‌شوند.<ref> روزنامه شرق، شماره ۱۵۹۸ به تاریخ ۱۸/۵/۹۱، صفحه ۱۳ (سرزمین)، نادره وائلی زاده</ref>

== منابع طبیعی ==
وجود سه رود خانه کرخه، دز و شاوور شهرستان شوش را از نظر کشاورزی در استان خوزستان ویژه و ممتاز نموده‌است.

وجود پوشش گیاهی اطراف رودخانه کرخه و دز امکان ایجاد بزرگترین اماکن تفریحی منطقه را به وجود آورده‌است.

== جاذبه‌های گردشگری ==
=== چغازنبیل ===
[[پرونده:Choqa Zanbil 3.jpg|بندانگشتی|270px|زیگورات [[چغازنبیل]]]]
{{اصلی|چغازنبیل}}
زیگورات نیایشگاهی باستانی است که در زمان ایلام (عیلامی‌ها) و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جامانده از شهر دوراونتش است و در نزدیکی شوش (شهر باستانی) قرار دارد.
این سازه در ۱۹۷۹ اولین اثر تاریخی از ایران بود که در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت. جامعه بین‌المللی برای آن ارزش استثنائی و جهانی قایل است.
خاورشناسان زیگورات شوش را نخستین ساختمان مذهبی ایران می‌دانند.
این نیایشگاه توسط اونتاش گال (پیرامون ۱۲۵۰ پ. م)، پادشاه بزرگ ایلام باستان، و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شوش (شهر باستانی)، ساخته شده‌است.
مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شوش (شهر باستانی)، در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه است. دسترسی به این اثر باستانی از جاده‌ای انحرافی در جاده شوش به اهواز مقدور است.

=== کاخ اردشیر (کاخ شاوور) ===
{{اصلی|کاخ شاوور (اردشیر دوم)}}
در سمت غربی رودخانه شاوور در سال ۱۳۴۷ خورشیدی کاخ جدیدی کشف شد که به سبب همجواری با این رودخانه به همین نام مشهور است. این کاخ دارای تالاری به اندازه ۶/۳۴ *۵/۳۷ متر با ۶۴ ستون است. پایه ستونها از سنگ بوده ودیوارها از خشت ساخته شده‌اند. این کاخ در ۳۵۰ متری غرب آپادانا واقع است وتوسط اردشیر دوم بنا گردید.

=== ایوان کرخه ===
{{اصلی|ایوان کرخه}}
ایوان کرخه آثار شهری از دوره ساسانیان است و در زمان شاپور دوم ساسانی (۳۷۹-۳۰۹)ساخته شده‌است. این بنا در ۲۰ کیلومتری شمال‌غربی ویرانه‌های شوش و ۲۰ کیلومتری جنوب غربی دزفول، در سمت راست رود کرخه در جاده دهلران قرار دارد و کامل ترین و بزرگ ترین شهر مدفون شده ساسانی است.
در حال حاضر فقط بخش اندکی از بنا باقی‌مانده‌است. به موازات دیوار، بنای بلند ۵۵ متری وجود دارد که در آن سه اتاق قابل تمیز هستند:در مرکز، یک سرسرای مربع به ضلع ۷مترکه در شمال و جنوب با دو سرسرای مستطیل (۹متر*۱۷متر) همجوار است. در روی دیوار شرقی، تنها دیوار حفاظت شده تا امروز حرکت قوسهای عرضی به عرض ۶۰/۱متر با فاصله ۷۲/۱ تا ۵۸/۱ متر مشهود است. در فاصله بین قوسها، دیوار دارای پنجره‌های باریکی است که پایه آنها اندکی بالاتر از پاکار قوسها است. ساختمان بوسیله آجر به اضلاع ۲۸ تا ۳۲ سانتیمتر با ملات گچ ساخته شده‌است.

=== کاخ آپادنای شوش ===
{{اصلی|کاخ آپادانای شوش}}
کاخ آپادانای شوش قصر زمستانی شاهان هخامنشی بوده‌است. این کاخ به دستور داریوش بزرگ پادشاه هخامنشی در حدود سال‌های ۵۱۵_۵۲۱ پیش از میلاد در شوش (شهر باستانی) روی آثار و بقایای عیلامی بنا نهاد شد. دیوارهای کاخ از خشت و ستون‌های آن از جنس سنگ است.
کاخ داریوش واحدهای مختلفی از جمله تالار بارعام، حرم‌سرا، دروازه و کاخ پذیرایی و همچنین سه حیاط مرکزی دارد. دیوارهای داخلی کاخ با آجر لعابدار منقوش با طرح‌های سپاه جاویدان، شیر بالدار و نقش گل نیلوفر آبی مزین بوده‌اند که بقایای به‌جای‌ماندهٔ آنها در موزه‌های خارجی و داخلی نگهداری می‌شوند.
مساحت تالار یا کاخ آپادانا ۱۰۴۳۴ متر است. این کاخ که بارگاه یا آپادانه نامیده شده توسط اردشیر دوم تجدید بنا شده است. طرح کاخ بنایی کوشک مانند با ۳ ایوان ستوندار در جبهه شمالی، شرقی و غربی آن است. تالار مرکزی با ابعاد ۵۸ در ۵۸ متر است و دارای ۳۶ ستون می‌باشد. ارتفاع ستونها حدوداً ۲۰ متر است و با ستون‌های کله گاوی شکل ساخته شده است. ایوان‌ها هر کدام دارای دو ردیف ستون ۶ تایی می‌باشند.
از کلیه مجموعه کاخ ۱۱۰ اتاق و تالار مکشوف گردیده است. شش حیاط که سه تای آنها بسیار بزرگ دور یک محور شرقی و غربی قرار گرفته‌اند، در داخل مجموعه کاخ‌ها وجود داشته‌اند که به وسیله یک راهروی بزرگ به بخش شمالی مربوط می گردیده است. سه حیاط کوچکتر در بخش شمالی مجموعه کاخ قرار داشته‌اند. اتاق‌ها و ساختمان‌های مختلف کاخ به وسیله این حیاط‌ها روشنایی گرفته و تهویه می‌شدند.
در سال ۱۸۸۰ میلادی، یک گروه از باستان شناسان فرانسوی این کاخ را از دل خاک بیرون کشیدند و ستون‌ها و سرستون‌های کاخ را با اره بریدند و به فرانسه منتقل کردند و امروزه در شوش، فقط چند زیرستون وجود دارد و کاخ به شکل سابقش وجود ندارد. بیش‌تر اشیا خارج شده، اکنون در موزه لوور نگهداری می‌شوند.

=== هفت تپه ===
{{اصلی|هفت‌تپه}}
محوطه باستانی هَفت‌تَپه حدود ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر شوش واقع شده و همانطور که از نام آن پیداست از تپه‌های متعددی تشکیل شده‌است. گستردگی این محوطه باستانی به مراتب باعث جلب توجه کاوشگران مختلف قرار گرفته‌است. بررسی‌های سطح الارضی که قبلاً مَک آدامز (Robert McC Adams) در این ناحیه انجام داده بود، گویای این مسئله بودند که این محوطه گسترده باستانی فقط در دوره محدودی مسکونی بوده‌است.
در هفت تپه قسمتی از یک دیوار خشتی و طاقی آجری در هنگام تسطیح زمین و راه‌سازی توسط بولدوزرهای طرح نیشکر هفت تپه نمایان گردید. این محل توسط هیأت حفاری به عنوان نقطه شروع کار انتخاب شده و با ایجاد شبکه‌ای که دارای خانه‌های ۱۰ × ۱۰ متر بود که عملیات حفاری از این محل به سمت جنوب ادامه پیدا می‌کرد. خاک‌های ناشی از حفاری در قسمت شمال غربیِ محوطه حفاری، در مجاورت تپه‌ای که مجموعه آرامگاه‌ها بر روی آن واقع شده، انباشته شده‌اند. با ادامه کاوش در طول فصل‌های بعدی، ترانشه‌های متعددی به ابعاد ۱۰ ×۱۰ متر حفاری شدند که تعداد آنها مجموعاً حدود ۱۵۰ ترانشه می‌باشد.
در آرامگاه سکوی بزرگی ایجاد شده که توسط دیوارچه‌های کوتاهی به سه بخش تقسیم می‌شده‌است. در بخش شمالی هفت اسکلت قرار داشته، بخش میانی که کوچکتر از دو بخش دیگر است، بدون اسکلت و بخش جنوبی دارای دو یا سه اسکلت بوده‌است. در پای سکو در جنوبی‌ترین قسمت آرامگاه، مجاور درب ورودی تعداد ده اسکلت بصورتی بی نظم بر روی هم قرار داشتند. به این ترتیب مجموعاً حدود ۲۱ یا ۲۲ اسکلت در معبد پیدا شده‌اند. تقسیم بندی سکوی آرامگاه به بخش‌های مختلف خود گواه اینست که این مقبره برای تدفین اشخاص متعددی ساخته شده و احتمالاً یک آرامگاه شاهی نمی‌باشد. وجود اسکلت‌های متعدد بر روی سکو و انباشته کردن اسکلت‌های قدیمی در گوشه آرامگاه نیز این مسئله را تأیید می‌کند. با توجه به اکتشافاتی که در نقاطِ مختلفِ منطقه انجام شده‌است، درب ورودی آرامگاه پس از هر تدفین با سنگ یا آجر بسته و در هنگام تدفین‌های بعدی مجدداً باز می‌شده‌است. مشاهداتی که در هفت تپه شده، نیز حاکی از این مسئله می‌باشد. موزه هفت تپه حاوی تمامی اکتشافات فوق است.

=== رود کرخه ===
{{اصلی|کرخه}}
کَرخه نام رودخانه‌ای است در جنوب باختری ایران در استان خوزستان.
رودخانه کرخه از شمال به سوی جنوب جریان دارد و پس از گذر از کنار آثار شوش باستان به سوی باختر تغییر مسیر می‌دهد.
منطقه کرخه در ۵ کیلومتری غرب جاده ترانزیتی اهواز – شوش بصورت نوار سبز رنگی در حاشیه رودخانه کرخه قرار گرفته است.
جنگل کرخه زیستگاه اصلی جانوران زیادی در منطقه خوزستان می‌باشد که مهمترین آنها گوزن زرد است که از گونه‌های نادر ایران وجهان بشمار می‌رود علاوه بر آن گونه‌های جانوری با ارزشی نظیر انواع پرندگان شامل بلبل خرما، لیکو، دراج و... در منطقه زندگی می‌نمایند. از پستانداران با ارزش منطقه رودک عسل خوار و گربه جنگلی را می‌توان نام برد.

=== قلعه شوش ===
قلعهٔ شوش قلعه‌ای است که توسط ژاک دمورگان فرانسوی برای سکونت باستان‌شناسان فرانسوی در نزدیکی آرامگاه دانیال نبی در شوش بر روی تپه‌ای تاریخی بناشده‌است. از مهم‌ترین آثار بدست آمده از این تپه‌ها، می‌توان به مجمسهٔ معروف ملکه ناپیر اسوستون، لیوان مشهور سفالی شوش به رنگ نخودی و نقش بزکوهی و قانون حمورابی اشاره کرد.
این قلعه دارای نقشه‌ای قرون‌وسطایی است و توسط فرانسویها با استفاده از نیروی کار ایرانی و نظارت خاندان فیلی که امنیت ساخت را بر عهده داشتند و حاج مصطفی دزفولی ساخته شده است. ساخت قلعه با استفاده از آجرهای کاخ داریوش هخامنشی (کاخ آپادانای شوش) و تعدادی از آجرهای منقوش به خط میخی چغازنبیل که ناشی از تخریب قسمتهایی از این بناها بوده انجام شده است. نقشهٔ قلعه ذوزنقه‌شکل است، که قاعدهٔ کوچک آن در سمت شمال واقع شده و دور تا دور آن را راهرویی احاطه کرده و چند ردیف اتاق به سمت حیاط، بر گِرد آن قرار گرفته‌است. برج شمال‌غربی قلعه مربع‌شکل و برج شمال‌شرقی، دایره‌شکل است.

=== ویندی پارک شوش یا پارک میراث فرهنگی ===
[[پرونده:Children in Susa.JPG|بندانگشتی|250px|کودکان در شوش]]
ویندی پارک شوش فضای سبزی است در بدو ورود به شهر شوش از سمت جاده ترانزیت نمایان می‌شود این پارک محل اسکان رایگان مهمانان در ایام نوروز و محلی برای تفریح مردم شوش است که ساکنین شهر برای گذارندن اوقات فراغت و انجام ورزش‌های دلخواه خود به آنجا می‌رود؛ و در بعضی ایام در شب شبکه‌های تلویزیونی با ویدیو پروژکتور برای همشهریان نمایش داده می‌شود.

== مراسم مذهبی ==
[[پرونده:Shush misagh.jpg|بندانگشتی|250px|دید و بازدید عید فطر در خیابان میثاق شهر شوش]]

'''عید فطر''' یکی از اعیاد مذهبی شوش و خوزستان است. بارها استان خوزستان برای عید فطر از امتیاز تعطیلی چند روزه برخوردار بوده‌است و دلیل این امر حضور مردم عرب در این استان است که عید فطر از اهمیت بالایی نزد آنها برخوردار است.<ref>[http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=117329 تابناک]</ref><ref>[http://hamshahrimags.ir/NSite/FullStory/News/?Id=3629 همشهری]</ref>
براساس یک سنت دیرینه مردم خوزستان عید را در کنار اعضای خانواده، دوستان و دیگر مسلمانان با شکرگزاری به درگاه خداوند سپری کرده و یا پس از بازگشت از نماز افراد کوچک‌تر به خانه بزرگ‌ترهای خود می‌روند تا عید را به یکدیگر تبریک بگویند. این بازدیدها در محله‌ها به صورت دسته جمعی صورت می‌گیرد.<ref>[http://www.asriran.com/fa/news/135414 عصر ایران]</ref>

در سال ۱۳۹۰ نیز بحث افزایش عید در خوزستان مطرح بود. در خوزستان، روز عید فطر، از اهمیت و جایگاه بسیار بالاتری در فرهنگ عمومی برخوردار است؛ بدین معنا که گرامی‌داشت عید فطر، با هنجارها، رفتارها، رسم‌ها و آداب و سنن بسیاری همراه است. مجموعه این آیین‌ها از حدود یک هفته (کمتر یا بیشتر) قبل از فرارسیدن روز عید فطر آغاز و تا حداقل یک هفته پس از روز عید فطر ادامه می‌یابد.

در این مناطق، عید فطر، مانند عید نوروز در یک بازه زمانی چند روزه گرامی داشته می‌شود. برای ملموس تر شدن این موضوع می‌توان این مثال را مطرح کرد که آیا می‌توان عید نوروز را تنها در یک روز محدود کرد؟ قطعاً جواب منفی است چرا که این عید با آداب و رفتار و مراسم و سنن بسیاری همراه است که عمل به آنها به طور حتم بیش از یک روز تعطیلی می‌طلبد.

درباره عید فطر نیز وضعیت همین گونه‌است. یعنی برخلاف پایتخت و مناطق مرکزی ایران که روز عید فطر هیچ تفاوتی با دیگر روزها ندارد در برخی مناطق، گرامی‌داشت عید فطر با آداب و سننی به حجم عید نوروزهمراه می‌شود.

در بخش مهمی از مناطق ایران، مردم، قبل از رسیدن عید فطر، لباس نو می‌خرند، خانه تکانی می‌کنند و با خرید شیرینی و دیگر وسایل پذیرایی، برای استقبال از مهمانان عیدآماده می‌شوند. روند عیددیدنی شامل همه اعضای یک خانواده بزرگ یا فامیل مستقر در مناطق و شهرهای مختلف می‌شود. این عیددیدنی‌ها معمولاً تا یک هفته طول می‌کشد و سفره‌های آجیل و شیرینی و شربت نیز در این مدت، به عنوان یک رسم پهن هستند.<ref>[http://www.asriran.com/fa/news/176982 عصر ایران]</ref>

== هنرمندان ==
[[پرونده:Ehasan Egzar 01.JPG|200px|چپ|انگشتی|حسان اگزار]]
[[حسان اگزار چنانی زاده]]، نوازنده اهل منطقه شاوور از توابع شهرستان شوش تا پایان عمر در روستای میثم ثمار سکونت داشت او از ۱۲ سالگی به خوانندگی و نوازندگی روی آورد که در واژگانی بومی به آن «شاعری» می‌گویند. او بیت خوان حماسی خوی و بیت خوان آل الله‌است. هنر شاعری در خانواده آنان موروثی است.{{سخ}}
چنانی زاده نزد بزرگانی نظیر «اکران شروبه» که سبک خواندن در خوزستان را تغییر داد آموزش دید؛ و هم به «بیت‌ها» و هم به «سطور» آشنایی کامل داشت و آوازهای آموری که مشابهتی با امیری‌های مازندران دارد را به اجرا در می‌آورد.{{سخ}}
وی دو روز پس از اجرای هنرمندانه در بیست و پنجمین جشنواره موسیقی فجر در راه بازگشت به زادگاهش در اثر سکته قلبی درگذشت. چنانی زاده که شامگاه یکشنبه نهم اسفند در سالن اندیشه تهران حوزه‌هنری و در بخش ذکر و ذاکرین و مولودی آخرین اجرای زندگی اش را در بیست و پنجمین جشنواره موسیقی فجر انجام داد در سن ۷۵ سالگی فوت کرد.<ref>[http://www.aftabir.com/news/view/2010/mar/02/c5c1267532322_art_culture_music_music.php/استاد-حسان-اگزار-چنانی-زاده-در-گذشت آفتاب]</ref>{{سخ}}
ایمانی خوشخو، معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت نیز در پیامی، درگذشت حسان اگزار چنانی‌زاده هنرمند موسیقی نواحی را تسلیت گفت.<ref>[http://www.isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1500939&Lang=P ایسنا]</ref> همچنین محمدعلی خیری دبیر بیست و پنجمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر نیز در پیامی جداگانه تسلیت خود را به اهالی خوزستان رساند.<ref>[http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2051993 روزنامه ایران]</ref>{{سخ}}
حسان اگزار چنانی زاده از دوستان درویش بود که به همراه یکدیگر در بیست و پنجمین جشنواره موسیقی فجر ملودی‌های بکر نواحی را می‌نواختند. سازی که حسان اگزار از آن استفاده می‌کرد دست ساز خودش بود که از یک سیم و ساز ساده تشکیل می‌شد.<ref>روزنامه همشهری، وی÷ه نامه خوزستان، چهارشنبه ۱۶ فروردین ۱۳۹۱</ref>

== آداب و رسوم اقوام لر شوش ==
=== آداب ازدواج ===
مردم لر که بخش کوچکی از ساکنان شهر شوش و روستاهای شمالی این شهرستان را تشکیل می‌دهند آداب و رسومی خاص خود دارند که با [[لر|لرهای]] منطقه [[لرستان]] با وجود نزدیکی زبانی تا حدود زیادی متفاوت است. یکی از این مراسم، مربوط به عقد نکاح است. در سنت لرهای شوش رسمی بنام بلکه برون وجود دارد که خانواده پسر دستمالی از خانواده نوزاد متولد شده می‌گیرند که بلکه نام دارد و آن‌را به عنوان نشان نزد خود نگاه می‌دارند. این رسم را بلکه بَرون می‌نامند. در رسم دیگری بنام ''خرج بَران'' که در لهجه محلی لری شوش ''قرج بُرون'' بیان می‌شود خانواده عروس و داماد در کنار هم میزان مهریه و شیربها را تعیین می‌کنند. بعد از آن مبلغی را به عنوان ته دستمالی از میزان خرج تعیین شده به داماد برمی‌گردانند که برای خود لباس مناسب تهیه کند. در گذشته گاهی مهریه عروس گلوله‌های نمک بود که به آن ''آرو نمکی'' می‌گفتند.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://miraskhz.com/rha/?catid=34 |عنوان=آداب و رسوم لرهاو بختیاری‌ها ی خوزستان |تاریخ بازدید=۴ اکتبر ۲۰۱۱ |زبان=فارسی |اثر=اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خوزستان |}}</ref>

=== تولد نوزادان ===
در میان لرهای ساکن شوش رسم است که اگر نوزاد پسر بود یکی از زنان کلاه پدر نوزاد را می‌رباید و اینگونه پدر می‌فهمد نوزادش پسر است و مژدگانی می‌دهد. اقوام سگوند شوش رسمی دارند که ناف نوزاد را پس از بریدن در پارچه‌ای نگهداری می‌کنند تا هروقت نوزاد بیمار شد آن را کوبیده و بهمراه شیر یا آب به او بخورانند. این رسوم امروزه تقریباً رو به فراموشی است.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://miraskhz.com/rha/?catid=34 |عنوان=آداب و رسوم لرهاو بختیاری‌ها ی خوزستان |تاریخ بازدید=۴ اکتبر ۲۰۱۱ |زبان=فارسی |اثر=اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خوزستان |}}</ref>

== معماری و آثار تاریخی ==
== دیدنی‌ها ==
از مناطق دیدنی می‌توان مناطق جنگی را نام برد منطقه عملیات فتح المبین و یادمان شهدای فتح المبین شوش
[[چغازنبیل]]
سواحل شاوور از دیدنی‌های طبیعی با پوشش گیاهی بسیار جالب از دید خیلی‌ها مخفی مانده است

== روستاها ==
سیدراضی (شوش)

جریه سیدمحمد

جریه سیدموسی

چغازنبیل (شوش)

حمیدآباد (شوش)

صالح مشطت

شهرک سلمان فارسی (شوش)

شهرک دانیال شوش

شهرک بهرام

عمله تیمور

عمله سیف

غیب بن علی (شوش)

قلعه نصیر (شوش)

حمزه (شوش)

حمودی (شوش)

و... می‌توان اشاره کرد.

برای جزئیات بیشتر بروید به: «[[روستاهای شهرستان شوش]]»

== صنایع دستی ==
نقاشی روی سفال، نقاشی روی چوب، تذهیب، منبت چوب، معرق چوب، سفالگری، کپو بافی، محرق ساقه گندم و سرمه دوزی

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}
{{مکان‌های مقدس اسلامی}}
[[رده:شوش]]
[[رده:بناهای تاریخی ایران]]
[[رده:تاریخ ایران باستان]]
[[رده:روستاهای شهرستان شوش]]
[[رده:شهرهای باستانی]]
[[رده:شهرهای راه ابریشم]]
[[رده:شهرهای هخامنشی]]
[[رده:مناطق مسکونی ایران در گذشته]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان شوش]]

شوش

2015-01-08T08:21:50Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{بهبود منبع}}{{ویکی‌سازی}} {{دیگر کاربردها|شوش}} {{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی=شوش...» ایجاد کرد

شوشتر

2015-01-08T08:20:44Z

Golestani: «شوشتر» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{بهبود منبع}}

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=شوشتر
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۲٫۰۲
|طول‌جغرافیایی=۴۸٫۸۳
|تصویر=Shushtar abshar.JPG
|اندازه‌تصویر=۲۵۰
|برچسب‌تصویر=
|استان=خوزستان
|شهرستان=شوشتر
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان شوشتر|مرکزی]]
|دهستان=
|نام‌محلی=
|نام‌های‌دیگر=
|سال‌شهرشدن=
|جمعیت=۱۰۶،۸۱۵ نفر در سال ۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰ | ناشر =معاونت برنامه ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران) |تاریخ =۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲ |تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲}}</ref>
|رشدجمعیت= ۱/۶ درصد
|تراکم‌جمعیت=
|زبان= فارسی (گویش شوشتری)
|مذهب=شیعه
|مساحت= ۲۴۳۶ کیلومتر مربع
|ارتفاع= ۶۵ متر
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه= ۳۲۲ میلیمتر
|شمارروزهای‌یخبندان= ندارد
|شهردار= آرش دُر
|ره‌آورد= کلوچه، حلوای زردک{{سخ}}، سبزی سرخ شده، ارده، ترشیجات
|پیش‌شماره= ۰۶۱
|وب‌گاه= [http://www.shushtarshora.ir شورای شهر شوشتر]
|جمله‌خوشامد=
|پانویس=
}}

'''شوشتَر''' از شهرهای استان خوزستان در جنوب غربی ایران است. این شهر در دامنه کوه‌های [[زاگرس]] قرار دارد. لقب این شهر از قدیم دارالمؤمنین (شهر مؤمنان) بوده است<ref>{{یادکرد وب | نویسنده=علی‌اکبر دهخدا| عنوان=مدخل شوشتر در لغت‌نامه | نشانی=http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-497eeca74f8d4d5dadb01950f6a1e49a-fa.html}}
</ref>

== طبیعت و جغرافیا ==
[[پرونده:Shushtar Canyon.jpg|بندانگشتی|270px|رودخانه دست کند گرگر در میانه شهر]]

شوشتر با مساحت ۲۴۳۶ کیلومتر مربع در شمال [[استان خوزستان]] کشور [[ایران]]، بین ۴۸ درجه و ۳۵ دقیقه تا ۴۹ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی از [[نصف النهار]] [[گرینویچ]] و ۳۱ درجه و ۳۶ دقیقه تا ۳۲ درجه و ۲۶ دقیقه فرض شمالی از خط [[استوا]] قرار گرفته‌است. جمعیت آن 191 هزار نفر است(سرشماری سال 1390) و پنجاه و هفتمین شهر از نظر جمعیت در ایران است و در استان خوزستان پس از کلانشهر اهواز و شهرهای دزفول و آبادان چهارمین شهر بزرگ استان از لحاظ جمعیت محسوب می‌شود. موقعیت شوشتر در استان خوزستان مرکز و متمایل به شمال است. از لحاظ طبیعی دامنه‌های پایانی کوههای [[زاگرس]]، مرز شرقی این شهرستان و رود دز مرز غربی این شهرستان را تشکیل می‌دهد. میانگین ارتفاع شهرستان شوشتر از سطح دریا ۱۵۰ متر و ارتفاع نقطه مرکزی شهر شوشتر از [[سطح دریا]] ۶۵ متر است. کوههای مشرف به شوشتر [[فدلک]] نام دارند که پایان چین خوردگیهای [[زاگرس]] در [[جلگه خوزستان]] هستند. فاصله شوشتر تا [[اهواز]] ۸۵ کیلومتر و تا [[تهران]] ۸۳۱ کیلومتر و تا [[خلیج فارس]] ۲۲۲ کیلومتر است.

=== تقسیمات کشوری ===
شوشتر تا سال ۸۳ دارای بخش‌های مرکزی و [[گتوند]] بود. با تبدیل بخش گتوند به شهرستان گتوند، هم اکنون شهرستان شوشتر دارای بخش‌های مرکزی به مرکزیت شوشتر و [[شعیبیه]]، به مرکزیت گوریه‌است. شوشتر از اطراف با شهرستان‌های [[اهواز]]، [[دزفول]]، [[گتوند]]، [[هفتکل]]، [[مسجد سلیمان]] و [[شوش]] هم‌مرز می‌باشد.

{{موقعیت جغرافیایی
| مرکز = شوشتر
| شمال =[[گتوند]]
| شمال شرقی = [[لالی]]
| شرق = [[مسجدسلیمان]]
| جنوب شرقی = [[هفتکل]]
| جنوب = [[اهواز]]
| جنوب غربی = [[اهواز]] و[[شوش]]
| غرب =[[شوش]]
| شمال غربی =[[دزفول]]
| تصویر =}}

=== محله‌ها ===
شهر شوشتر توسط شاخه‌های مختلف رودخانه کارون به سه منطقه بافت قدیم، بُلِیتی، و مناطق جدید شمال غربی شهر تقسیم شده‌است.
منطقه بُلِیتی در شرق شاخه [[گرگر]] واقع شده‌است. مناطق جدید شمال غربی شهر در شمال شاخه [[شطیط]] واقع شده و شامل مناطقی چون شوشترنو، فرهنگ شهر، مهرشهر و کوی نیرو می‌باشند. بافت قدیم که همچون جزیره‌ای در میان شاخه‌های گرگر، شطیط، داریون و رَقَت قرار دارد، در دوران گذشته به چهارده محله تقسیم می‌شده که محله‌های شرقی به نام حیدرخانه یا کهواز و محله‌های غربی به نام نعمت خانه یا موگِهی نامیده می‌شده‌اند.
=== رودخانه‌ها ===
شوشتر موقعیت ویژه‌ای در جلگه خوزستان دارد و رودخانه‌های بزرگ [[کارون]] و [[دز]] از این شهرستان عبور می کنند. رودخانه دز از غرب شوشتر عبور می‌کند و مرز شوشتر را با شوش می‌سازد. اما رودخانه کارون پس از عبور از کوههای [[زاگرس]]، پس از سد گتوند وارد دشت عقیلی شده و از تنگه‌ای بین کوههای [[فدلک]] و [[کوشکک]] می گذرد و به طور کامل در جلگه خوزستان جاری می‌شود. این رودخانه پس از عبور از این تنگه با تخته سنگ بزرگی که شوشتر بر آن بنا شده برخورد می‌کند و توسط [[بند میزان]] به دوشاخه [[گرگر]] و [[شطیط]] تقسیم می‌شود. شاخه گرگر- یا دودانگه یا مسرقان- کانالی است که دست کند انسان است و تاریخ کندن آن مشخص نیست اما متون تاریخی نشان می‌دهد که این رودخانه ابتدا به رود دیگری در رامهرمز ملحق می‌شده و به [[خلیج فارس]] می‌ریخته و در دوران [[کوروش]] [[هخامنشی]] آن را در منطقه [[بندقیر]] توسط سدی به رودخانه [[کارون]] باز می‌گردانند. شاخه شطیط یا چهاردانگه نیز که از سد معروف [[شادروان شاپوری]] عبور می‌کند در بالادست سد شادروان شاخه‌ای از آن جدا می‌شود که [[داریون]] -داریوش یا دارا- نام دارد. این سه شاخه رودخانه کارون شوشتر را همچون جزیره‌ای محصور نموده و در طول تاریخ دشتی وسیع به نام [[میاناب]] را آبیاری کرده‌اند. در نهایت هرسه شاخه -شطیط، گرگر و داریون- در منطقه بندقیر جنوب شهرستان شوشتر به یکدیگر ملحق می‌شوند و در همانجا رود دز نیز به کارون ملحق شده و [[کارون بزرگ]] را می‌سازند و به‌طرف [[اهواز]] حرکت می‌کند.

آب رودخانه پیش از ورود به شهر به دو شاخه تقسیم می‌شود: شاخه «گرگر» کارون که از داخل شهر عبور می‌کند، آبشارهای زیبایی را تشکیل می‌دهد و و شاخه دیگر «چهاردانگه» است که از غرب به سوی جنوب شوشتر جریان داشته و در محلی به نام «بند قیر» در جنوب شوشتر مجدداً به هم پیوند می‌خورد.
بسیاری از تأسیسات آبی باستانی همچون: آسیابها، کانالها، پل بندها، و آبشارها در مسیر شاخه های گرگر و شطیط ساخته شده اند. این آثار در سال 2009 به صورت یکجا با عنوان [[سیستم آب تاریخی شوشتر|سازه های آبی شوشتر]] به عنوان دهمین اثر [[ایران]] به ثبت میراث جهانی [[یونسکو]] رسیده‌اند.<ref>{{یادکرد وب | کنوانسیون جهانی یونسکو| عنوان=نظام آبی تاریخی شوشتر| نشانی=http://whc.unesco.org/en/list/1315/documents/}}
</ref>

=== منابع و معادن ===
شوشتر علاوه بر [[خاک آبرفتی]] دامنه زاگرس که بسیار حاصلخیز است دارای معادن [[گچ]]، [[آهک]]، سنگ ساختمانی، [[شن]] و [[ماسه]] است. جنگلهای بزرگی بصورت [[بیشه]] نیز در میان شاخه‌های مختلف رودخانه کارون وجود دارند. بر اساس آمار در سال ۷۴ جنگلها و مراتع شوشتر ۱۷۵هزار هکتار بوده‌است.

=== آب و هوا ===
شوشتر همانند اغلب شهرهای [[خوزستان]] دارای تابستانهای گرم و زمستانهای معتدل مدیترانه ای است. میانگین دمای سالیانه ۲۷٫۲ درجه سانتیگراد می‌باشد. متوسط بارندگی سالیانه در شوشتر ۳۲۲ میلیمتر محاسبه شده‌است.

{{Weather box
|location= شوشتر
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan high C = ۱۷
|Feb high C = ۱۹
|Mar high C = ۲۲
|Apr high C = ۲۸
|May high C = ۳۴
|Jun high C = ۳۸
|Jul high C = ۴۰
|Aug high C = ۴۰
|Sep high C = ۳۶
|Oct high C = ۳۰
|Nov high C = ۲۳
|Dec high C = ۱۸
|year high C = ۳۳
|Jan mean C = ۱۳
|Feb mean C = ۱۶
|Mar mean C = ۱۹
|Apr mean C = ۲۵
|May mean C = ۳۱
|Jun mean C = ۳۶
|Jul mean C = ۳۸
|Aug mean C = ۳۷
|Sep mean C = ۳۴
|Oct mean C = ۲۸
|Nov mean C = ۲۰
|Dec mean C = ۱۴
|year mean C = ۲۷
|Jan low C = ۸
|Feb low C = ۹
|Mar low C = ۱۵
|Apr low C = ۲۰
|May low C = ۲۷
|Jun low C = ۳۲
|Jul low C = ۳۴
|Aug low C = ۳۳
|Sep low C = ۳۰
|Oct low C = ۱۸
|Nov low C = ۱۷
|Dec low C = ۱۰
|year low C = ۲۶
|Jan sun = ۱۲۹
|Feb sun = ۱۵۹
|Mar sun = ۱۹۲
|Apr sun = ۲۱۹
|May sun = ۲۶۵
|Jun sun = ۳۲۱
|Jul sun = ۳۲۳
|Aug sun = ۳۱۶
|Sep sun = ۲۹۱
|Oct sun = ۲۳۲
|Nov sun = ۱۶۲
|Dec sun = ۱۳۳
|year sun = ۲۷۴۲
|source = شرکت مهندسین مشاور دزآب. گزارش زیست محیطی فاضلاب شوشتر (بر مبنای آمار ایستگاه هواشناسی سینوپتیک شوشتر در سالهای ۱۳۳۵ تا ۱۳۷۸)
}}

== وجه تسمیه ==
بنا به گفته تاریخ نویسان از جمله حمزه اصفهانی، شوشتر به معنی خوبتر است؛ و چون شهر شوش رو به ویرانی می‌رفت، در شش فرسنگی بنا شد که خوش‌آب‌وهواتر و حاصلخیزتر از شوش بود و آن را شوشتر یعنی از شوش بهتر نامیدند.

مستوفی در نزهت‌القلوب می‌نویسد: برخی اصل واژه شوشتر را «ششدر» احتمال دادند. آن بدین دلیل بوده که این شهر دارای شش دروازه بوده که عبارت‌اند از:
* [[دروازه ماپاریان]]
* [[دروازه دسبول]]
* [[دروازه آدینه]]
* [[دروازه لشکر]]
* [[دروازه مقام علی]]
* [[دروازه گرگر]]

بعضی دیگر آن را «شه‌شاتر» یعنی شهر شاه لقب داده‌اند. برخی از تاریخدانان بر این باورند که نام شوشتر از واژه شوشا یا سوسا یعنی مطبوع و دلپسند ماخوذ گردیده‌است.

در [http://www.shushtarchtb.ir پایگاه میراث فرهنگی شوشتر] وجه تسمیه‌های دیگری برای شوشتر آمده‌است:
# شوش به معنای کنارستان، و شوشتر به معنای آن سوی کنارستان
# زن یزدگرد، شوشین‌دخت نام داشت، که دو شهر شوشتر و شوش را بنا نهاد
# شوشتر از واژهٔ «شوشدر» گرفته شده، به معنای دروازهٔ شوش
# برخی پیوند واژهٔ شوشتر را با «[[تیشتر]]» (الاههٔ باران، ایزدبانوی آب‌آفرین) می‌دانند

== مرکزیت استان خوزستان ==
شوشتر از زمان [[ساسانیان]] تا ابتدای [[پهلوی]] در اغلب دوره‌های تاریخی مرکز استان [[خوزستان]] بوده‌است.
در سال ۱۳۰۳ شمسی، در پی شیوع بیماری وبا، به دستور رضاشاه پهلوی، مرکز استان خوزستان (استان ششم) از شوشتر به ناصری ([[اهواز]]) منتقل گردید.<ref>{{یادکرد وب | پایگاه اطلاع رسانی شهرداری اهواز| عنوان=شهرداری اهواز| نشانی=http://www.ahvaz.ir/Default.aspx?tabid=107}}
</ref>
اداره معارف آخرین اداره دولتی خوزستان بود که در سال ۱۳۰۳ از شوشتر به اهواز منقل شد.

== ثبت آثار باستانی در میراث جهانی یونسکو ==
[[پرونده:Shushtar Waster Structure2.jpg|بندانگشتی|270px|آبشارها و آسیابهای آبی شوشتر]]
آثار باستانی زیر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان [[سازه های آبی شوشتر|نظام آبی تاریخی شوشتر]] بصورت یکجا به عنوان دهمین اثر [[ایران]] در [[فهرست میراث جهانی یونسکو]] با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسیده‌اند<ref>{{یادکرد وب | کنوانسیون جهانی یونسکو| عنوان=نظام آبی تاریخی شوشتر| نشانی=http://whc.unesco.org/en/list/1315/documents/}}
</ref>
:
[[پرونده:Sushtar Bridge.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|پل شادروان]]
* [[بند میزان]]
* [[برج کلاه فرنگی]]
* رودخانه دست کند [[نهر گرگر|گرگر]]
* [[پل بند گرگر]]
* [[مجموعه آبشارها و آسیابهای آبی]]
* [[بند برج عیار]] و [[نیایشگاه صابئین]]
* [[بند ماهی بازان شوشتر]] (بند خداآفرین)
* [[قلعه سلاسل]]
* نهر [[داریون]]
* [[پل و سد شادروان شوشتر|پل بند شادروان]]
* [[بند خاک]]
* [[پل بند لشکر]] و [[پل شاه علی]]
* [[بند شرابدار]]
[[پرونده:Shushtar Railway Station.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|ایستگاه راه آهن شوشتر]]
== ایستگاه راه آهن شوشتر ==

ایستگاه راه آهن شوشتر و خط راه آهن شوشتر-هفت تپه به طول۶۰کیلومتر در تاریخ پنجم خرداد ماه ۱۳۹۲ با حضور وزیر راه و شهرسازی و جمعی از مسولان استانی به دست نماینده ولی فقیه در خوزستان افتتاح شد.اعتبار این پروژه۲۹میلیارد تومان اعلام شده است.راه آهن شوشتر روزانه در مسیرهای مشهد و تهران جابجایی دارد.

== پیشینه تاریخی ==
پیشینه تاریخی شوشتر را باید از دو منظر دید. تاریخچه سکونت در منطقه شوشتر و تاریخچه شهر شوشتر.

پروفسور [[گیرشمن]] باستان شناس نامدار فرانسوی، [[غار پبده]] در شمال شرقی شهر شوشتر را نخستین سکونتگاه انسانی در [[ایران]] می‌داند و قدمت سکونت در شوشتر را به ده هزار سال تخمین می‌زند. [[عیلام]] شناس معروف [[والترهینس]] در کتاب دنیای گمشده عیلام، احتمال داده‌است شوشتر امروز همان [[آدامدن]] عیلامی باشد. و ظاهراً [[هیدالو]] در جایگاه کنونی این شهر قرار داشته‌است(گیرشمن-ایران از آغاز تا اسلام)، که بعدها رو به ویرانی رفته و سپس به وسیله پادشاهان [[هخامنشی]] تجدید بنا گردیده‌است. نیز احتمال داده‌اند محل قدیمی تر و عیلامی شهر در جایگاهی که هماکنون [[دستوا]] نام دارد بوده باشد(محلات جنوبی شهر). باستان شناسان در سال ۸۳ با کاوش [[تل ابوچیزان]] شوشتر، به آثاری برخوردند که ردپای حکومتهای اولیه [[شوش]] را در هفت هزار سال پیش در شوشتر نشان داد.

=== تاریخچه شهرنشینی ===
[[پرونده:Shushtar Waster Structure1.jpg|بندانگشتی|270px|آبشارها و آسیاب های آبی شوشتر]]
[[ابن مقنع]] گوید: «اول شهری که پس از توفان نوح بنا نهادند، [[شوش]] و شوشتر بود.» <ref> مجالس المؤمنین-قاضی نورالله شوشتری(شهید ثالث)-جلد اول صفحه۶۹-انتشارات کتابفروشی اسلامیه- تهران-۱۳۶۵-چاپ سوم </ref>

برخی مورخان گفته‌اند شوشتر را [[هوشنگ]] پیشدادی بنایان نهاد، هنگامی که وی از شوش به تفرج خارج گشت و به دشتی خوش آب و هوا با رودخانه‌ای پر آب و جنگلهای پردرخت رسید و به آن منطقه صفت افضل بر شوش نسبت داد: «شوش تر»، یعنی از شوش بهتر و دستور داد شهری به غایت زیبا و عظیم بنا کنند.<ref> تذکره شوشتر-سید عبدالله جزایری </ref> در روزگاری که رسم زندگی بر کوچ نشینی بوده سنگ بنای شهری را بنا نهاده‌اند که پس از طی هزاره‌ها تا امروز آباد است. بسیاری از شهرها، با پیشرفت یک [[روستا]] به شهر تبدیل شده‌اند، اما سنگ بنای شوشتر از ابتدا شهر بوده‌است. متون تاریخی بسیاری از وجود [[قلعه سلاسل]] و نهر دارا یا [[داریوش]] شوشتر حکایت می‌کنند که این آبادی شوشتر را در دوران هخامنشی اثبات می‌کند. از دوران [[اشکانیان]] نیز باستان شناسان اشیا و سفالهای بسیاری در محدوده شهر شوشتر کشف کرده‌اند. اما شوشتر در زمان [[ساسانیان]] از شهرهای مهم ایران بوده و توجه حکومت را بسیار به خود معطوف کرده‌است. به گونه‌ای که [[والرین]] امپراطور روم (معروف به قیصر روم) را که [[شاپور اول ساسانی]] اسیر کرده بود به آبادی و عمران شوشتر می‌گمارد و بنا یا تجدید بنای سد [[شادروان]] را به وی می‌سپارد. در دوران ساسانیان تأسیسات آبی عظیم و پیچیده‌ای در شوشتر ساخته شده‌است که اکنون از مجموعه آنها به‌عنوان بزرگ‌ترین موزه آبی دنیا یاد می‌کنند. سدها، پلها، آسیابها و کانالهای بسیاری از آن دوران در شوشتر به یادگار مانده‌است. با ورود اسلام، سال ۱۷ هجری در [[جنگ شوشتر]] مسلمانان پس از وقفه‌ای طولانی موفق به فتح شوشتر می‌شوند. فرمانده لشکر ایرانیان، [[هرمزان]] و لشکر مسلمانان ابوموسی اشعری بود. در این جنگ براءبن مالک از صحابه [[پیامبر]] شهید گشت که در کنار [[قلعه سلاسل]] دفن است و آرامگاهش اولین بقعه اسلامی در [[ایران]] است. هرمزان نیز به دست مسلمانان اسیر گشت و وی را به امام علی سپردند.

در دوران اسلامی شوشتر از نظر علمی، فرهنگی و معارف اسلامی به مرحله‌ای رسید که همواره مورد توجه بود و در تمام دوران اسلامی مرکز حکومتی خوزستان بوده‌است. در آن دورانهای پر از کشمکش، در شورشهایی که علیه خلفای اموی و عباسی صورت می‌گرفت تا حمله مغولان خوزستان از موقعیت استراتژیکی برخوردار بود و فتح شوشتر بمنزله تسخیر خوزستان بود. در پایان قاجاریه با احداث راه آهن و عدم عبور آن از شوشتر و بی رونق گشتن کشتیرانی در کارون شمالی، شوشتر موقعیت بندری خود را از دست می‌دهد. متعاقب رکود اقتصادی در شوشتر، مرکزیت خوزستان به [[اهواز]] منتقل می‌گردد.

در دوران [[امیرکبیر]] به دلیل یک آشوب محلی، مردمان شهر شوشتر که بیش از ۸۰ درصد آن‌ها [[مندایی]] بودند، برای جلوگیری از خون‌ریزی مجبور شدند تا [[اسلام]] بیاورند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2015/01/150107_l51_mandaeans_sabein_report روایت منداییان ایران؛ کم جمعیت اما متحد]، بی‌بی‌سی فارسی</ref>

در [[دهه ۱۳۵۰ خورشیدی]]، به فرمان [[محمدرضا شاه پهلوی]]، شرکت [[کشت و صنعت کارون]]، با عنوان بزرگ‌ترین کارخانه تولید قند و شکر خاورمیانه، آغاز به کار کرد. پس از [[انقلاب ۱۳۵۷ ایران]] و در طول [[جنگ ۸ ساله]]، شوشتر از حملات [[نیروی هوایی عراق]] در امان نماند. اما نسبت به شهرهایی چون دزفول و اهواز دارای امنیت بهتری بود و همین امر باعث می‌شد تا بسیاری از جنگ‌زدگان [[استان خوزستان]] به شوشتر پناه بیاورند.

در [[سفرنامه|سفرنامه‌های]] بسیاری از شوشتر یاد شده‌است.{{مدرک}} در متون تاریخی غرب (روم و یونان باستان) شوشتر را با Šurkutir می‌شناسند. همچنین در جهان عرب شوشتر را با نام «تستر» می‌شناسند. در بسیاری از اشعار کهن فارسی از دیبای شوشتر، پرند شوشتر و بهار شوشتر یاد شده‌است. همچنین شاهنامه فردوسی ماجرای ساختن سد شادروان شوشتر را در زمان شاپور اول ساسانی نقل می‌کند.
شوشتر از دو محله بزرگ موسوم به "حیدرخانه یا کهواز" و "نعمت خانه یا موگیهی" تشکیل یافته که "حیدرخانه" مشتمل بر چهار محله بزرگ و "نعمت خانه" مشتمل بر هشت محله بوده‌است که هر محله را خانی اداره میکرده‌است.

== وصف شوشتر در سفرنامه های سیاحان ==
یکی از سیاحان معروفی که از شوشتر دستکم دو باز بازدید کرده است [[ابن بطوطه]] است او از دیدنی های شوشتر شگفت زده شده و علمای آنجا را جزو بزرگترین دانشمندان نامیده است.ابن بطوطه در [[سفرنامه ابن بطوطه]] همانند [[ابن خلدون]] از فرهنگ و شهریگری سرزمین فارس یا ایران با عظمت یاد کرده و حتی در [[تبریز]] و [[شوشتر]] دانشمندانی را ملاقات نموده که بر تمام دانشها چیره بوده‌اند او همچنین اشاره می‌کند که در [[شیراز]] زنان اجتماعات داشتند و در امور اجتماع همکاری داشتند.

== زبان ==
مردم شوشتر به [[گویش شوشتری]] که از گویش‌های زبان فارسی میباشد صحبت میکنند.همچنین [[گویش بختیاری]] نیز رایج میباشد.

== موسیقی سنتی شوشتری ==
[[گوشه شوشتری]] یا [[مایه شوشتری]] در [[موسیقی ایرانی]] گوشه ای شناخته شده است. شوشتری گوشه‌ای است از دستگاه [[همایون]]. از [[همایون]] دو گوشه مشتق می‌شوند: یکی گوشه شوشتری و دیگری اصفهانی. شوشتر بر روی تمام دستگاه‌های موسیقی ایران آهنگهای محلی دارد و برای هر کدام از دستگاه‌های موسیقی ایران یک ردیف محلی در [[شوشتر]] اجرا می‌شود. برای نمونه ردیف دستگاه شور بدین قرار است: [[دشتی]]، درفیلی، نظامی، بختک یا کمری، غم انگیز، قره العین، نورالعین، دشتستانی، مکوندی و دشتی راستا. خود مایه شوشتری را، اگر [[شوشتری|شوشتریها]] بخوانند اصل آهنگ است، زیرا همان مایه شوشتری با اشعار محلی خوانده می‌شود و گیراتر است. بر هر دستگاه موسیقی ایران، شوشتر یک ردیف محلی موافق همان دستگاه را دارد، جز آذربایجان، به ویژه تبریز. گمان نمی‌رود در هیچ یک از شهرهای ایران روی دستگاه‌های موسیقی ایران این قدر ردیف محلی داشته باشند. در هر شهری تنها بر روی یک یا دو دستگاه از موسیقی ایران ردیف محلی دارند، یعنی آواز محلی را موافق یک یا دو دستگاه می‌خوانند، اما در شوشتر موافق همه دستگاه‌ها آهنگ محلی دارند. اغلب باغبانها، بافنده‌ها، معمارها و بیشتر مردم در شوشتر، موسیقی را خوب می‌دانند و محلی خوب می‌خوانند.

چند قطعهٔ شوشتری : بیا تا گل برافشانیم ساختهٔ حسین علیزاده و با آواز علیرضا افتخاری، کاست راز و نیاز
باد صبا : ساختهٔ حسام السلطنه ( در دیوان عارف به او هم نسبت داده شده ) با شعری از ملک الشعرای بهار، با آواز محمدرضا شجریان
به زندان : اثر معروف صبا، که با تنظیم استاد حسین دهلوی و ویلن ارسلان کامکار اجرا شده

== ساختار شهری ==
=== مراکز آموزش عالی ===
[[پرونده:Shushtar-mohandesi02.JPG|بندانگشتی|چپ|200px|نمایی از دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه آزاد شوشتر]]
* [[دانشکده هنر شوشتر]] (زیر مجموعه دانشگاه شهید چمران اهواز)
* [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد شوشتر|دانشگاه آزاد اسلامی واحد جامع شوشتر]] (دارای دو زیرمجموعه به نام واحد شوش و واحد گتوند)
* [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد سما شوشتر]]
* [[دانشکده علوم قضایی]]
* [[دانشکده علوم پزشکی شوشتر]] (زیر مجموعه دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز)
* [[دانشگاه پیام نور|دانشگاه پیام نور واحد شوشتر]]
* [[مرکز آموزش علمی و کاربردی آذین شوشتر]]

=== مراکز درمانی ===
* [[بیمارستان خاتم‌الانبیا شوشتر]]
* [[بیمارستان الهادی شوشتر]]
* [[بیمارستان شهدا شوشتر]]
[[پرونده:Shushtar 1.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|مرکز شهر]]
=== مراکز اقامتی ===
* هتل جهانگردی شوشتر
* هتل سنتی شوشتر
* هتل فرهنگیان
* مهمانپذیر شوشتر

=== پارک ها ===
* شهربازی و پارک بعثت
* پارک داریون
* پارک هرمزان
* پارک سیکا
* پارک شهید خدری
* پارک شهید مطهری
* پارک ساحلی شهید همت پور

=== ورزشگاه ها ===
* ورزشگاه تختی

== جاذبه‌های گردشگری ==

[[پرونده:Shushtar handicrafts.JPG|بندانگشتی|راست|250px|[[صنایع دستی]] شوشتر]]
شوشتر از در [[دوران پیش از اسلام]] تا کنون رونق فراوانی داشته و از دوران ساسانی تا ابتدای پهلوی در اغلب زمانها مرکز ایالت خوزستان بوده است. از مهم‌ترین دیدنی‌های این شهر ۱۴ سازه آبی تاریخی می‌باشند که در سازمان جهانی یونسکو ثبت شده‌اند. به علاوه در این شهر تعداد زیادی آرامگاه متبرکه و چند امامزاده وجود دارد، به همین دلیل شوشتر با نام «شهرِ چهل پیر» نیز شناخته می‌شود. طبیعت شوشتر بخصوص در اسفندماه و فصل بهار مورد توجه گردشگران است.
بیش از نیمی از آثار ملی ثبت شده در استان خوزستان در شوشتر قرار دارد و طبق اعلام سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان، در چند سال اخیر شوشتر بیشترین جلب گردشگر را نسبت به سایر شهرهای این استان دارا بوده‌است..<ref>{{یادکرد وب | سایت خبری شوشترنامه| عنوان=شوشترنامه| نشانی=http://shushtarnews.ir/?n=7128#Scene_1}}
</ref>
=== معماری ===
شوشتر [[معماری]] و بافت شهری سنتی خاصی دارد. بافت سنتی معماری این شهر متراکم و فشرده‌است. کوچه‌های باریک و دیوارهای بلند و گذرگاههای تنگ همگی با گذر از «[[ساباط]]»ها یا سایه بان‌ها به میدانچه‌های اصلی شهر ختم می‌شوند. ساباط‌ها علاوه بر ایجاد فضاهای خنک در معابر، ارتباط دو منزل را در فواصل مختلف ایجاد کرده و علاوه بر پیوند معماری، زمینه‌ای را برای ارتباط و ساخت طبقات بیشتر فراهم می‌آورده‌است. گذرگاه‌های باریک با پیچ و شکستگیهای مختلف علاوه بر آنکه راه‌حلی برای گریز از گرما و هدایت جریان باد به کوچه پس کوچه‌ها و دهلیز و خانه‌ها بوده‌اند، محلات مختلف شهر را به دروازه‌ها و مدخلهای ورودی شهر مرتبط می‌ساخته‌اند. بافت معماری یکدست و همگون با بهره گیری از مصالح بومی یعنی [[آجر]] و خلق نقشهای زیبا و ابتکاری تحت عنوان «[[خوون چینی]]» بر سر در بناها، جلوه‌های خوشایندی را در معماری این منطقه ایجاد کرده‌است. به طور کلی، شکل و ترکیب شوشتر تابع تناسب زمین، موقعیت صخره‌ها و پستی و بلندیهای خاک و جریان رودخانه هاست. به این ترتیب ارتباطی هنرمندانه با عناصر طبیعی را در جهت خلق فضاهای معماری که در شهرهای دیگر استان یافت نمی‌شود ایجاد کرده‌است. در شوشتر از لحاظ به کارگیری معماری آجر و [[آسیابهای آبی]] ابداعات ویژه‌ای دیده می شود.

=== مکان‌های مذهبی ===
یکی از دیدنی‌های مذهبی این شهر، [[مسجد جامع شوشتر]] می‌باشد که از کتیبه‌های آن چنین استنباط می‌شود که [[خلفای عباسی]] در زمان [[امام حسن عسگری]] به ساخت آن اقدام نموده و پس از آن تکمیل و ترمیم شده‌است. این مسجد با ۵۴ ستون در [[ایوان]] و طاقهای موسوم به رومی تأثیر فرهنگ دیرینه ایران و معماری محلی منطقه را با سقفها، گچبریها، کنده کاریها، و مناره‌ها و آجرکاریهای پر نقش ملهم از فرهنگ اسلامی در قالبی ارزشمند و زیبا به منصه ظهور رسانده‌است. هم چنین [[بقعه امامزاده عبدالله]] یکی از زیباترین بناهای شوشتر با نقشهای ویژه و پلکانها و نوشته‌هایی بر قطعات سنگی و کاشیها و لچکها و ستونهای بسیار بر بالای تپه‌ای مشرف بر شهر شوشتر و بقعه براء بن مالک انصاری که در واقع قدیمی‌ترین مقبره اسلامی در ایران به شمار می‌رود. قابل ذکر است او یکی از سران سپاه اعراب بود که هنگام [[جنگ شوشتر]] کشته شد و آرامگاه او در شمال شهر مقابل قلعه سلاسل قرار دارد.

'''فهرست برخی از آرامگاه‌های شوشتر:'''
* آرامگاه امامزاده عبدالله شوشتر
* مقام صاحب الزمان(عج) شوشتر
* مقام حضرت عباس شوشتر
* مرقد علامه شیخ شوشتری
* آرامگاه براءبن مالک انصاری
* آرامگاه سید محمد بازار شوشتر
* آرامگاه سید محمد ماهرو شوشتر
* آرامگاه سید محمد گلابی شوشتر
* آرامگاه شعیب نبی شوشتر

=== صنایع دستی ===
صنایع دستی گوناگون بویژه انواع صنایع بافندگی از دیرباز در شوشتر مرسوم و مشهور بوده است. [[دیبای شوشتری]] و [[پرند شوشتری]] از مشهورترین بافته های صنعتگران شوشتری به شمار می روند. از مهمترین صنایع دستی مرسوم در شوشتر می توان به موارد زیر اشاره کرد:
* پارچه بافی
* ابریشم بافی
* کپو بافی
* جاجیم بافی
* معرق ساقه گندم
* فلز کاری

=== مکانهای دیدنی شوشتر ===
[[پرونده:Shushtar abshar night.JPG|بندانگشتی|چپ|300px|]]
'''تاریخی:'''
* [[مجموعه آبشارهای شوشتر]]
* [[مسجد جامع شوشتر]]
* [[پل و سد شادروان شوشتر]]
* [[قلعه سلاسل]]
* [[بند میزان]]
* رودخانه دست کند [[گرگر]]
* [[دخمه‌های زرتشتی شوشتر]]
* [[کاروانسراهای شوشتر]]
* [[چشمه سوزنگر]]
* [[توکمری]]
* [[تو عاشقون]]
* [[بافت قدیم شوشتر]]
* [[بند ماهی بازان شوشتر]]
* [[پل بند لشکر]]
* [[بند خاک]]
* [[بند برج عیار]]
* [[بند شرابدار]]
* پلهای حاج خدایی باطنی و مستوفی، [[پل شاه علی]]

'''دیدنیهای دیگر:'''
* [[بازار سنتی شوشتر]]
* [[پل کابلی شوشتر]]، اولین پل کابلی [[خاورمیانه]] و [[ایران]]
* پارکهای ساحلی [[داریون]]، [[هرمزان]]، شهید همت پور، شهید مطهری (پارک کودک) و [[سیکا]]
* [[پارک طبیعت آبشار شوشتر]]، [[پارک جنگلی شوشتر]]
* [[باغ‌های شوشتر]]
* شهرک [[شوشترنو]]، برنده جایزه جهانی معماری آقاخان در سال ۲۰۰۰
* سواحل رودخانه [[کارون]] و شاخه‌های متعددش در شوشتر
* تپه‌های سرسبز و دیدنی جاده شوشتر-[عقیلی] در بهار
* [[بیشه]] زارهای موجود در جزایر و سواحل رودخانه‌های [[کارون]] و [[دز]]
* کوه [[فدلک]]
* روستاهای [[تک تکاب]]، [[گرآب]] و [[کوه زر]]
=== مشاهیر شوشتری ===
* [[مرتضی محیط]] نویسنده و پژوهش گر
* [[سهل تستری]]
* [[سید نورالله حسینی شوشتری]]
* [[شیخ جعفر شوشتری]]
* [[شیخ شوشتری]]
* [[سید نورالدین امام شوشتری]] محقق و نویسنده
* [[سید محمدعلی امام شوشتری]] محقق و نویسنده
* [[شیخ مهدی شرف الدین شوشتری]] واعظ و مؤلف کتب دینی
* [[عبداللطیف موسوی شوشتری]] سفرنامه‌نویس دوره [[قاجار]]
* [[ابوالعلاء شوشتری]] شاعر سده ۴ هجری
* [[شباب شوشتری]] - شاعر
* [[سحابی استرآبادی]] شاعر عهد صفوی

== نگارخانه ==
<center>
<gallery>
File:Shushtar watermils3.jpg|منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتـــر عکس : سید حمید میرهادی
File:Shushtar waret mils 2.jpg|منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتر
File:Shushtar watermils4.jpg|منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتر عکس : مهرداد میثاقیان
File:Shushtar watermils5.jpg|منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتر
File:Shushtar water mils.jpg|منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتر عکس : احمد خیرالله نژاد
File:Shushtar water mils 6.jpg|سیکا بخشی از منظومه آبشار ها و آسیاب های آبی شوشتر
File:Shushtar emamzade absollah.jpg|آستانه متبرکه امامزاده عبدلله شوشتر عکس : محمد لطیفکار زاده
File:Shushtar river.jpg|غروب در ساحل رودخانه شطیط شوشتر عکس : محمد لطیفکار زاده
File:Shushtar mostofi hose.jpg|خانه مستوفی شوشتــر
File:Shushtar afzal.jpg|کاروانسرای افضل شوشتر عکس : علی حنایی
File:Shushtar pardis.jpg|پردیس مستوفی شوشتر
File:Shushtar lashkar bridg.jpg|پل بند لشکر شوشتر
File:Shushtar shadervan.jpg|پل شادروان شوشتر عکس : مهرداد میثاقیان
File:Shushtar shadervan bridge.jpg|پل شادروان شوشتر عکس : مهرداد میثاقیان
File:Shushtar.jpg|تصویر هوایی پل آزادگان و پل بند شادروان
File:Shushtar garden.jpg|باغ خان شوشتر
File:Shushtar salasel.jpg|ورودی نهر داریون در شمال قلعه سلاسل شوشتر
</gallery>
</center>

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* تذکره شوشتر(سید عبدالله جزایری)
* شوشتر یعنی خوبتر (اکرم مریدی)
* شوشتر در گذر تاریخ (محمد تقی زاده)
* تاریخ جغرافیایی خوزستان (سید محمد علی امام شوشتری)
* دیار شهریاران یا آثار و بناهای تاریخی خوزستان (احمد اقتداری)
* احمدیان محمد تاریخ شوشتر چاپ اول:اصفهان:۱۳۷۳
* [http://whc.unesco.org/en/list/1315/documents/ نظام آبی تاریخی شوشتر، کنوانسیون میراث جهانی یونسکو، 2008]

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌سفر}}
* [http://www.shushtarshora.ir/ شورای شهر شوشتر]
* [http://www.shushtarchtb.ir/farsi.php?p=page&id=63 نقشه گردشگری شوشتر]

{{استان خوزستان}}
{{پایتخت‌های ایران}}
{{شهرستان شوشتر}}
[[رده:شوشتر]]
[[رده:شهرستان شوشتر]]
[[رده:شهرهای استان خوزستان]]
[[رده:شهرهای دارای میراث جهانی یونسکو]]
[[رده:شهرهای رودگذر]]
[[رده:محل‌های رومی در آسیا]]
[[رده:محل‌های رومی در ایران]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان شوشتر]]

شوشتر

2015-01-08T08:20:33Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{بهبود منبع}} {{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی=شوشتر |روی‌نقشه=آری |عرض‌جغرافیایی=...» ایجاد کرد

سیواس

2015-01-08T08:14:49Z

Golestani: «سیواس» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Infobox settlement
| name = سیواس
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[فهرست شهرهای ترکیه|شهر]]
| image_skyline = Paşa-mosque Sivas.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| imagesize = 250px
| image_flag =
| flag_alt =
| image_seal =
| seal_alt =
| image_shield =
| shield_alt =
| nickname =
| motto =
| image_map = Sivas Turkey Provinces locator.gif
| mapsize =
| map_alt =
| map_caption =
| image_map1 =
| mapsize1 =
| map_alt1 =
| map_caption1 =
| pushpin_map = Turkey
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
|latd = 39 | latm = 45 | lats = | latNS = N
|longd = 37 | longm = 01 | longs = | longEW = E
| coor_pinpoint =
| coordinates_type =
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = [[فهرست کشورهای جهان|کشور]]
| subdivision_name = {{TUR}}
| subdivision_type1 = [[ناحیه‌های ترکیه|ناحیه]]
| subdivision_name1 = [[ناحیه آناتولی مرکزی|آناتولی مرکزی]]
| subdivision_type2 = [[فهرست استان‌های ترکیه|استان]]
| subdivision_name2 = [[استان سیواس|سیواس]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_party = Great Union Party
| leader_title = شهردار
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_metro_km2 =
| area_urbun_km2 =
| area_water_percent =
| area_note =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 1,285
| elevation_max_footnotes =
| elevation_max_m =
| elevation_min_footnotes =
| elevation_min_m =
| population_footnotes =
| population_total =
| population_metro =
| population_urbun =
| population_as_of = ۲۰۱۱
| population_density_km2 =
| population_demonym =
| population_note =
| timezone1 = EET
| utc_offset1 = ۲+
| timezone1_DST = EEST
| utc_offset1_DST = ۳+
| postal_code_type = [[کد پستی]]
| postal_code =
| area_code_type =
| area_code =۳۴۶ (۹۰)+
| iso_code =
| blank_name_sec1 = کد پلاک
| blank_info_sec1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website = {{URL|http://www.sivas.bel.tr/}}
| footnotes =
}}

'''سیواس''' (به [[زبان لاتین|لاتین]]: ''Sebastia'', ''Sebastea'', ''Sebasteia'', ''Sebaste'') یکی از شهرهای [[ترکیه]] و مرکز [[استان سیواس]] آن کشور است.

این شهر در قدیم و در زبان‌های یونانی و لاتین سباستئا نام داشت.

جمعیت شهر سیواس در سال ۲۰۰۷ میلادی ۲۹۶٬۴۰۲ نفر بود.

== جستارهای وابسته ==
* [[کشتار سیواس]]
* [[مدرسه اسلامی جفت مناره (سیواس)]]

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد-ویکی
|پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sivas&oldid=596988881
|عنوان=Sivas
|زبان=انگلیسی
|بازیابی= ۵ مارس ۲۰۱۴}}
{{شهرهای ترکیه}}

{{ترکیه-خرد}}

[[رده:سیواس]]
[[رده:شهرهای ترکیه]]

سیواس

2015-01-08T08:14:35Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox settlement | name = سیواس | native_name = | native_name_lang = | settlement_type...» ایجاد کرد

سینیز

2015-01-08T08:13:40Z

Golestani: «سینیز» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

'''سی‌نیز''' یا '''شی‌نیز''' بندری باستانی در [[بخش امام حسن]] کنونی واقع در [[شهرستان دیلم]] [[استان بوشهر]] بوده‌است که در ناحیه شمالی استان بوشهر میانه دو [[بندر مهروبان]] و جنابه (گناوه) قرار داشته و صنعت پارچه‌بافی آن شهرتی جهانی داشته، متون ادبی از بزرگان سینیز بخوبی یاد کرده‌اند.

بندر سینیر به همراه غربی‌ترین بندر استان بوشهر یعنی بندر "مه رویان" ([[بندر دیلم]] کنونی) و تا شرقی‌ترین بندر یعنی بندرهای [[سیراف]] (طاهری کنونی) و نای‌بند، همه بندرهای باستانی قدیمی و استراتیژیک استان بوشهرند. بنادر مهروبان وسی‌نیز از منضمات [[ریشهر]] باستانی یا ریو اردشیر کهن بوده‌اند.

== بررسی باستانشناسی ==
سی‌نیز یکی از محوطه‌های تاریخی – باستانی [[دهستان لیراوی]] است، تل و تپه‌های به جا مانده از شهر تاریخی سینیز در میانه روستاهای [[حصار]]، گاودار، بنه‌احمدون و [[بندر امام حسن]] می‌باشد.

در [[دوره ساسانیان]] سی‌نیز در جایگاهی بلند از علم و فرهنگ و تمدن قرار داشت به طوری که دارای یک مرکز علمی (دانشگاه) و کتابخانه‌ای بزرگ بود.
از نظر وضعیت دریایی، کشاورزی و صنعتی نیز سی‌نیز دارای رونق فراوان بوده است. پنبه مصری از عمده ترین واردات این بندر بوده و کشت کتان و کارگاههای بافندگی و روغن چراغ از جمله کالاهای پررونق آن بوده است.
تجارت دریایی بندر سی‌نیز با نقاط جهان از جمله: روم، مصر، هند، بصره و چین صورت می‌گرفته است.
[[آب انبار]] قدیمی شهر تاریخی سینیز از آثار مشهور آن است.

== بررسی تاریخی ==
درباره تاریخ سی‌نیز و مطالب مرتبط با آن در منابع تاریخی متعدد نگاشته شده است. در [[حدود العالم من المشرق الی المغرب]] مولف ناشناسی می نویسد: « شی‌نیز یا سی نیز شهری است بر کران دریا، با نعمتهای بسیار و هوای درست و همه جامه های سی نیزی از آنجا برند».
در دورانهای مختلف تاریخی سینیز نیز همچون دیگر نقاط ایران دستخوش تغییرات فراوان گردیده و حاکمان فراوانی در آنجا حمرانی نموده‌اند. بندر سی‌نیز پس از ازدست دادن شوکت دیرینه خود در دوره‌های صفویه، افشاریه، زندیه و قاجاریه به دهکده‌ای با چند امامزاده تبدیل گشته بود.

== اخبار تاریخی ==
ابن حوقل در سال ۳۵۰ قمری از یک مرکز علمی (دانشگاه و کتابخانه بزرگ در سینیز (شینیز) در نواحی ارجان مربوط به قبل از اسلام خبر داده است. و استخری نیز در ناحیه شاپور از تصویر تمام شاهان و بزرگانی که بین ایرانیان معروف هستند و نقش تمامی محافظان آتش و موبدان بزرگ و دیگران بر کوه رسم خبر داده است. تصویر آنان در طومارها ثبت گردیده، این طومارها را کسانی که در نقطه ای از ارجان معروف به (قلعه شینیز) زندگی می‌کنند نگهداری می نمایند.<ref>[http://www.lastsecond.ir/tourismGuidances/راهنمای_گردشگری_داخلی/بوشهر/سینیز/ راهنمای گردشگری استان بوشهر، سینیز]</ref>

== موقعیت جغرافیایی ==
تل و تپه‌های بجا مانده از شهر تاریخی سینیز در بندر امام حسن و حومه (حصار، گاودار و بنه‌احمدون) است. محل بندر تاریخی سینیز بعد از مهروبان و در کنار [[خلیج فارس]] است که بقایای آن در محل بندر دیلم کنونی است (جی لسترنج [[جغرافیای تاریخی]] سرزمینهای خلافت شرقی). سینیز بعد از مهروبان و بندر دیلم، واقع است که اکنون قریه حصار نامیده می‌شود. خوری به نام خور امام حسن در اینجا هست که موقعیت بندری سینیز را از بندردیلم بهتر نموده است (سلطانعلی سلطانی، سمینار خلیج فارس ۱۳۴۳). چون از بندر امام حسن به سوی گناوه برانیم پس ازطی مسافتی حدود ۲۰ کیلومتر به قریه امام حسن می رسیم که امروز یکی از مراکز تأسیسات نفت جنوب است. ارتفاعات تپه مانندی وجود دارد که در دامان آن آثار خرابه‌های سینیز قدیم هویداست. این آثار عبارتند: از اطلال آکنده از سنگ و ملاط گچ و سنگهای دریایی و حصارهای خانه‌ها و آب انبارها و چاه ها و آبریزها و ... از خرابه‌های این شهر کوزه‌هایی یافته‌اند که آن تخم گیاه ذخیره شده و در دل خاک مانده است ... (احمداقتداری محقق فعال دو دهه چهل و پنجاه).
شرکت نفت فلات قاره بهرگان هم اکنون در محل شهرتاریخی سینیز واقع شده است.

== وجه تسمیه ==
در مورد نام سی‌نیز روایت چندان معتبری در دست نیست اما چنانکه در بیان مردم قدیم منطقه امام حسن و سی‌نیز رایج است نام سی‌نیز در اصل شینیز بوده و شینزی شکل شکسته و تغییریافته شاه‌ناز می‌باشد. که در لهجه محلی به شی‌ناز خوانده می شده که حاکم این منطقه بوده تا اینکه سادات امام حسنی از حجاز به این منطقه آمده‌اند و آنجا را تصرف کرده اند و به نام جد خود امام حسن شهرت داده‌اند. (کتاب هفت شهر دیلم و لیراوی نوشته: علیرضا خلیفه زاده)

== بزرگان سینیز ==
معلی بزاز سینیزی یکی از برزگان سینیز و پسر دانشمند و صاحب نامش «علی‌بن معلی بزاز سینیزی» که معروف به محدث سینیزی یا علی سینیزی بوده است از بزرگان تاریخ سینیزند. دیگر دانشمندی که از سینیز برخاسته «احمدبن عبدالکریم مقری سینیزی» می‌باشد.

== پانویس ==
{{پانویس}}
{{شهرهای باستانی ایران}}

[[رده:شهرستان دیلم]]
[[رده:شهرهای باستانی متروک استان بوشهر]]

سینیز

2015-01-08T08:13:29Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «'''سی‌نیز''' یا '''شی‌نیز''' بندری باستانی در بخش امام حسن کنونی واقع در شهرس...» ایجاد کرد

سیلان

2015-01-08T08:11:58Z

Golestani: «سیلان» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

* سِیلان نام پیشین کشور [[سری‌لانکا]] است.
* [[سیلان (برنامه‌نویسی)|سیلان]] یک زبان برنامه‌نویسی است.
* سَیَلان به معنی روان بودن یا روان شدن یک [[مایع]] است. {{مدرک}}
* [[سیلان (شیمی)|سیلان]] (Silane) نام یک ترکیب شیمیایی با فرمول [[سیلیسیم|Si]][[هیدروژن|H]]4 است. {{مدرک}}

{{ابهام‌زدایی}}

سیلان

2015-01-08T08:11:51Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «* سِیلان نام پیشین کشور سری‌لانکا است. * سیلان یک زب...» ایجاد کرد

سیسیل

2015-01-08T08:11:20Z

Golestani: «سیسیل» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Infobox settlement

| name = سیسیل{{سخ}}Sicily
| native_name = Sicilia
| native_name_lang = 
| settlement_type = [[فهرست ناحیه‌های ایتالیا|ناحیه خودمختار ایتالیا]]
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_flag = Bannerasicilia.gif
| flag_alt =
| image_seal = Coat of arms of Sicily.svg
| seal_alt =
| image_shield =
| shield_alt =
| nickname =
| motto =
| image_map = Italy Regions Sicily Map.png
| map_alt =
| map_caption = موقعیت سیسیل در ایتالیا
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| latd = 38 |latm = 37 |lats = |latNS = N
| longd = 14 |longm = 11 |longs = |longEW = E
| coor_pinpoint =
| coordinates_type =
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{ITA}}
| subdivision_type1 = مرکز
| subdivision_name1 = [[پالرمو]]
| subdivision_type2 = [[استان های ایتالیا|استان ها]]
| subdivision_name2 = [[استان آگریجنتو|آگریجنتو]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type =
| seat =
| government_footnotes =
| leader_party = جنبش برای خودمختاری
| leader_title = رئیس جمهور
| leader_name = Raffaele Lombardo
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 25,711
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| area_note =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 5,050,486
| population_as_of =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_note =
| timezone1 = CET
| utc_offset1 = ۱+
| timezone1_DST = CEST
| utc_offset1_DST = ۲+
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code_type =
| area_code =
| iso_code =
| website = [http://pti.regione.sicilia.it/portal/page/portal/PIR_PORTALE pti.regione.sicilia.it]
| footnotes =
}}

'''سیسیل''' نام بزرگ‌ترین جزیره [[ایتالیا]] در دریای مدیترانه است.

== تاریخ سیسیل ==

قدیمی‌ترین اقوام ساکن در این جزیره، سیکانرها{{نشانه|sknr}} بودند که توسط مهاجرین سیکولرها{{نشانه|sklr}} که بخشی از ایتالیکرها{{نشانه|itlk}} بودند، به غرب رانده شدند. این جزیره به استعمار [[فنیقی|فنیقیها]] درآمده و از اواسط [[قرن هشتم (پیش از میلاد)]]، یونانیها به این جزیره مهاجرت نموده و با ساختن شهرهای ناکسوس- مسینا- کاتانیا- سیراکوس- گلا- آگریگنت و چندی دیگر، سیسیل را به مرکز فرهنگ و تمدن یونانی در غرب مبدل ساختند. بخش غربی جزیره و شهر پالرمو تحت تسلط کارتاژها قرار داشت که این خود دلیلی بر کشمکشهای آتی این سرزمین بود. پس از جنگ پونی{{نشانه|puny}}سیسیل به تصرف رومیها درآمده و نام «انبار غله ایتالیا» بدان تعلق گرفت. دوران تسلط اقوام مختلف بر جزیره سیسیل را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
* سال [[۴۴۴ (میلادی)|۴۴۴]] حمله واندالها.
* سال [[۴۹۸ (میلادی)|۴۹۸]] حمله گوتها ی شرق.
* سال [[۵۳۵ (میلادی)|۵۳۵]] حمله بیزانس.
* سال [[۸۲۷ (میلادی)|۸۲۷]] حمله اعراب.
* سال [[۱۰۶۱ (میلادی)|۱۰۶۱]]-[[۱۰۹۱ (میلادی)|۱۰۹۱]] حمله نورمانها تحت رهبری راجر اول که بدین وسیله تبدیل به بخشی از قلمرو پادشاهی ناپل شد.
* سال [[۱۱۹۴ (میلادی)|۱۱۹۴]] به مالکیت اشتاوفر در آمد.
* سال [[۱۲۶۸ (میلادی)|۱۲۶۸]] در تصرف کارل آنژو دوم بود.
* سال [[۱۲۸۲ (میلادی)|۱۲۸۲]] پس از اعتراض سرتاسری مردم سیسیل، این جزیره به دست پیتر سوم پادشاه آرگونی افتاد.
* سال [[۱۴۴۲ (میلادی)|۱۴۴۲]] آلفونس پنجم پادشاه آرگونی پس از تصرف ناپل، پادشاهی سابق را مجددأ برقرار کرد.
* سال [[۱۷۱۳ (میلادی)|۱۷۱۳]] سیسیل به تصرف ساوویها در آمد.
* سال [[۱۷۲۰ (میلادی)|۱۷۲۰]] تحت سلطه هابزبورگرهای اطریش قرار گرفت.
* سال [[۱۷۳۵ (میلادی)|۱۷۳۵]] به دست بوربونهای اسپانیا افتاد.
* سال [[۱۸۰۶ (میلادی)|۱۸۰۶]]-[[۱۸۱۵ (میلادی)|۱۸۱۵]] در دست فرانسویها بود و آنها از فردیناند سوم حمایت کردند تا در این جزیره حکومت کند.
* سال [[۱۸۱۵ (میلادی)|۱۸۱۵]] سیسیل و ناپل مجددأ متحد شده و ازسال ۱۸۱۶ به نام پادشاهی دو سیسیل بر آن حکومت کردند.
* سال [[۱۸۲۰ (میلادی)|۱۸۲۰]]-[[۱۸۲۱ (میلادی)|۱۸۲۱]] و [[۱۸۴۸ (میلادی)|۱۸۴۸]]-[[۱۸۴۹ (میلادی)|۱۸۴۹]] مردم سیسیل دست به یک انقلاب لیبرالی جهت دریافت حقوق ویژه حکومتی - سیاسی زدند که ناکام ماند.
* سال [[۱۸۶۰ (میلادی)|۱۸۶۰]] [[جوزپه گاریبالدی]] با چریکهای تحت فرماندهی خود به جزیره سیسیل حمله کرد و به سلطه بوربونها خاتمه داد.
* سال [[۱۸۶۱ (میلادی)|۱۸۶۱]] جزیره سیسیل قسمتی از پادشاهی ایتالیا محسوب شد.
* سال [[۱۸۹۳ (میلادی)|۱۸۹۳]]-[[۱۸۹۴ (میلادی)|۱۸۹۴]] دهقانان تظاهرات سنگینی علیه دولت به راه انداختند.

== سیاست و مافیا ==

[[مافیا]] سازمانی است که به مثابه قدرتی علیه نظام حکومتی، موجودیت خود را اعلام نموده‌است.

این سازمان فقط در دوران [[موسولینی]] به طور موقت سرکوب گردید. پس از ورود نیروهای متفقین به جزیره سیسیل در سال [[۱۹۴۳ (میلادی)|۱۹۴۳]]، جنگ سختی درگرفت. برای مقابله با گرایش‌های جدائی طلبانه، در سال [[۱۹۴۶ (میلادی)|۱۹۴۶]] این جزیره به استقلال فرهنگی و اقتصادی رسید.

علی رغم سرمایه گذاریهای متعدد در زمینه‌های مختلف هنوز جزیره سیسیل به دلیل اعمال قدرت مافیا، رشوه خواری و کاغذ بازی، به توسعه و موفقیت نسبی دست نیافته‌است.

== جغرافیا ==

[[پرونده:ItalySicily.png|چپ|240px|جزیره سیسیل (به‌رنگ قهوه‌ای) در نقشه ایتالیا]]

دارای ۲۵۴۲۶ کیلومتر مربع و با محاسبه جزایر کوچک و جنبی آن، حدود ۲۵۷۰۸ کیلومتر مربع وسعت و دارای پنج میلیون و هفتاد و هفت هزار نفر جمعیت می‌باشد.
مرکز این منطقه مستقل، شهر [[پالرمو]] است.

جزیره سیسیل به وسیله آبراه [[مسینا]] از خشکی جداشده، قسمت اعظم آن را کوه و نوار باریک ساحلی تشکیل می‌دهد.

بلندترین کوه آن ۳۳۵۰ متر از سطح دریا و آتشفشان فعال [[اتنا]] نیز در قله آن قرار دارد.

عربی‌شده نام سیسیل، صقلیه است که از نام یونانی آن سیکلیا گرفته شده.

== اقتصاد ==

محصولات کشاورزی این منطقه عبارت‌اند از گندم و حبوبات. در سواحل سیسیل به روش فن آبرسانی موفق به تولید و توسعه محصولاتی مانند [[لیمو]] - [[زیتون]] - [[شراب]] - [[بادام]] و [[پنبه]] شده‌اند.

علی رغم اصلاحاتی که دولت به مرحله اجرا در آورده‌است، هنوز زمینداران بزرگ روند سیاسی - اقتصادی کل جامعه را در دست داشته و از بهبود وضع اقتصادی کشاورزان و دهقانان جلوگیری می‌کنند.

در نتیجه، تولیدات کشاورزی نسبت به امکانات طبیعی منطقه به مراتب کمتر است. تدابیر صنعتی نیز نتوانسته‌است از مهاجرت مردم به شمال ایتالیا و سایر کشورها جلوگیری نماید.

== [[شهر خواهر]] ==
* [[پرونده:Flag of Iran.svg|20px]] [[کرمانشاه]]، [[ایران]] (۲۰۱۰) <ref>[http://www2.irna.ir/ar/news/view/line-14/8809167972181026.htm کرمانشاهان خواهر خوانده سیسیل ایتالیا شد]</ref>

== یادداشتها ==
# {{پاورقی|sklr}} قبایل بومی مدیترانه که قبل از اقوام هند و ژرمن، ساکن سیسیل بودند.
# {{پاورقی|sknr}} اقوام بومی در بخش شرقی و میانه سیسیل که در [[قرن یازدهم (پیش از میلاد)]] سیکانرها را به بخش غربی جزیره راندند. نام سیسیل از نام این گروه گرفته شده‌است.
# {{پاورقی|itlk}} گروهی از قبایل [[هندواروپایی]] که احتمالأ [[۲۰۰۰ سال (پیش از میلاد)]] از اروپای مرکزی به ایتالیا مهاجرت نمودند. ایتالیکرها ابتدا به کشاورزی و چوپانی اشتغال داشتند. نام ایتالیا از این گروه منشعب شده‌است.
# {{پاورقی|puny}} سال [[۲۷۰ (پیش از میلاد)]] با توسعه قلمرو حکومت رم و رسیدن آن به تنگه مسینا، آغاز چالش بین کارتاژها و رومیها بود. اولین جنگ پونی در سالهای [[۲۶۴ (پیش از میلاد)|۲۶۴]]-[[۲۴۱ (پیش از میلاد)]] از شهر مسینا آغاز شد.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== جستارهای وابسته ==
*[[امارت سیسیل]]
*[[کالبید ها]]
* [[جالینوس]]

{{-}}
== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus 2005
{{پایان چپ‌چین}}
* فرهنگ فارسی [[معین]]

{{ناحیه‌های ایتالیا}}
{{سیسیل}}

[[رده:سیسیل|*]]
[[رده:جزیره‌های ایتالیا]]
[[رده:جزیره‌های دریای مدیترانه]]
[[رده:دومین سطح کد جغرافیایی اتحادیه اروپا]]
[[رده:کشورهای سابق در اروپا]]
[[رده:ناحیه‌های ایتالیا]]

سیسیل

2015-01-08T08:11:12Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Infobox settlement  | name = سیسیل...» ایجاد کرد

سیستان

2015-01-08T08:10:09Z

Golestani: «سیستان» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

[[پرونده:Ruined Gates of Haozdar.jpg|بندانگشتی|250px|[[دروازه حوض]] در سیستان]][[پرونده:zabol1.jpg|بندانگشتی|250px|مجسمه [[یعقوب لیث صفاری]] در ورودی شهر [[زابل]]]]
{{برای|استان رسمی ایران|استان سیستان و بلوچستان}}

'''سیستان''' سرزمینی با وسعت ۷۰۰۷ مایل، دارای آب فراوان (به علت خشکسالی‌های متوالی حجم آب بسیار پایین آمده و دریاچه هامون کاملا خشک شده است) و خاک [[آبرفتی]] و از مناطق بسیار حاصلخیز [[ایران]] است. فاصله آن با مرکز استان سیستان و بلوچستان (زاهدان) ۲۰۰ کیلومتر است که شمالی ترین شهر این استان و شرقی ترین شهر ایران است و در گذشته از آبادترین مناطق ایران و یکی از مراکز تمدنی بوده‌است. سیستان به انبار غله ایران معروف بوده و وجود ویرانه‌های فراوان شهرها و روستاها در این منطقه اثباتی است بر این مدعا.<ref>[http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/417936 استراتژی سرزمینهای سوخته؛ سیستان و نخستین گامهای نفوذ استعمار]</ref> این سرزمین در داستان‌های اساطیری، پهلوانی، تاریخی و دینی ایران مقام والایی دارد و نامداران بسیاری از آن برخاسته‌اند.<ref>[http://www.noormags.com/view/fa/articlepage/141617 ویرانه‌های باستانی سیستان: علل ویرانی سیستان ]</ref>

== جغرافیا ==
سیستان کنونی در شرق ایران و در شمال [[استان سیستان و بلوچستان]] در دشت پست و همواری در ۳۰درجه و ۱۸دقیقه تا ۳۱درجه و ۲۰دقیقه عرض شمالی و ۶۱درجه و ۱۰دقیقه تا ۶۱درجه و ۵۰دقیقه طول شرقی، نسبت به نیمروز [[گرینویچ]] قرار دارد. از شمال به استان [[خراسان جنوبی]]، از جنوب تا نزدیک [[دشتک]]، از شرق به کشور [[افغانستان]] و از غرب به کویر [[کرمان]] محدود است. مساحت دشت سیستان ۱۵۱۹۷ کیلومتر مربع است که ۵۵۶۰ کیلومتر مربع آن را دریاچه هامون و اراضی مشرف به دریاچه هامون تشکیل می‌دهد.<ref>سازمان برنامه و بودجه سیستان و بلوچستان، طرح بررسی قابلیت‌ها و امکانات توسعه استان، جلد اول، منابع طبیعی، ۱۳۷۶، ص ۱۱.</ref>

سیستان جلگه‌ای است که شاهرگ حیاتی آن رودخانه معروف [[هیرمند]] است. این رودخانه از کوههای بابایغما در جنوب سلسله جبال [[هندوکش]] سرچشمه گرفته و بعد از طی صدها فرسنگ به مرز ایران می‌رسد و پس از سیرآب کردن جلگه سیستان، مازاد آن وارد دریاچه [[هامون]] شده و سرریز آن از طریق رودخانه شیله (شیلا- شلاق) وارد [[گودزره]] در مرز [[پاکستان]] و افغانستان می‌شود.

رودخانه هیرمند در سیستان بارها تغییر مسیر داده و دلتای جدیدی ایجاد کرده‌است. به همین دلیل هم در گوشه و کنار این منطقه آثارحیات انسانی و خرابه‌های باقی‌مانده دیده می‌شوند که توسط سیلاب یا تغییر مسیر آب متروک شده‌اند و مردم آنجا را ترک گفته‌اند. قدیمی‌ترین مکان سکونتی انسان را در [[شهر سوخته]] و یا همان کاخ گلشن زرنگار، در کنار جاده زابل - زاهدان مشاهده می‌کنیم.

=== زمین‌شناسی ===
سیستان از منظر زمین‌شناسی یک دشت آبرفتی هموار و نسبتاً مسطح از رسوبات رودخانه‌ای می‌باشد. کف رسوبات از سنگ‌های [[کرتاسه]] و کنگلومرای اواخر دوره [[ترشیاری]] شکل گرفته‌است.

بر روی گدازه‌های مارن قرمز دوره ترشیاری، تنها برجستگی بازالتی سیستان به نام [[کوه خواجه]] مشاهده می‌شود. [[چاه نیمه]]‌های سیستان هم حاصل فعالیت دوره [[کواترنری]] است. جلگه سیستان از غرب به رشته کوه‌هایی محدود می‌شود که از فلیش‌های کرتاسه و رسوبات تبخیری و آهک‌های الیگوسن و سازنده پلیوسن تشکیل شده و در ضلع جنوبی رشته کوه‌های فوق، سنگ‌های متامورفیک مشاهده می‌شود.<ref>سازمان برنامه و بودجه سیستان و بلوچستان، طرح بررسی قابلیت‌ها و امکانات توسعه استان، جلد اول، منابع طبیعی، ۱۳۷۶، ص ۱۷۹.</ref>

== تاریخ و ادبیات ==
[[پرونده: Iran provinces in Abbasid Caliphate.jpg|250px|farme|بندانگشتی|محدوده سیستان در دوران [[خلفای عباسی]]]]
[[پرونده:Molok-o-tavayefi.png|بندانگشتی|250px|{{legend|rgb(255, 126, 0)|مرزهای سیستان معاصر با [[آل مظفر]] (محدوده [[ملوک نیمروز]])}}]]
[[پرونده:Jomann Imperium Periscum.jpg|250px|farme|بندانگشتی|چپ|سیستان در پادشاهی [[صفویه]]]]
سیستان در اساطیر ایران و آئین [[زرتشت]]، اهمیت بسزایی دارد. در داستانهای قدیم ایرانی، سیستان و [[زابلستان]] از این جهت واجد شهرت و اهمیت است که موطن [[زال]]، پدر [[رستم]]، پهلوان نامدار ایران باستان می‌باشد. در یک متن [[پهلوی]] به نام شهرهای ایران، ساخت سیستان و بنای [[آتشکده کرکویه]]، به [[افراسیاب]] تورانی نسبت داده شده‌است.<ref>متون پهلوی. گرداورنده جاماسب جی دستور متوچهر جی جاماسب – آسانا. گزارش سعید عریان. تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۱، ص ۷۰.</ref>

مورخین قدیم [[یونان]]، سرزمین واقع در مسیر سفلای [[هیرمند]] را [[درانگیانا]] می‌خواندند که ضبط‌های دیگرش ''زرنگای'' و ''سرنگای'' می‌باشد. از این منطقه در کتیبه‌های [[داریوش]] اول در [[سنگ‌نوشته بیستون|بیستون]] و [[تخت جمشید]]، تحت عنوان ''زرنک'' یاد شده‌است.<ref>کخ، هاید ماری. از زبان داریوش. مترجم دکتر پرویز رجبی. تهران، کارنگ، ۱۳۷۶، ص ۱۱۵.</ref>

با ورود آخرین دسته از آریایی‌ها در حدود سال ۱۲۸ ق. م؛ که سکه یا [[سکا|سکاها]] نامیده می‌شدند از شمال افغانستان به طرف جنوب یعنی [[قندهار]] و سپس به طرف غرب راه پیمودند تا به ایالت زرنک و کناره‌های دریاچه زره رسیدند و نام زرنک به واسطه ورود سکاها به سکستان تبدیل گردید و عربها [[سجستان]] می‌گفتند و بالاخره به سیستان تغییر نام یافت که امروزه به همین نام خوانده و شناخته می‌شود.

== نام آوران ==
[[یعقوب لیث صفاری]]:

پادشاه ایران در زمان صفاریان. کسی که موفق به شکست اعراب عباسی شد و زبان فارسی را جان دوباره بخشید.

در آغاز خلافت [[عباسیان]]، سیستان از این جهت نیز شهرت پیدا کرد که پادشاهان [[صفاریان]] از آنجا بر خاستند و در نیمه دوم قرن سوم بر قسمت عمده جنوب و خاور ایران استیلا یافته و رایت استقلال برافراشتند.

در سال ۷۵۸ هجری شمسی، [[تیمور]] با لشکریان خود در جلو حصار سیستان ظاهر شد و قلعه آن را با خاک یکسان نمود. پس از مقاومت مردم، تیمور اهالی سیستان را مورد قتل‌عام قرار داد.<ref>لسترنج، جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۴، ص ۳۵۸ تا ۳۶۲.</ref>

در سایه ظهور حکومت صفویه، سیستان مجدداً جان گرفت و مدنیتی به هم زد.<ref>محمدی خمک (سکایی سیستانی)، جواد. ماتیکان سیستان، از مقاله «سیستانی که بزرگ‌تر از [[خراسان]] بود.»، جلد نخست. واژیران، ۱۳۷۸، ص ۵۷.</ref>

در قرن نوزدهم میلادی، ولایت سیستان مایه بحث و منازعه بین حکمرانان [[هرات]] و قندهار واقع شد. پس از اتحاد افغانستان توسط [[دوست محمد خان]]، محارباتی جهت تصرف سیستان بین ایران و افغانستان روی داد. سرانجام تحدید سرحدات در سال ۱۸۷۲ به دست کمیسیون انگلیسی به ریاست [[ژنرال اسمیت]] صورت پذیرفت و قسمتی از سیستان به وسیلهٔ [[عهد نامه پاریس]] از سیستان جدا گردید و درآن سوی مرز ماند، اما فرهنگ مردم، آداب و رسوم، زبان و ادبیات آنها همچنان پایدار و پابرجا و یکسان است.<ref>بارتولد، تذکره جغرافیایی تاریخی ایران، ترجمه حمزه سردادور، تهران توس، ۱۳۵۸، ص ۱۰۴.</ref>

از سال ۱۳۲۵ تا ۱۳۱۶ شمسی، سیستان جزو قلمرو [[خاندان خزیمه علم]] درآمد. در این زمان، سیستان بر اساس ترتیبات اداری و سیاسی نوین کشور، به عنوان بخشی از استان [[کرمان]] درآمد.

مرکز فعلی سیستان، زابل خوانده می‌شود. اگرچه در گذشته تحت عناوین نصرت آباد، نصیرآباد و سیستان نیز خوانده می‌شده‌است. شهر فعلی سیستان در اواخر دهه ۱۸۶۰ میلادی و توسط امیرعلم خان سوم خزیمه بنا شد.<ref>مجتهد زاده، پیروز. امیران مرزدار و مرزهای خاوری ایران. مترجم حمیدرضا ملک محمدی نوری، تهران، شیرازه، ۱۳۷۸، ص ۷۷ تا ۹۶.</ref>

=== جغرافیای تاریخی ===
سیستان را می‌شود به سه نوع سیستان تقسیم کرد:

۱. '''سیستان کهن و باستان''': شامل مرکز تمام مناطق شرق [[فلات ایران]]، نیمهٔ جنوبی و شرقی افغانستان کنونی، مناطق شمال پاکستان، [[کشمیر]] و همچنین طبق متون تاریخی، در دوران باستان، منطقهٔ تبت در ادوار طولانی متعلق به فتوحات امیران و حکام سیستانی بوده‌است.

۲. '''سیستان اصلی و محدود''': شامل نیمهٔ جنوبی افغانستان، منطقهٔ چمن و ارتفاعات آن در پاکستان، مثلث شمال غرب بلوچستان پاکستان و سیستان ایران = زهک، جزینک، زابل، ادیمی، محمدآباد، بنجار، شهر جدید رامشار، لوتک، و...

۳. '''سیستان رسمی''': که بعد از عهد نامهٔ پاریس به دو بخش سیستان ایران و سیستان افغانستان تقسیم شده است؛ که ولایات هلمند، نیمروز و جنوب ولایت فراه جزو سیستان افغانستان و شهرستانهای زابل، نهبندان و توابعشان و شرق کویر کرمان جزو سیستان ایران محسوب می‌شوند.

[[File:کشاورزی سیستان.JPG|thumb|کشاورزی سیستان]]

== زبان ==
[[گویش سیستانی]] یکی از گویش‌های مهم زبان فارسی است که مردم سیستان بدان تکلم می‌کنند. این گویش هم اکنون به صورت عمده در منطقه سیستان ایران، [[نیمروز]] و [[فراه]] افغانستان، [[سرخس]] ایران، [[ترکمنستان]] و دشت [[گرگان]] جاری می‌باشد.<ref>بهاری، محمدرضا. زبانشناسی عملی، بررسی گویش مردم سیستان. زاهدان، ناشر: مؤلف، ۱۳۷۸، ص ۱۲.</ref>

این گویش از یک سو بیشترین خویشاوندی واژگانی و دستوری را با گویش موجود و گذشته [[خراسانی]] و فراتر از آن با لهجه‌های مرده ماوراءالنهری و [[تاجیکی]] کنونی دارد و از سوی دیگر واژه‌های مشترک بسیار با [[بلوچی]] دارد که با توجه به پیوندهای تاریخی و پیوستگی‌های جغرافیایی و مهاجرتهای قومی و خویشاوندی طایفه‌ای، امری طبیعی می‌باشد.<ref>محمدی خمک، جواد. واژه نامه سکزی. تهران. سروش، ۱۳۷۹، ص ۱۱.</ref>

=== سابقه تاریخی ===
فرهنگ نویسان، سیستانی را یکی از چهار زبان متروک پارسی یاد کرده‌اند. [[ابوریحان بیرونی]] در ''الصیدنه''، چند لغت از زبان قدیم سیستانی آورده‌است.<ref>فرهنگ معین، ج ۵، زیر عنوان «سیستانی».</ref>
بسیاری از واژگان سیستانی از هزار سال پیش تاکنون تفاوت چندانی نکرده‌است.<ref>محمدی خمک، جواد، مقاله «گویش سیستانی در ترجمه قرآن قدس» در ماتیکان سیستان، مجموعه مقالات سیستانی، مشهد، واژیران، ۱۳۷۸، ص ۴۷۱.</ref> اگرچه اصل زبان که احیاناً همان [[سکزی]] است، پیش از این منقرض شده و تنها گویش آن باقی‌مانده‌است.<ref>بهار، محمدتقی، سبک شناسی. ج ۱، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۵، ص ۲۹.</ref>

یک سرود دینی به گویش سیستانی باقی‌مانده‌است که به اواخر دوره ساسانی نسبت داده می‌شود. [[سرود آتشکده کرکویه]] یکی از زیباترین سرودهای مذهبی زرتشتیان سیستان بوده‌است که به هنگام روشن کردن [[آتشگاه]]‌ها، به آواز بلند خوانده می‌شده‌است.<ref>سیستانی، محمداعظم. مقاله «سرود آتشکده کرکوی یا قدیمیترین شعر در لهجه محلی سیستان» در ماتیکان سیستان، مجموعه مقالات سیستان شناسی. مشهد، واژیران، ۱۳۷۸، ص ۳۹۴.</ref>

=== خاستگاه ===
گویش سیستانی از گویشهای وابسته به [[زبان‌های ایرانی غربی]] و از شاخه جنوبی آن است که به گروه زبانهای [[هندوایرانی]] تعلق دارند.<ref>برجسته دلفروز، بهروز. واژه نامه ریشه شناسانه و تطبیقی گویش سیستانی. پایان‌نامه فوق لیسانس. دانشگاه شیراز، ۱۳۷۲.</ref>

دکتر [[محمد معین]] در مقدمه کتاب برهان قاطع، گویش‌های سگزی و زاولی را زیرمجموعه زبانهای ایرانی قید کرده‌است.<ref>خلف تبریزی، محمد حسین. برهان قاطع، به اهتمام محمد معین. تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲(چاپ پنجم)، ص ۳۰.</ref>

=== نوشتار ===
گویش سیستانی هیچگاه یک زبان نوشتاری نبوده‌است، پس اثر مکتوبی که مستقلاً متعلق به گویش سیستانی باشد نیز وجود ندارد. در میان کتب ادبی به نوشتار سیستانی در صده اخیر نیز ناهماهنگی‌های بارزی در رسم‌الخط سیستانی به چشم می‌خورد. تلاش‌های اخیری که برای یکپارچه سازی رسم‌الخط سیستانی انجام شده‌است تاکنون با بی اقبالی مواجه شده‌است.<ref>http://www.iranstb.com/forum/sistani-rasmolkhat-t551.html</ref>

[[File:درهم ولید ابن عبدالملک از ایالت سجستان (سیستان.jpg|thumb|درهم ولید ابن عبدالملک از ایالت سجستان (سیستان)]]
[[File:سکه ناصرالدین‌شاه ضرب سیستان.jpg|thumb|سکه ناصرالدین شاه ضرب سیستان]]
[[File:سکه مسی دوران عباسی ضرب سجستان.JPG|thumb|سکه مسی دوران عباسی ضرب سجستان]]

=== گونه‌های زبانی ===
چهار گونه فرعی می‌توان برای گویش سیستانی متصور شد که شامل گونه‌های [[زرگری]]، ادبی (ملّایی)، سیّدی و [[عربی]] می‌شود. {{مدرک}}

==== زرگری ====
در گونه زرگری، ساخت هجایی یک اصل زیربنایی بوده و گویش به [[هجا|هجاهای]] سازنده تقسیم می‌شود و پس از هر هجای اصلی، یک هجای تبعی با ساخت «ز+[[مصوت]]» ظاهر می‌شود. به عنوان مثال واژه پو (به معنی پا) به صورت پوزو تلفظ می‌شود.{{مدرک}}

==== ادبی ====
گونه ادبی سیستانی مورد کاربرد در مواردی از قبیل تقلید ادا، [[مداحی]]، متن خوانی، شبیه خوانی ([[تعزیه]])، زبان ملایی و سخن گفتن از سر تأمل می‌باشد. این گونه از چند زاویه با گونه معیار گویش سیستانی در تفاوت می‌باشد، شامل: ساختمان تک واژ وجهی «می»، ساختمان تک واژ وجهی «ب»، جزء پیشین، ساختمان تک واژ [[نفی]] و [[نهی]] و تکیه فعل‌هایی که تک واژ «می» دارند.

==== سیدی ====
در گونه سیدی، [[واج]] «س» به جای واج نخست قرار گرفته و در پایان عبارت «واج نخست حذف شده + اِدی» افزوده می‌شود. مثلاً کتاب به ستابکدی تبدیل می‌شود.

==== عربی ====
گونه عربی تنها در میان طایفه شیخ (از طوایف سیستانی) دیده می‌شود و غالباً برای ایجاد ارتباط میان اعضای خانواده در حضور مهمان بیگانه به کار برده می‌شود و حالت خصوصی دارد. این گونه از لغات عربی بیشتری بهره می‌جوید.<ref>عمرانی، غلامرضا. گویش سیستان، حوزه مرکزی شهر زابل. ج ۱، تهران: هنر رسانه اردیبهشت، ۱۳۸۷، ص ۳۳۰ تا ۳۴۶.</ref>

== دیدنی‌ها ==
بقایای [[آتشکده کرکویه]]{{•}} [[تخت عدالت]]{{•}} [[کوه خواجه]](کوه اوشیدا){{•}} [[زاهدان کهنه]]{{•}} [[سه کوهه]]{{•}} [[شهر سوخته]]{{•}} [[دهانه غلامان]]{{•}} [[قلعه رامرود]]{{•}} [[قلعه خاش]]{{•}} [[قلعه مچی]]{{•}} [[قلعه سام]]{{•}} [[قلعه تپه]]{{•}} [[قلعه رستم]]{{•}} [[قلعه کهک کهزاد]]{{•}} [[چاه نیمه]]{{•}} [[آرامگاه خواجه غلطان]]{{•}} زیارتگاه [[بی بی دوست]]

== شناسه ==
{{بخش بدون منبع}}

مردم سیستان از نژاد [[آریایی]] و زبانشان در ایران بیشتر [[فارسی]] با [[گویش سیستانی]] (زاولی) که یکی از شاخه‌های زبان فارسی است می‌باشد.

اکثریت جمعیت سیستان را [[شیعه]] دوازده امامی تشکیل می‌دهد. شیعیان سیستان در زمینه مذهبی افتخاراتی در مورد پایبندی به مذهب شیعه دارند، خصوصاً سب نکردن امام اول شیعیان جهان امام [[علی]] در دوران بنی امیه که با وجود همه فشارها، حاضر به توهین به امام [[علی]] نشدند.<ref>[http://english.sunnionline.us The Official Website of the Sunni Community in Iran - SunniOnline]</ref> زندگی اکثریت مردم سیستان کشاورزی و دامداری می‌باشد.{{مدرک}}
[[فردوسی]] متون، داستان‌ها و قصه‌های تاریخی [[شاهنامه]] خود را از سرزمین [[نیمروز]] (سیستان) و قهرمانان آن را از این خطه انتخاب کرده‌است.

[[یعقوب لیث]] [[صفاری]] که از سیستان بود در ماندگاری زبان [[فارسی]] نقش مهمی ایفا کرد.

== ره‌آورد ==
* کلوچه محلی، اوجیزک، آبگوشت محلی، نان روغنی و تفتون، چنگالی، آچار (نوعی ادویه) و فلفل سیاه، کشک محلی (کشک زرد) چلبک (نوعی نان روغنی)

== رقص شمشیر سیستان ==
== جستارهای وابسته ==
* [[گویش سیستانی]]
* [[رقص سیستانی]]
* [[زرنگ (ساتراپی)]]
* [[هلمند]]
* [[زرنج]]
* [[شهر سوخته]]
* [[دهانه غلامان]]
* [[دریاچه هامون]]
* [[رستم]]
* [[قلعه سه کوهه]]
* [[آسیاب بادی سیستان]]

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* {{یادکرد|کتاب=نظر و گذری بر تاریخ سیستان|نویسنده=پرویز حسین‌پور|ناشر=انتشارات مصفا تهران|چاپ=۱۳۷۳|}}
* [http://chht-sb.ir/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=53 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان ---> دقیقاً مرتبط با همین مقاله]
[http://www.30tak.ir سایت سیستان]
{{استان‌های ساسانیان}}

[[رده:سیستان|سیستان]]
[[رده:اساطیر ایرانی]]
[[رده:استان سیستان و بلوچستان]]
[[رده:امتداد جاده ابریشم]]
[[رده:ایران پیش از اسلام]]

[[رده:تاریخ ایران باستان]]
[[رده:تاریخ مزدیسنا]]
[[رده:سرزمین‌های کهن شرق]]
[[رده:شاهنامه]]
[[رده:منطقه‌های تاریخی افغانستان]]

سیستان

2015-01-08T08:10:00Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «[[دروازه حوض در سیستان]]پرونده:zabol1.jpg|ب...» ایجاد کرد

سهرورد

2015-01-08T08:08:21Z

Golestani: «سهرورد» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی= سهرورد
|روی‌نقشه= آری
|عرض‌جغرافیایی =36.0667
|طول‌جغرافیایی =48.4500
|تصویر=
|اندازه‌تصویر= 250
|برچسب‌تصویر=
|استان= زنجان
|شهرستان= خدابنده
|بخش= [[بخش مرکزی شهرستان خدابنده|مرکزی]]
|نام‌محلی=
|نام‌های‌دیگر=
|نام‌های‌قدیمی=
|سال‌شهرشدن=[[۱۳۸۷]] خورشیدی
|جمعیت =۶۳۱۸
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|زبان=[[ترکی آذربایجانی]]<ref name="autogenerated1">[http://rasekhoon.net/article/show-90110.aspx وبگاه راسخون]</ref>
|مذهب=[[شیعه]]<ref name="autogenerated1"/>
|مساحت=
|ارتفاع=۱۸۸۵ متر
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه=
|شمارروزهای‌یخبندان=
|شهردار=
|ره‌آورد=
|پیش‌شماره= 0242435
|وب‌گاه=
|جمله‌خوشامد=
|پانویس=
}}

'''سُهرَوَرد''' با جمعیتی بالغ بر ۶۳۱۸ نفر در ۲۴ کیلومتری مرکز [[شهرستان خدابنده]] استان زنجان ایران قرار دارد.<ref>[http://www.khodabandeh.gov.ir/index.php?option=com_content&task=view&id=170&Itemid=1 وب‌گاه فرمانداری شهرستان خدابنده]، بازدید: مه ۲۰۰۹</ref> مردم این شهر پیرو مذهب [[شیعه]] بوده و به زبان‌های [[ترکی آذربایجانی]] سخن می‌گویند.<ref name="autogenerated1"/>
این شهر که در سال ۱۳۸۷ خ. به شهر ارتقاء یافت دارای ۷ اثر باستانی، یک مرکز بهداشتی و درمانی، کتابخانه عمومی، پایگاه مقاومت بسیج، مخابرات، بانک، سالن ورزشی و زمین فوتبال، مدارس ابتدایی - راهنمایی و متوسطه و پلیس ۱۱۰ است.<ref>همان.</ref>

==پیشینه==
سهرورد پیشینه‌ای تاریخی داشته و زادگاه بزرگانی همچون شیخ [[شهاب‌الدین سهروردی]] است. [[ابن‌حوقل]] دربارهٔ این شهر می‌نویسد: «''از جانب سلطان امیر یا عاملی جهت رسیدگی به اموال در آنجا نیست و فراخی معیشت و ارزانی و موقعیت خوب بر اهمیت آن افزوده و شهر پربرکت و حاصل‌خیز است و بیشتر سکنهٔ آن در سابق از [[خوارج]] بودند و سپس از آنجا رفته‌اند و گروهی نیز به سبب وطن‌پرستی، خفت و خواری را پذیرفته‌اند و شهری است استوار و دارای حصار''».

این شهر تا سدهٔ هفتم هجری آباد بوده که در اثر حملهٔ [[مغول‌ها]] آسیب دیده‌است.

==سرشناسان سهرورد==
[[شهاب‌الدین سهروردی]]، فیلسوف معروف ملقب به شیخ اشراق، شیخ مقتول و شیخ شهید(۵۴۹ - ۵۸۷ ق / ۱۱۵۴ - ۱۱۹۱ م)

[[شهاب‌الدین عمر سهروردی]] از معروف‌ترین شیوخ تصوف (۵۴۲ - ۶۳۲ قمری)

[[ابوالنجیب سهروردی]] از مشایخ صوفیه در قرن ششم هجری و از فقها و واعظان شافعی (۴۹۰ - ۵۶۳)

==صنایع دستی==
صنایع دستی سهرورد
*قالی.
*گلیم.
*جاجیم.

==غذاهای محلی==
غذاهای محلی سهرورد

*کله‌جوش.
*آبگوشت محلی.
*شوربای زردآلو.

== منابع ==
{{پانویس}}
* [http://www.fallingrain.com/world/IR/27/Sohravard.html مختصات و ارتفاع]

{{استان زنجان}}

[[رده:روستاهای شهرستان خدابنده]]
[[رده:شهرستان خدابنده]]
[[رده:شهرهای استان زنجان]]

سهرورد

2015-01-08T08:08:14Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی= سهرورد |روی‌نقشه= آری |عرض‌جغرافیایی =36.0667 |طول‌ج...» ایجاد کرد

سومالی

2015-01-08T08:05:38Z

Golestani: «سومالی» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{coord|2|02|N|45|21|E|type:country|display=title}}
{{تمیزکاری}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = جمهوریة الصومال‎ |
نام فارسی رسمی = جمهوری سومالی |
نام عادی = سومالی |
تصویر پرچم = Flag of Somalia.svg |
تصویر نشان ملی = Coat of arms of Somalia.svg |
شعار ملی = موجود نیست |
سرود ملی = سومالی، از خواب برخیز|
نقشه = Somalia (orthographic projection)-Blue version.svg|200px |
پایتخت = [[موگادیشو]] |latd=2|latm=02|latNS=N|longd=45|longm=21|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[موگادیشو]] | |
زبان رسمی = [[زبان سومالیایی]], [[زبان عربی|عربی]] |
نوع حکومت = |
نوع حاکمان = •[[رئیس جمهور]]{{سخ}}• [[نخست وزیر]] |
نام حاکمان = [[حسن شیخ محمود]]{{سخ}}[[نور حسن حسین]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = از [[انگلیس]] و [[ایتالیا]] |
تاریخ تشکیل = [[۲۶ ژوئن]] و [[۱ ژوئیه]] [[۱۹۶۰ (میلادی)|۱۹۶۰]] |
مساحت = ۶۳۷,۶۶۱ |
رتبه مساحت = ۴۲ام |
درصد آبها = ۱.۶ |
سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۸ (میلادی)|۲۰۰۸]] |
جمعیت = ۹,۵۵۸,۶۶۶ |
رتبه جمعیت = ۸۵ام |
تراکم جمعیت = ۱۳ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۹۸ام |
سال تولید ناخالص داخلی = |
تولید ناخالص داخلی = |
رتبه تولید ناخالص داخلی = |
سرانه تولید ناخالص داخلی = |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی = |
سال شاخص توسعه انسانی = |
شاخص توسعه انسانی = |
رتبه شاخص توسعه انسانی = |
وضع شاخص توسعه انسانی = |
واحد پول = [[شیلینگ]] |
کد واحد پول = SOS |
منطقه زمانی = EAT |
منطقه زمانی تابستانی = DAS |
utc = = +3|
dst = +3 |
کد بین‌المللی خودرو = |
دامنه اینترنتی = [[.so]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۵۲ |
}}

'''سومالی''' کشوری است در شرق قارهٔ [[آفریقا]]. پایتخت آن [[موگادیشو]] است.

«سومالی» (به [[زبان سومالیایی]]: «سوومالیاً؛ به [[زبان عربی]]: الصومال)، که قبلاً با نام» جمهوری دمکراتیک سومالی" شناخته می‌شد، یک کشور ساحلی است که در منطقه [[شاخ آفریقا]] در [[شرق آفریقا]] واقع شده‌است.

مرزهای این کشور در غرب به [[اتیوپی]]، از شمال و نیمه غربی به [[جیبوتی]]، از جنوب غرب به [[کنیا]]، از شمال به [[خلیج عدن]] و [[اقیانوس هند]] در شرق محدود می‌گردد. در حال حاضر [[حاکمیت]] سومالی انحصاراً در حد [[حقوق قانونی]] قرار داشته و این کشور فاقد حاکمیت دولت مرکزی برسمیت شناخته شده بوده و از هرگونه شاخص‌های مرتبط با دولت مستقل ثابت محروم است. مقامات [[غیر رسمی]] در اختیار دولت‌های نهادی غیر منتخب مناطق [[سومالی لند]]، [[پانت لند]]، [[شورای عالی دیوان اسلامی]] و دولت انتقالی موقت ضعیف ولی قابل قبول [[سازمان ملل متحد]] مستقر در شهر [[بایدوا]] واقع در حدود ۲۵۰ کیلومتری شمال غرب پایتخت، موگادیشو قرار دارد. خشونت بمانند آفتی کشنده سومالی را از زمان جنگ‌های داخلی برآمده از از اخراج [[محمد زیادباره]] دیکتاتور پیشین در سال [[۱۹۹۱ (میلادی)|۱۹۹۱]] فرا گرفته‌است.<ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=reutersEdge&storyID=2006-09-09T061747Z_01_L09446351_RTRUKOC_0_US-SOMALIA.xml Business & Financial News, Breaking US & International News | Reuters.com]</ref>

== تاریخ ==
{{اصلی | تاریخ سومالی}}
استقلال از سلطه [[قیمومیت انگلیسی سومالی‌لند]] [[پادشاهی انگلستان]] در مورخ ۲۶ ژوئن سال ۱۹۶۰ اعلام گردید. در تاریخ ۱ ژوئیه سال ۱۹۶۰، اتحاد [[امپراتوری بریتانیا|انگلیسی]] و [[سومالی‌لند ایتالیائی]] سابق بوقوع پیوست.

در این زمان دولت توسط عبداللهی عیسی شکل گرفته و [[عادن عبدالله عثمان دار]] بعنوان [[رئیس جمهور سومالی]] و [[عبد الرشید علی شرماکه]] بعنوان [[نخست وزیر سومالی]] انتخاب گردیدند. بعدها در سال [[۱۹۶۷ (میلادی)|۱۹۶۷]]، محمد [[ابراهیم ایگال]] در دولت تعیین شده توسط عبد الرشید علی شرماکه به نخست وزیری رسید. ایگال بعداً بعنوان رئیس جمهور در دولت خود-اظهار مستقل [[سومالی لند]] انتخاب شد. او در مورخه ۳ می‌سال ۲۰۰۲ در بیمارستانی در [[پرتوریا]] درگذشت.

در اواخر سال ۱۹۶۹، و به‌دنبال قتل شرماکه، کسی که از سال ۱۹۶۷ -: ۱۹۶۹ بعنوان رئیس جمهور انتخاب و فعالیت نموده بود، یک [[دولت نظامی]] قدرت را بدست گرفت. در سال ۱۹۶۹ و در پی وقوع یک [[کودتا]]، [[محمد زیادباره]]، یک [[ژنرال]] نیروهای مسلح، ریاست جمهوری را برعهده گرفت. رهبران انقلابی ارتش به سرکردگی زیادباره اقدام به ایجاد فعالیت‌های گسترده عمومی نمودند. آن‌ها همچنین اقدام به اجرای موفق طرح [[سواد آموزی]] در مناطق شهری و روستائی نموده که بنحو شگفت آوری نرخ باسوادان را از ۵٪ به ۵۵٪ در اواسط دهه [[۱۹۸۰ (میلادی)|۱۹۸۰]] ارتقاء داد.

[[پرونده:Zeila ruins.jpeg|بندانگشتی|چپ|260px|خرابه‌های [[سلطنت ادل]] در [[زیلا|زیلای]] سومالی]]
در همین زمان، باره یک فرد شاخص کابینه خود بنام سرلشکر گبیر و دو تن دیگر از مقام‌های رسمی را به قتل رسانید. از سال ۱۹۷۷ [[جنگ‌های داخلی]] متناوب به بخشی از واقعیات حیات سومالی تبدیل شده‌اند. در سال ۱۹۹۱، اولین گروه شورشی به رهبری [[عبداللهی یوسف احمد]]، رهبر(اس اس دی اف) بوجود آمده و حکومت رئیس جمهور علی مهدی محمد توسط برخی از جناح‌ها بعنوان رئیس جمهور موقت برسمیت شناخته نگردید. در همان سال، بخش شمالی کشور استقلال خود بعنوان [[سومالی لند]] را اظهار نمود؛ اگرچه این استقلال غیر رسمی و در مقایسه با منطقه پر آشوب جنوب دارای ثبات نسبی بود، ولی توسط هیچ یک از سازمان‌های بین‌المللی پذیرفته نگردید.
در فاصله سال‌های ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲، یک شکاف در گنگره متحد سومالی، که تلاش هائی را در جهت خلع ید باره انجام داده بود، باعث بروز جنگ داخلی بویژه در منطقه موگادیشو گردید.

در سال ۱۹۹۳ و به‌دنبال عدم موفقیت [[عملیات امید برگشت]] یک تلاش دو ساله از سوی [[سازمان ملل متحد]] (ابتدا در مناطق جنوبی) آغاز گردید که توانست وضعیت زنان را بهبود بخشد.

[[پرونده:Fakr Ud Din Mosque.jpg|بندانگشتی|300px|چپ|[[مسجد فخرالدین]].]]

نیروهای سازمان ملل متحد شامل نیروی ویژه (Delta Force) ایالات متحده آمریکا بود(همان نیرویی که در جریان عملیات طوفان صحرا در صحرایِ طبس جمهوری اسلامی ایران نیز دچار شکست شد) که ۱9 نفر از آنها در جریان هدف قرار گرفتن بالگرد حامل ایشان در موگادیشو جان خود را از دست دادند و یک نفر به اسارت گرفته شد (همانگونه که در فیلم «[[سقوط بلاک هاوک]]» ساخته "رِدلی اِسکات" به تصویر کشیده شده‌است) و در مقابل 1000 نیروی شبه نظامی سومالیایی کشته شدند.

سازمان ملل در [[عملیات سپر اتحاد]] که در مورخه ۳ مارس سال ۱۹۹۵ انجام گردید، ناچار از عقب نشینی شد. در این عملیات نیروهای سازمان ملل متحمل خساراتی سنگین گردیدند ولی هنوز نقش دولت اعاده نشده بود.

اما یک [[تجزیه]] دیگر در سومالی و در مناطق شمال شرق رخ داد. ایالت خود مختار پس از اعلام استقلال «موقت» در سال [[۱۹۹۸ (میلادی)|۱۹۹۸]] نام [[پانت لند]] را بخود اختصاص داد. البته این ایالت از قصد خود برای شرکت در هر نوع دولت آشتی در سومالی بجهت تشکیل یک دولت جدید مرکزی خبر داد. این نکته شایان ذکر است که این ایالت به‌دنبال تجزیه دائم از خاک سومالی نبود.

سومین تجزیه در ژوئیه ۲۰۰۶ با اعلام استقلال ایالت [[جوبالند]] اتفاق افتاد. هم اکنون منطقه جوبالند استقلال و حکومت مردمی خود را اعلام نموده‌است. سرهنگ باره عادن شیر هیراله، رئیس تشکیلات اتحاد دره جوبا [[دوکسادا جوبا]] قدرتمندترین رهبر منطقه محسوب می‌گردد. در این بخش نیز این دولت محلی خواستار خود مختاری کامل نیست.

چهارمین حکومت خود – اظهار برهبری [[ارتش مقاومت راهانویان]] (آر آر ای) در سال ۱۹۹۹ بوجود آمد. این اعلام استقلال «موقت» در سال ۲۰۰۲ مجدداً اعلام گردید که به ایجاد حکومت خود مختار غیر رسمی منطقه جنوب غربی سومالی، انجامید. آر آر ای از ابتدا اقدام به تشکیل تشکیلات خود مختاری در مناطق [[بای، سومالی|بای]] و [[باکول]] جنوب و مرکز سومالی در سال ۱۹۹۹ نموده بود.

سومالی یکی از کشورهای متعددی بود که مورد هجوم امواج [[تسانومی]] قرار گرفت که به‌دنبال [[زلزله سال ۲۰۰۴ اقیانوس هند]] ایجاد، سواحل [[اقیانوس هند]] را در هم کوبیده، تمام روستاها را از بین برده و ۳۰۰ کشته بر جای گذارد.

یک درگیری بمنظور برکناری نظامیان در می‌سال ۲۰۰۶ اتفاق افتاد. طرفین این درگیری عبارت بودند از اتحاد نظامیان مورد حمایت سی. آی. ای. موگادیشو که با نام [[اتحاد برای برگشت صلح و عملیات ضد تروریستی]] یا «ای آر پی سی تی فعالیت مینمودند از یک سو و یک گروه شبه نظامی وابسته به [[اتحاد دادگاه‌های اسلامی]] موسوم به»یو آی سی" از سوی دیگر. این در گیری در اواسط فوریه آغاز گردید. چند صد نفر از مردم که اکثر آنان را غیر نظامیان تشکیل می‌دادند در جریان آتشباری توپخانه جان خود را از دست دادند. شهروندان موگادیشو از این درگیری بعنوان سخت‌ترین در گیری در زمانی بیش از یک دهه بی قانونی یاد می‌کنند. اسلام گرایان [[ایالات متحده]] را متهم به حمایت مالی از نظامیان توسط [[سازمان اطلاعات مرکزی]] و در جهت جلوگیری از بقدرت رسیدن اسلام گرایان، نمودند. وزارت امور خارجه ایالات متحده، در عین حالی که نه این اتهام را پذیرفته و نه آن را رد نمود، اعلام کرد که ایالات متحده هیچ اقدامی در جهت نقض تحریم بین‌المللی تسلیحات سومالی انجام نداده‌است. به هرحال گزارش‌هایی از چند نامه الکترونیکی که بتوضیح عملیات سری برخی شرکت‌های نظامی در راستای نقض قوانین سازمان ملل متحد پرداخته بودند، واصل گردید<ref>[http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,1868920,00.html US accused of covert operations in Somalia]</ref>

سازمان ملل اقدام به وضع تحریم نظامی سومالی نمود ولی برخی ادعا می‌نمایند که ایالات متحده قوانین بین‌المللی را با حمایت رهبران نظامی موگادیشو، نقض کرده‌است.{{مدرک}}

[[پرونده:Somalia map states regions districts.png|بندانگشتی|350px|نقشه سیاسی سومالی]]

[[عبداللهی یوسف]]، رئیس جمهور حکومت انتقالی سومالی به بی بی سی گفت که علی‌رغم اشغال بعضی از مناصب کابینه از سوی نظامیان، ائتلاف نظامیان بطرفیت از سوی دولت موقت نمی‌جنگند. چهار نظامی قدرتمند که بعنوان وزیر کابینه فعالیت می‌نمودند، از خدمت اخراج شدند.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/5047766.stm Islamists claim Mogadishu victory]</ref>

در تاریخ ۵ ژوئن سال ۲۰۰۶ گروه شبه نظامی اسلامی ادعا نمود که کنترل کل شهر موگادیشو را در اختیار گرفته‌است. در تاریخ ۵ ژوئن سال ۲۰۰۶ آخرین استحکامات ای آر پی سی تی در مناطق جنوبی سومالی، شهر [[جوهار]]، با مقاومتی کم در اختیار یو آی سی قرار گرفت. در واقع ائتلاف نظامیان بصورتی تاثیر گذار از هم پاشیده شد.

دولت موقت درخواست مداخله یک نیروی حافظ صلح منطقه‌ای شرق آفریقا را نمود. رهبران یو آی سی با این درخواست مخالفت نموده و در یک مراسم رسمی اتحادیه آفریقا که در مورخه [[۹ سپتامبر]] سال [[۲۰۰۶]] در [[لیبی]] برگزار گردید، به رایزنی با کشورهای عضو [[اتحادیه آفریقا]] (ای یو) بر سر ترک طرح‌های ارسال نیروی‌های حافظ صلح به سومالی، پرداختند. گروه‌های اسلامی بطور قاطع با حضور سربازان خارجی در سومالی مخالفند-؛ خصوصاً نیروهای [[اتیوپی|اتیوپیائی]].<ref>[http://today.reuters.com/news/articlenews.aspx?type=reutersEdge&storyID=2006-09-09T061747Z_01_L09446351_RTRUKOC_0_US-SOMALIA.xml Business & Financial News, Breaking US & International News | Reuters.com]</ref>

در سال‌های ۷۸-۱۹۷۷ جنگی سخت بین سومالی و اتیوپی برسر استان اوگادن سومالی در گرفت که دستور آغاز آن توسط اتیوپی صادر گشته و دلیل آن نیز تجزیه سرزمین‌های سومالی در نیمه اول قرن بیستم ذکر شد. همچنین بسیاری ادعا کردند که اتیوپی، با سابقه طولانی امپراتوری، قصد فرمانروائی با واسطه بر سومالی را دارد.

گروه شبه نظامی اسلامی که یو آی سی را حمایت می‌کردند بطور مستمر کنترل اکثر مناطق نیمه جنوبی سومالی را بصورت عادی از طریق مذاکره با سران اقوام محلی و نه با استفاده از زور، برعهده گرفت. مواضع اسلام گرایان در خصوص شهر بایدوا که مرکز دولت در آن قرار داشته و اتیوپی نیز اعلام کرده بود که در صورت تهدید آنرا را مورد حمایت قرار خواهد داد، بصورتی شفاف بیان گردید. لکن در مورخه [[۲۵ سپتامبر]] سال [[۲۰۰۶ (میلادی)|۲۰۰۶]]، یو آی سی بسمت بندر جنوبی کیس مایو یعنی آخرین بندر تحت کنترل دولت حرکت نمود.<ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/africa/09/25/somalia.ap/index.html] {{پیوند مرده}}</ref>

در روز چهار شنبه [[۱ نوامبر]] سال [[۲۰۰۶ (میلادی)|۲۰۰۶]] مذاکرات صلح بین دولت موقت که از سوی سازمان ملل شناخته شده در شمال از یک سو و اسلام گرایان جنوب معلق گردید. بسیاری از مقامات از جنگ داخلی هراس داشتند. در این میان،
اتیوپی و نیروهای رقیب اریتره‌ای نیز از گروه‌های متخاصم در جنگ قدرت و بن بست سیاسی بین دولت موقت تعیین شده و گروه محبوب یو آی سی حمایت می‌کردند.<ref>[http://web.archive.org/web/20061108024204/http://www.voanews.com/english/2006-11-02-voa65.cfm]</ref>

== سیاست ==

برغم داشتن دولتی شناخته شده توسط سازمان‌های بین‌المللی در شهر [[بایدوا]]، سومالی از سال ۱۹۹۱ فاقد دولت ملی تاثیرگذار بوده‌است. این سازمان یا دولت که با نام «دولت انتقالی ملی» خوانده می‌شود تنها کنترل بایدوا را در اختیار داشته و از نظر بیشتر مردم سومالی از وجاهت قانونی برخوردار نیست. دولت موقت در خارج از کشور و توسط نیروهایی که بصورت تاریخی با منافع ملی سومالی در تضاد بوده‌اند، مانند اتیوپی و کشورهای مختلف آفریقائی که سعی در محدودسازی اندازه و عمق توسعه سومالی و دست‌اندازی نهائی بر سرزمین‌های اشغالی این کشور را داشته‌اند، تعیین شده‌است.

[[پرونده:Flag of Somaliland.svg|بندانگشتی|170px|پرچم [[سومالی‌لند]]]]
از سال ۱۹۹۱ چند قبیله در شمال این کشور با نام [[سومالی‌لند]] اعلام استقلال کرده‌اند.

در نواحی شمال غرب، جمهوری تبعیدی [[سومالی‌لند]] وجود دارد که استقلال خود را در سال ۱۹۹۱ اعلام نموده‌است. این ناحیه خودگردان علی‌رغم آنکه نسبت به مناطق جنوب و شمال شرق، ثبات و دمکراسی نسبی خود را حفظ نموده‌است، ولی از جانب جامعه بین‌المللی شناخته شده نمی‌باشد. [[پانت لند]] در نواحی شمال شرق خودگردانی خود را در سال ۱۹۹۸ اظهار نمود. ولی علی‌رغم آنکه رئیس جمهور اسبق پانت لند هم اکنون ریاست جمهوری دولت بایدوا را برعهده داشته و پانت لند نیز از نظر مساعد خود در اشتراک در حکومت متحد تئوریک آینده خبر داده‌است، تا بحال از یکی شدن با دولت موقت خودداری نموده‌است.

[[پرونده:ShababFlag.svg|بندانگشتی|170px]]
[[پرونده:Hassan_Sheikh_Mohamud-vf2.jpg|بندانگشتی|200px|[[حسن شیخ محمود]], رئیس جمهور سومالی می‌باشد.]]
در مناطق جنوب شرق داخلی، ایالات [[جوبالند]] و [[سومالی جنوب غرب]] به دولت بایدوا پیوسته‌اند و رهبران آن‌ها از اعضای پارلمان بایدوا هستند. نیمه دیگر کشور با دارا بودن بخش زیادی از جمعیت کشور تحت کنترل [[اتحاد دادگاه‌های اسلامی]] قرار داشته و این شورا بر شهرهای راهبردی موگادیشو، و از ۲۴ سپتامبر سال ۲۰۰۶ کیسمایو احاطه دارد.

رهبری این شورا بر عهده شیخ [[شریف شیخ احمد]] است. در پاسخ به این سوال که آیا یو آی سی در نظر دارد که کنترل خود را بر سایر مناطق سومالی گسترش دهد یا خیر، شیخ احمد در یک مصاحبه اینگونه اظهار داشت:
{{نقل قول
| «زمین در اولویت اول ما قرار ندارد. اولویت ما آسایش مردم، احترام به شخصیت آن‌ها و اینکه بتوانند در آزادی زندگی کرده و حق تعیین سرنوشت خود را دارا باشند، است. این موارد اولویت‌های ما هستند. حق تقدم در زمین نیست؛ مردم برای ما اهمیت دارند.»
| [http://www.awdalnews.com/wmview.php شناسه مطلب = ۷۴۰۴ شیخ شریف از گفتگو با واشنگتن استقبال می‌نماید]، ای ان ان، ۹ ژوئن سال ۲۰۰۶]
}}
در تاریخ ۱۴ اکتبر سال ۲۰۰۴، [[اعضای پارلمان]] سومالی یک فرد نظامی بنام [[عبداللهی یوسف]] رئیس جمهور اسبق پانت لند را بعنوان رئیس جمهور آتی کشور انتخاب نمودند. نظر به وضعیت موگادیشو، انتخابات در یک ورزشگاه در [[نایروبی]]، [[کنیا]] برگزار گردید. یوسف توسط [[پارلمان فدرال موقت|پارلمان موقت سومالی]] بعنوان رئیس جمهور دولت موقت انتخاب شد. او موفق شد از ۲۷۵ رای پارلمان، ۱۸۹ رای را بخود اختصاص دهد. جلسه پارلمان نیز در کشور همسایه یعنی کنیا برگزار شد. دولت یوسف از سوی اکثر کشورهای غربی قانونی شمرده شد. اگرچه حاکمیت واقعی او با توجه به تاریخچه نظامی‌گری وی و اینکه در جنگ داخلی که باعث از بین رفتن سومالی گردید، دست داشته مورد سوال است.

بسیاری از سازمان‌های سیاسی دیگر که برخی از آنان اساسی قومی دارند نیز در سومالی وجود دارند، تلاش برخی دیگر نیز رها سازی سومالی از سیاست‌ها قومی است (مانند [[جبهه اتحاد سومالی]]). خیلی از این سازمان‌ها بعد از وقوع جنگ داخلی بوجود آمدند.

در هر صورت، از اواخر سال [[۲۰۰۶]]، «دولت موقت ملی» تنها کنترل بخش نسبتاً کوچکی از کشور را برعهده داشته‌است. به اعتقاد برخی نظرات، کنترل این دولت بسختی از مرزهای [[بایدوا]] پایتخت فراتر رفته‌است. در کل، وضعیت سیاسی ناپایداری بر کشور حاکم بوده است؛ بعنوان مثال، در تاریخ [[۱۸ سپتامبر]] سال [[۲۰۰۶]]، عبداللهی یوسف بسختی از حمله‌ای انتحاری که به کاروان وی شد، جان سالم بدر برد. اگرچه در این حمله دوازده نفر دیگر کشته شدند.<ref>[http://www.nytimes.com/2006/09/19/world/africa/19somalia.html?ex=1316318400&en=71813932881e45e7&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss Somali President Survives Suicide Bomb; 8 Others Are Killed - New York Times]</ref>

== جغرافیا ==
[[پرونده:Somalia-CIA WFB Map.png|250px|thumb]]
سومالی در سواحل شرق قاره آفریقا و بروی خط استوا و قسمت شمالی آن بین [[خلیج عدن]] در قسمت شمال و [[اقیانوس هند]] در شرق واقع شده‌است. این کشور به همراه اتیوپی و جیبوتی را معمولاً بعنوان [[شاخ آفریقا]] مورد اشاره قرار می‌دهند. مرزهای سومالی در شمال غرب به [[جیبوتی]]، در غرب به [[اتیوپی]] و در جنوب غرب به [[کنیا]] محدود می‌گردد. سومالی از مستعمره پیشین ایتالیا [[سومالی‌لند ایتالیائی|منطقه تراست سومالی]] و مستعمره پیشین انگلستان [[سومالی‌لند انگلیسی|سومالی‌لند تحت‌الحمایه انگلستان]] (که هم اکنون در پی شناخت استقلال خویش توسط جامعه جهانی است) تشکیل شده‌است. طول خط ساحلی سومالی ۳۰۲۵ کیلومتر است که بیشترین ساحل در بین کشورهای آفریقائی بحساب می‌آید.

سومالی با دارا بودن وسعتی برابر با (۶۳۷۶۵۷[[کیلومتر مربع]])، چهل و دومین کشور بزرگ دنیا پس از [[افغانستان]] می‌باشد. اندازه این کشور قابل مقایسه با [[جمهوری مرکزی آفریقا]] و بنوعی کوچک تر از ایالت [[تگزاس]] ایالات متحده می‌باشد.

== پایتخت ==

از [[موگادیشو]]، به همراه دیگر نواحی سومالی پیشین، بعنوان نمونه‌ای دارای رژیم سرمایه هرج و مرج یاد می‌شود. علی‌رغم (یا شاید بدلیل) بی قانونی، موگادیشو در زمینه ارتباطات و اینترنت در شرق آفریقا سرآمد است. در این شهر یک شبکه نوین ارتباطی ایجاد و توسعه یافته‌است که شامل سامانه‌های تلفن سلولی محلی با اتصالات بین‌المللی ماهواره‌ای می‌گردد. عدم وجود سامانه فراگیر اخذ مالیات باعث برخورداری شبکه ارتباطی این کشور از قیمت هائی نازل گردیده که در سراسر قاره آفریقا قابل رقابت نیستند. کافی نت‌های بسیار زیادی دراین کشور بوجود آمده‌اند و علاوه بر آن دو شبکه تلویزیونی و یک فراهم کننده سرویس اینترنت نیز به فعالیت مشغول هستند.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4020259.stm Telecoms thriving in lawless Somalia]</ref>

== تقسیمات کشوری ==

سومالی به هجده بخش [[مناطق سومالی|مناطق]] («گوبولوداً، [[مفرد]]»[[گوبول]]") تقسیم می‌شود که هر منطقه نیز به مناطقی زیر مجموعه بنام [[نواحی سومالی|نواحی]] تقسیم شده‌اند.

[[پرونده:Somalia Numbered Regions.png|بندانگشتی|330px]]
مناطق عبارتند از:
{{سخ}}۱ [[آودال]]{{سخ}}۲ [[باکول]]{{سخ}}۳ [[بنادیر]]{{سخ}}۴ [[باری، سومالی|باری]]{{سخ}}۵ [[بای، سومالی|بای]]{{سخ}}۶ [[گالگودوود]]{{سخ}}۷ [[جدو]]{{سخ}}۸ [[هیرران]]{{سخ}}۹ [[جوبادا ذکسه]]{{سخ}}۱۰ [[جوبادا هووز]]{{سخ}}۱۱ [[ماداگ]]{{سخ}}۱۲ [[ناگال]]{{سخ}}۱۳ [[ساناگ]]{{سخ}}۱۴ [[شابیل لاها ذکسه]]{{سخ}}۱۵ [[شابیل لاها هووز]]{{سخ}}۱۶ [[سوول]]{{سخ}}۱۷ [[تاگدهییر]]{{سخ}}۱۸ [[وکوویا گالبید]]

== آب و هوا ==

[[پرونده:Juba river downstream Jamaame.jpg|بندانگشتی|[[رود جوبا]]]]
بخش شمالی کشور دارای تپه‌های زیاد بوده و ارتفاع بسیاری از مناطق از سطح دریا از ۹۰۰ تا ۲۱۰۰ متر در نوسان است. نواحی مرکزی و جنوبی مسطح بوده و ارتفاع متوسط آن کمتر از ۱۸۰ متر می‌باشد. رود خانه‌های [[رود جوبا|جوبا]] و [[رود شابله|شابله]] از اتیوپی سرچشمه گرفته و در طول کشور به سمت جنوب و اقیانوس هند جاری می‌باشند. البته رود شابله بجز در فصول پر باران به دریا نمی‌رسد.

عوامل اصلی آب وهوائی این کشور عبارتند از آب وهوای گرم درسراسر سال، بادهای موسمی فصلی و باران‌های نامنظّم که باعث بروز خشکسالی‌های تکرار شونده می‌گردند. متوسط حداکثر دمای روزانه از ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد (۱۰۵-۸۵ فارنهایت) می‌باشد که استثنای آن مناطق مرتفع و در امتداد خط ساحلی شرق است. متوسط حداقل دمای روزانه از حدود ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد (۸۵-۶۰ فارنهایت) می‌باشد. وجود بادهای موسمی جنوب غرب، یک نسیم دریائی، باعث می‌شود که دوره زمانی بین ماه‌های می‌تا اکتبر ملایمترین فصل موگادیشو به‌شمار آید. دورهٔ دسامبر تا فوریه نیز با وجود بادهای موسمی جنوب شرق، هوای نسبتاً ملایمی دارد، اگرچه وضعیت‌های آب و هوائی جاری در موگادیشو بندرت دلپذیر می‌باشند. دورهٔ زمانی «تنگامبیلی» که در بین دو فصل موسمی (اکتبر – نوامبر و مارس – می) قرار دارد، دوره‌ای گرم و مرطوب به‌شمار می‌آید.

== اقتصاد ==
{{اصلی|اقتصاد سومالی}}
از زمان فروپاشی دولت، سومالی از آنچه محمد زیاد باره آن را «سوسیالیسم علمی» می‌خواند به یک [[اقتصاد بازار آزاد]] تبدیل شده‌است.

[[پرونده:Bosaso port.jpg|بندانگشتی|بندر بوساسو]]
سومالی بدلیل مسامحه «جامعه جهانی» بصراحت رشد ونمو یافت. در سومالی "همین نبود دولت به پرورش یک نوع روش عجیب آفریقائی کمک نمود – بخش تجاری کارآ و قابل اتکاء که در ملاء عام کنترل مقامات فاسد بر خود را آشکار نمی‌نمود. سازماندهی صنایع ارتباطات، ترابری و شرکت‌های کشتیرانی در جهت ارائه خدمت به بخش خصوصی آزاد می‌باشد. کافی نت‌ها در موگادیشو رشد زیادی داشته‌اند. شرکت‌های خصوصی امنیتی به بازرگانان در حفظ سرمایه‌ها و دارایی‌های ایشان خدمات ارائه می‌نمایند.

تحقیق اخیر بانک جهانی به این امر اذعان دارد که: «سومالی در خصوص اعلام نرخ‌های شدید فقر اغراق نموده و در برخی موارد از زیر ساخت هائی مناسب تر از کشورهای ثروتمندتر آفریقا، برخوردار است.» دلیل مسلم این امر آنست که این بانک با دولت مرکزی تحت حمایت یارانه‌ای خود، در چپاول ثروت ملی، همزبان نگشته‌است.<ref>[http://www.thenewamerican.com/artman/publish/article_996.shtml] </ref>

کشاورزی مهمترین بخش فعالیت‌های اقتصادی بوده و حدود ۴۰٪ درآمد سرانه و حدود ۶۵٪ درآمد صادراتی را بخود اختصاص می‌دهد. اقوام ایلیاتی و شبه ایلیاتی کوچ نشین که برای ادامه حیات به دام‌های خود وابسته هستند نیز بخش عمده‌ای از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. پس از دام، [[موز]] دیگر قلم صادراتی مهم کشور است؛ [[شکر]]، [[ذرت خوشه‌ای]]، [[ذرت]] و [[ماهی]] اقلام تولیدی برای مصرف داخلی هستند. بخش صنعتی کوچک کشور که در رشته پردازش فراورده‌های کشاورزی فعالیت می‌کند، ۱۰٪ درآمد سرانه را ایجاد مینماید.

== بهداشت ==

سومالی یکی از بالاترین درصدهای [[مرگ و میر کودکان]] جهان را داراست. ۱۰٪ کودکان در هنگام تولد و ۲۵٪ از آندسته که در هنگام تولد جان سالم بدر می‌برند قبل از رسیدن به پنج سالگی از دنیا می‌روند. ولی از سوی دیگر، سومالی از لحاظ مبتلایان به ویروس اچ آی وی / ایدز کمترین درصد در [[آفریقا]] و جهان را داراست.

در سومالی – که از زمان آغاز جنگ داخلی و بمدت ۱۴ سال در انزوا بوده و دارای جمعیت مذهبی مسلمان نیز می‌باشد – نرخ این بیماری در حد یک و نیم تا ۲ درصد کل جمعیت بزرگسال می‌باشد.

«تصویر سومالی در دنیای خارج بدلیل تمایل طبیعی رسانه‌های خارجی به تمرکز بر خبرهای بد، تحریف گشته‌است» دلیل دیگر این امر آنست که «[ص]لح بر اکثر نقاط کشور حاکمیت داشته» و آنکه «در نتیجه اینکه دولت‌های منطقه‌ای و محلی قابلیت ادامه کار در زمینه‌های مختلف زیاد را داشته‌اند.» این مقاله بنقل از عمر موهالیم موحامود، سفیر سومالی در واشنگتن اینگونه می‌آورد که «اهالی سومالی خود را مردمی آزاد می‌دانند. به‌نظر آنان، معنای دولت ثبت کردن، قانونگذاری و محدودیت گذاری می‌باشد» استناد آنان به این تعصب بر اثر فرهنگ کوچ نشینی و تجارب نامناسب از رژیم باره و در تضاد با دولت مرکزی جدید است. این مقاله با ذکر این مطلب بپایان می‌برد که: «سومالی تنها در صورت قرار گرفتن اجزای این پیچیدگی در جای مناسب خود، قادر به مقابله با مشکلات روز افزون مادی و اجتماعی خود خواهد بود.»

«علیرغم بی نظمی و آشفتگی آشکار، بخش خدماتی سومالی به حیات و رشد خود ادامه داده‌است. در بازار اصلی موگادیشو انواع محصولات از مواد غذائی تا جدیدترین وسایل الکترونیکی عرضه می‌گردد. هتل‌ها به فعالیت خود ادامه داده و شبه نظامیان امنیت را تامین می‌کنند.»<ref>[http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/so.html World Factbook Redirect — Central Intelligence Agency]</ref>

ساختارهای زیر بنائی مانند جاده‌ها از لحاظ کمیت با کشورهای همسایه یکسان ولی از کیفیتی بسیار پایین تر برخوردار هستند. بر اساس یک گزارش [[بانک جهانی]] ساخت جاده برای بخش خصوصی بدلیل هزینه‌های بالای اجرائی و اینکه آنهائیکه پول جاده را می‌پردازند تنها کسانی نیستند که از آن استفاده می‌کنند، (ببینید [[مشکل مجانی سوارها]]) و از این جهت برگشت سرمایه را با مشکل روبرو می‌سازد، بسیار دشوار است. صنعت پررونق ارتباطات خصوصی بوده و به ارائه سرویس بیسیم و راه اندازی [[کافی نت|کافی نت‌ها]] همت گمارده‌است. شرکتهای رقیب در زمینه تلفن توافق کرده‌اند که استانداردهای اتصالات داخلی را رعایت نمایند. هزینه این امور از کمک‌های [[سازمان ملل متحد]] به [[انجمن ارتباطات سومالی]] تامین شده‌است.

[[نیروی برق]] توسط موسسات اقتصادی بزرگی تامین می‌گردد که اقدام به خرید مولدهای برق نموده و شهرها را به بخش‌های قابل کنترل تقسیم کرده‌اند. سازمان هواپیمائی ملی در سال ۱۹۸۹ و قبل از فروپاشی دولت، تنها یک فروند هواپیما در اختیار داشت. هم اکنون ناوگان هوائی کشور با دارا بودن حدود پانزده هواپیمای مسافربری و بیش از شصت هواپیما پروازهائی به شش مقصد بین‌المللی و تعداد بیشتری مقصد داخلی دارد. بر پایه‌گذارش بانک جهانی، «هم‌اینک، حرفه خطوط خصوصی هوائی در سومالی با وجود رقابت‌های کاری و قیمت از سوی بیش از پنج شرکت ترابری و بازرگانی در حال رشد تلقی می‌شود.» مالک خطوط هوائی دااللو اینگونه اظهار می‌دارد که «بعضی اوقات نداشتن دولت یک معضل و گاهی نیز یک امتیاز بحساب می‌آید، » از اینرو «فساد بدلیل نبود دولت یک مشکل به‌شمار نمی‌آید.»<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/AFRICAEXT/SOMALIAEXTN/0,,contentMDK:20398872~menuPK:367671~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:367665,00.html Somalia - Africa Open for Business]</ref>

همچنین وظیفه تامین آب آشامیدنی برعهده بخش خصوصی می‌باشد. به هر حال یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۰ نشان می‌دهد که در آن سال تنها ۲۱ ٪ مردم به آب مطمئن و سالم دسترسی داشته‌اند. با فروپاشی دولت مرکزی، هم اکنون نظام آموزش کشور نیز در اختیار بخش خصوصی است. یک پژوهش بانک جهانی موید آنست که «افراد فروتن از آموزش سود می‌برند.» بر پایه آخرین اندازه گیری انجام شده در سال ۲۰۰۱، میزان ثبت نام‌های مدارس ابتدائی که ۱۷٪ بوده تقریباً نزدیک به سطح پیش از جنگ ارزیابی گردید. میزان ثبت نام در مدارس راهنمائی از سال ۱۹۹۸ افزایش یافت. بهرحال، تخمین زده می‌شود که میزان باسوادی افراد بزرگسال از ۲۴٪ در سال ۱۹۸۹ به ۱/۱۷٪ در سال ۲۰۰۱ کاهش یافته‌است."<ref>[http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2004/03/25/000112742_20040325090551/Rendered/PDF/282760Somalia0Country0reengagement0note.pdf[</ref>

یک تحقیق جدید تر در سال ۲۰۰۳ نشان داد که نرخ باسوادی به ۱۹٪ رشد یافته‌است.<ref>http://rru.worldbank.org/Documents/PapersLinks/280-nenova-harford.pdf</ref>

در مقام مقایسه، میزان باسوادی در غرب آفریقا که منطقه‌ای ثروتمند تر است ۴۹٪ بوده و در سایر کشورهای همسایه ۳۵٪ می‌باشد. جنگ سال ۱۹۹۱ باعث توقف کامل تحصیلات عالیه گردید ولیکن [[دانشگاه موگادیشو]] در سال ۱۹۹۸ بازگشائی و اولین دوره دانش‌آموختگی آن در سال ۲۰۰۱ برگزار شد. دانشگاه‌های دیگر نیز در شهرهای دیگر گشایش یافتند. علاوه بر وجوهی که از دانشجویان اخذ می‌شود، بخش بزرگ بودجه سامانه آموزشی از سوی نهادهای نیکوکاری اسلامی بین‌المللی مانند [[الاصلاح]] تامین می‌شود.<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35382.htm Somalia]</ref>

[[پرونده:Somali boy receives a polio vaccination.jpg|thumb]]

یک مشکل عمده که بر روی رشد اقتصادی تاثیر منفی دارد، عدم ثبات یا تصور وجود آن، می‌باشد. برای انجام امر تجارت، لازم است که سطح معینی از امنیت وجود داشته باشد و از آن مهمتر می‌بایست یک دولت شناخته شده بین‌المللی نیز وجود داشته باشد که از رهبری‌های قومی سنتی، که در حال حاضر نیز کنترل امور در سومالی را در دست دارند، اطمینان بخش تر باشد. بهر حال، اخیراً سرمایه گذاران احساس راحتی بیشتری دارند؛ بعنوان مثال، یک کارخانه ساخت بطری‌های کوکاکولا در سال ۲۰۰۴ در موگادیشو احداث گردید.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3865595.stm BBC NEWS | Africa | Coca-Cola makes Somalia return]</ref>

سرویس‌های [[ارسال پول]] به یک صنعت بزرگ در سومالی تبدیل شده‌اند. مردم موفق از گروه‌های [[یهودیان پراکنده]] از سراسر جهان که بخاطر جنگ از کشور فرار کرده‌اند، با سالیانه حدود ۲ میلیارد دلار در اقتصاد سومالی شراکت می‌کنند. در غیاب یک بخش بانکداری رسمی، سرویس‌های مبادله وجوه نقد در سراسر کشور رشد یافته و سالیانه از ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار را جابجا مینمایند. ارتباطات بیسیم بخش دیگری است که بدلیل وجود جنگ تبدیل به نیروی اقتصادی عظیمی در سومالی گردیده‌است. کسی دقیقاً نمی‌داند که حجم اقتصاد و میزان رشد آن چه مقدار است.

== سرشماری جمعیت ==
{{اصلی | سرشماری جمعیت در سومالی}}
[[پرونده:Little Somali girl.jpeg|thumb]]
جمعیت سومالی بالغ بر حدود ۸۵۹۱۰۰۰ نفر می‌باشد. اما تخمین در این زمینه بدلیل وضعیت سیاسی و از آن مهمتر طبیعت زندگی قومی در این کشور، بسیار دشوار است. آخرین [[آمارگیری نفوس]] در سال [[۱۹۷۵]] انجام شد. اکثر تحلیل گران خارجی از نتایج این آمار گیری بهره می‌جویند ولی سومالی کشوری است که در میان دیگر کشورهای آفریقا و جهان از رشدی سریع برخوردار است. هم‌اینک برخی تخمین‌ها جمعیت این کشور را بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون نفر برآورد می‌کنند. {{مدرک}}.

امروزه، حدود ۶۰٪ از کل جمعیت سومالی را اقوام [[کوچ‌نشین]] یا شبه کوچ نشین تشکیل می‌دهد که به نگهداری گله‌های [[احشام]]، [[شتر]]، [[گوسفند]] و [[بز]] اشتغال دارند. حدود ۲۵٪ جمعیت نیز کشاورزانی هستند بصورت عمده در مناطق بارور کشاورزی بین [[رود جوبا|جوبا]] و [[رود شبله|شبله]] در جنوب سومالی زندگی می‌کنند. مابقی جمعیت کشور (۲۰٪ - ۱۵٪) نیز شهر نشین هستند.

بدلیل وجود جنگ داخلی، این کشور دارای اجتماع [[یهودیان پراکنده]] می‌باشد که یکی از بزرگترین اجتماعات در سراسر قاره آفریقا محسوب می‌گردد. بیش از یک میلیون نفر سومالیائی در خارج از این کشور زندگی می‌کنند واین تعداد جدای از تعدادی است که در استان اوگادن واقع در شمال شرق کنیا و دیجیبوتی ساکن هستند، می‌باشد.

== زبان‌ها ==
{{اصلی | زبان‌های رایج در سومالی}}
تقریباً تمام مردم به [[زبان سومالیایی|سومالی]] که زبان رسمی کشور است، صحبت می‌نمایند. اساس این استاندارد از لهجه هائی است که از استان ماداگ نشات گرفته‌اند.

تا سال [[۱۹۷۳]] یعنی زمانیکه دستور کاربری یک استاندارد یک‌دست با استفاده از [[الفبای لاتین]] توسط شورای عالی انقلاب (اس آر سی) صادر گشت، زبان سومالیائی بطور گسترده در نوشتار مورد استفاده قرار نمی‌گرفت. امروزه زبان سومالیائی زبان مورد استفاده در نظام آموزش این کشور بشمار می‌رود. همچنین [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، [[زبان ایتالیائی|ایتالیائی]] و [[عربی]] نیز کاربرد دارند.

== فرهنگ ==
{{اصلی | فرهنگ سومالی}}
* [[اسلام در سومالی]]
* [[لیست نویسندگان آفریقائی (به کشور) # سومالی|لیست نویسندگان سومالی]]
* [[موسیقی در سومالی]]

== ارتباطات ==
سامانه همگانی ارتباطات در سومالی تقریباً بطور کامل از بین رفته و یا تکه تکه شده بود؛ بهرحال علی‌رغم (یا شاید بدلیل) عدم وجود دولت در سومالی، در بیشتر شهرهای عمده این کشور شرکت‌های خصوصی بیسیم وجود دارند که بنحوی کارآ و در مقایسه با کشورهای همسایه، به ارائه سرویسی مطلوب می‌پردازند. سومالی در بین تمام کشورهای آفریقائی دارای ارزانترین هزینه تماس‌های موبایل بوده و برخی از شرکتها مبلغی کمتر از یک سنت را برای هر دقیقه مکالمه مطالبه می‌کنند. ([http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4020259.stm «ارتباطات تلفنی در سومالی هرج ومرج زده در حال رشد می‌باشد»])
شرکت هائی که در زمینه ارائه سرویس‌های ارتباطی فعالیت دارند عبارتند از:
* [[گولیس تلکام]]
* [[سام تل]]
* [[گالکوم]]
* [[شرکت گلوبال اینترنت]]
* [[هور موود]]
* [[تلکام]]
* [[نیشن لینک]]
* [[نت کو]]
* اس تی جی
* [[دهاب شییل]]

== جستارهای وابسته ==
* [[اتحادیه محاکم شریعت اسلامی سومالی]]
* [[نبرد موگادیشو]]
* [[دومین نبرد موگادیشو]]
* [[تئوری بلوک‌های سازنده]]
* [[ارتباطات در سومالی]]
* [[روابط خارجی سومالی]]
* [[نیروی نظامی سومالی]]
* [[پیشاهنگی در سومالی]]
* [[ترابری در سومالی]]

== پیوند به بیرون ==

=== دولت ===
* [http://www.somali-gov.info وب‌گاه رسمی دولت فدرال سومالی]

=== اخبار ===

{|
||
* [http://www.akhbaarta.com/news.online.html سومالی: ائتلاف شبه نظامیان ضد تروریست به دادگاه‌های اسلامی واگذار گردید.]
* [http://www.shabellenews.com/news/ne1022.htm مالاریا باعث مرگ دهها نفر در منطقه گیدو سومالی گردید.]
* [http://web.archive.org/web/20060619120103/http://www.cnn.com/2006/WORLD/africa/05/19/somalia.hyenas.reut/index.html هنیاس اقدام به کشتار مردم در سومالی لند نمود]
* [http://allafrica.com/somalia لینک‌های ارائه دهنده اخبار]
||
* [http://www.ifex.org/en/content/view/full/41 آزادی بین‌المللی تبادل افکار: سومالی]
* [http://pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=527&language_id=1 سومالی وارد وضعیت انقلابی گردید ]
* [http://pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=560&language_id=1 اسلام گرایان سومالی به نهضت خود و عزم اتخاذ روش دیپلماتیک ادامه می‌دهند]
||
|}

=== اقتصاد ===
* [http://rru.worldbank.org/Documents/PapersLinks/280-nenova-harford.pdf هرج ومرج و نوآوری: بخش خصوصی سومالی چطور با دولت کنار می‌آید؟]

=== اطلاعات عمومی ===
{|
||
* [http://www.cod.edu/people/faculty/yearman/somalia.htm پروژه حذف طبقه بندی کنوکو-سومالی توسط پروفسور کیت ییرمن، کالج داپیج]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1072592.stm جلوه کشورها در اخبار بی بی سی: سومالی]
* [http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/africa/2004/somalia/default.stm اخبار مفسرانه بی بی سی – سومالی: آشکار شدن از میان ویرانه ها؟]
* [http://web.archive.org/20071016190534/politicalworld.wordpress.com/2006/09/13/somalia-no-government-no-peace/ سومالی: نه دولت، نه صلح]
* [http://english.pravda.ru/usa/2002/02/28/26693.html حالت سومالی غیر ایده‌آل ایالات متحده]
||
* [http://dmoz.org/Regional/Africa/Somalia پروژه دایرکتوری باز– سومالی، بخش دایرکتوری]
* [http://www.somplanet.com شبکه‌های سیاره‌ای سومالی]
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-723/conflict_war/somalia/ آرشیو دیجیتالی سی بی سی – امور مربوط به سومالی]
* [http://www.hornafrik.com ایستگاه رادیوئی اف ام پر طرفدار در موگادیشو]
* [http://www.somaliaonline.com/ اخبار و گفتگو]
||
|}

=== یونسکو ===
* [http://www.hivaids.nairobi-unesco.org/ دفتر نایروبی یونسکو به مورد اچ آی وی / ایدز در سومالی می‌پردازد]
* [http://education.nairobi-unesco.org/ دفتر نایروبی یونسکو به مورد آموزش در سومالی می‌پردازد]
* [[:w:en:Somalia|ویکی‌پدیای انگلیسی]]

== منابع ==
{{ویکی‌سفر}}
{{ویکی‌انبار-رده|Somalia}}
{{پانویس|۲}}
{{اتحادیه عرب}}
{{کشورهای خاورمیانه}}
{{سازمان‌های اطلاعاتی جهان}}
{{موضوعات قوم سامی}}

[[رده:سومالی|سومالی]]
[[رده:اتحادیه عرب]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۰ (میلادی)]]
[[رده:جمهوری‌ها]]
[[رده:جمهوری‌های عربی]]
[[رده:شاخ آفریقا]]
[[رده:کشورها و مناطق عربی‌زبان]]
[[رده:کشورهای آفریقا]]
[[رده:کشورهای اقیانوس هند]]
[[رده:کشورهای درحال توسعه]]
[[رده:کشورهای عضو اتحادیه آفریقا]]
[[رده:کشورهای عضو اتحادیه عرب]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی]]
[[رده:کشورهای فدرال]]
[[رده:مناطق تقسیم‌شده]]

سومالی

2015-01-08T08:05:27Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{coord|2|02|N|45|21|E|type:country|display=title}} {{تمیزکاری}} {{جعبه اطلاعات کشور| نام اصلی = جمهور...» ایجاد کرد

سوماترا

2015-01-08T08:04:19Z

Golestani: «سوماترا» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Coord|0|00|N|102|00|E|region:ID_type:isle|display=title}}
{{Infobox islands
| name = سوماترا{{-}}Sumatra
| native name =
| sobriquet =
| image name = Sumatra Topography.png
| image size =
| image caption =
| image alt =
| locator map = LocationSumatra.svg
| locator map size =
| map caption = محل سوماترا در اندونزی و جهان
| location = [[جنوب شرق آسیا]]
| coordinates =
| archipelago = [[جزایر سوندای بزرگ]]
| total islands =
| major islands =
| area km2 = 473,481
| area footnotes =
| rank = ۶ام
| length km =
| length footnotes =
| width km =
| width footnotes =
| coastline km =
| coastline footnotes =
| elevation m = 3,805
| elevation footnotes =
| highest mount = [[کرینچی]]
| Country heading =
| country = {{INA}}
| country admin divisions title = [[استان‌های اندونزی|استان]]
| country admin divisions = [[آچه]] , [[بنگکولو]] , [[جامبی]]{{-}}[[لامپونگ]], [[ریائو]] , [[سوماترای غربی]]{{-}}[[سوماترای جنوبی]]{{-}}[[سوماترای شمالی]]
| country admin divisions title 1 =
| country admin divisions 1 =
| country admin divisions title 2 =
| country admin divisions 2 =
| country capital =
| country largest city = [[مدان]]
| country largest city population =
| country leader title =
| country leader name =
| country 1 =
| country 1 admin divisions title =
| country 1 admin divisions =
| country 1 admin divisions title 1 =
| country 1 admin divisions 1 =
| country 1 admin divisions title 2 =
| country 1 admin divisions 2 =
| country 1 capital city =
| country 1 largest city =
| country 1 largest city population =
| country 1 leader title =
| country 1 leader name =
| demonym =
| population = ۵۰,۳۶۵,۵۳۸
| population as of = ۲۰۱۰
| density km2 = ۹۶
| density footnotes =
| ethnic groups =
| website =
| additional info =
}}

'''سوماترا''' (با وسعت تقریبی ۴۷۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع) از [[جزایر اندونزی|جزایر کشور اندونزی]] است.

[[جزیره]] سوماترا ششمین [[جزیره]] بزرگ جهان و بزرگ‌ترین جزیره‌ای است که تمام خاک آن در کشور [[اندونزی]] قرار دارد، این جزیره حدود ۴۵ [[میلیون]] نفر [[جمعیت]] دارد.

[[پرونده:SumatraLocation.png|250px|بندانگشتی|راست|محل سوماترا در اندونزی]]
[[پرونده:Sumatra Volcanoes.png|بندانگشتی|250px|راست|آتشفشان های سوماترا]]

{{چپ‌چین}}
* Aceh - capital: Banda Aceh
* Bangka-Belitung - capital: Pangkalpinang
* Bengkulu - capital: Bengkulu
* Jambi - capital: Jambi
* Lampung - capital: Bandar Lampung
* Riau - capital: Pekanbaru
* Riau Islands - capital: Tanjung Pinang
* West Sumatra (Sumatera Barat) - capital: Padang
* South Sumatra (Sumatera Selatan) - capital: Palembang
* North Sumatra (Sumatera Utara) - capital: Medan

{{پایان چپ‌چین}}
{{-}}
== منابع ==
{{پانویس}}
* ویکی‌پدیای انگلیسی، ۱۲ ژوئن ۲۰۰۷.

{{استان‌های اندونزی}}

{{اندونزی-خرد}}

[[رده:سوماترا]]
[[رده:جزایر سوندای بزرگ]]
[[رده:جزیره‌ها]]
[[رده:جزیره‌های اندونزی]]
[[رده:مناطق اندونزی]]

سوماترا

2015-01-08T08:04:08Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Coord|0|00|N|102|00|E|region:ID_type:isle|display=title}} {{Infobox islands | name = سوماترا{{-}}Sumatra | native name...» ایجاد کرد

سورت

2015-01-08T08:01:19Z

Golestani: «سورت» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

<big>متن بزرگ</big>سورت می‌تواند اشاره به یکی از موارد زیر داشته باشد:
* [[سورت (ساری)]] : روستایی در [[شهرستان ساری]]
* [[باداب سورت]] : بادابی در [[شهرستان ساری]]
* [[سورت (اساطیر)]]: یکی از شخصیتهای اساطیر نورس
* [[سورات]] : شهری در گجرات هندوستان
{{ابهام‌زدایی}}

سورت

2015-01-08T08:01:11Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «<big>متن بزرگ</big>سورت می‌تواند اشاره به یکی از موارد زیر داشته باشد: * سورت (سا...» ایجاد کرد

سودان

2015-01-08T08:00:18Z

Golestani: «سودان» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Coord|۱۵|۳۷|۵۹|N|۳۲|۳۱|۵۹|E|display=inline|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = جمهوریة السودان |
نام فارسی رسمی = جمهوری سودان |
نام عادی = سودان |
تصویر پرچم = Flag of Sudan.svg |
تصویر نشان ملی = Emblem of Sudan.svg|
شعار ملی = «پیروزی از آن ماست»|
سرود ملی = [[سرود ملی سودان|ما سرباز خدا و سرباز میهنیم]] |
نقشه = Sudan (orthographic projection).svg|thumb|200px |
پایتخت = [[خارطوم]] |latd=15|latm=31|latNS=N|longd=32|longm=35|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[ام دورمان]] |
زبان رسمی = [[زبان عربی|عربی]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] |
نوع حکومت = [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = [[رئیس جمهور]]{{سخ}}[[معاون اول رئیس جمهور]] |
نام حاکمان = [[عمر حسن البشیر]]{{سخ}}[[سالوا کیر]] |
نحوه تشکیل = خودکفایی |
موارد منجر به تشکیل = از [[مصر]] و{{سخ}}[[بریتانیای کبیر]] |
تاریخ تشکیل = [[۱ ژانویه]] [[۱۹۵۶ (میلادی)|۱۹۵۶]]؛
[[۱۰ دی]] [[۱۳۳۴]] |
مساحت = ۱۸۸۶۰۶۸|
رتبه مساحت = ۱۶ام |
درصد آبها = ۶ |
سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۸]] |
جمعیت = ۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۳۱ام |
تراکم جمعیت = ۱۴ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۹۴ام |
سال تولید ناخالص داخلی = |
تولید ناخالص داخلی = |
رتبه تولید ناخالص داخلی = |
سرانه تولید ناخالص داخلی = |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی = |
سال شاخص توسعه انسانی = |
شاخص توسعه انسانی = |
رتبه شاخص توسعه انسانی = |
وضع شاخص توسعه انسانی = |
واحد پول = [[پوند]] سودان |
کد واحد پول = SDG |
منطقه زمانی = EAT |
منطقه زمانی تابستانی = DST |
utc = +۳ |
dst = +۳ |
کد بین‌المللی خودرو = |
دامنه اینترنتی = sd. |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۴۹ |
}}
'''جمهوری سودان''' کشوری است در شمال خاوری [[آفریقا]] و پایتخت آن [[خارطوم]] است. سودان ۳۰ میلیون و ۸۹۴ میلیون نفر جمعیت دارد و واحد پول آن [[پوند سودان]] است.
بیش از ۹۷ درصد از مردم این کشور [[اسلام|مسلمان‌اند]].<ref>{{cite web|url=http://www.sd.undp.org/sudan%20overview.htm|title=Sudan Overview|publisher=UNDP Sudan|accessdate=20 June 2012}}</ref>
پیش از سال ۲۰۰۵ عربی تنها زبان رسمی سودان بود.<ref name="LeClerc">{{cite web |author= Leclerc, Jacques |url= https://web.archive.org/web/20121023185417/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/afrique/soudan.htm |title= L'aménagement linguistique dans le monde, "Soudan" |publisher=Trésor de la langue française au Québec |language=French |accessdate=31 May 2013}}</ref> در قانون اساسی سال ۲۰۰۵ عربی و انگلیسی، هر دو، به عنوان زبان‌های رسمی کشور اعلام شدند.<ref name=Const>{{cite web |url= https://web.archive.org/web/20070609150809/http://www.mpil.de/shared/data/pdf/inc_official_electronic_version.pdf |title=2005 constitution in English |accessdate=31 May 2013}}</ref>

این کشور سومین کشور بزرگ [[آفریقا]] و نیز دومین کشور بزرگ عربی پس از [[الجزایر]] می‌باشد.
سودان بزرگ‌ترین کشور آفریقا و و بزرگ‌ترین کشور جهان عرب بود تا این‌که در سال ۲۰۱۱ [[سودان جنوبی]] در پی برگزاری یک همه‌پرسی از این کشور جدا شد.

نام این کشور از عبارت عربی «بلاد السودان» گرفته شده‌است که به معنی «سرزمین سیاهان» است. کشور سودان در سال ۱۹۵۶ استقلال خود را از انگلیس به دست‌آورد. به استثنای یک دوره ۱۰ ساله بین سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۸۳ میلادی، کشور سودان از زمان کسب استقلال دستخوش ناآرامی سیاسی و جنگ داخلی بوده‌است.<ref>[http://www.afran.ir/modules/publisher/item.php?itemid=434 موسسه مطالعاتی و تحقیقاتی آفران]. بازدید: مارس ۲۰۱۴.</ref>
نظام قانونی این کشور برپایه شریعت اسلامی قرار داده شده‌است. این کشور با دو جنگ داخلی و جنگ [[دارفور]] روبه‌رو بوده و با مسائلی چون [[پاکسازی قومی]] و [[برده‌داری]] درگیر است.<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/af/135978.htm 2009 U.S Dept of State Human Rights Report: Sudan]</ref>

در شاخص فساد اداری، این کشور به عنوان یکی از فاسدترین کشورهای جهان از نظر میزان فساد اداری و اختلاس ذکر شده‌است.<ref>Corruption Perceptions Index 2013. [http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/ Full table and rankings]. Transparency International. Retrieved: 4 December 2013.</ref> بر پایه شاخص گرسنگی جهانی که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد سودان پنجمین کشور جهان از نظر گستردگی گرسنگی در میان اهالی است و از این نظر در وضعیت هشداردهنده‌ای به‌سر می‌برد.<ref>Welthungerhilfe, IFPRI, and Concern Worldwide: [http://www.ifpri.org/sites/default/files/publications/ghi13.pdf 2013 Global Hunger Index - The challenge of hunger: Building Resilience to Achieve Food and Nutrition Security]. Bonn, Washington D. C., Dublin. October 2013.</ref>

== خلاصه تاریخ ==
در ۱۸۲۰ و ۱۸۲۱ سودان به دست مصری‌ها تسخیر شد. در دههٔ ۱۸۸۰ یک رهبر اسلامی که ادعای مهدویت می‌کرد مصری‌ها را به مبارزه طلبید. پیروان این شخص خارطوم را فتح کردند. ژنرال [[چارلز جورج گوردن]]، فرماندار کل سودان را که منتصب مصریان بود کشتند (۱۸۸۵) و یک حکومت مذهبی بر پا کردند بریتانیا مداخله کرد، از ۱۸۹۹ سودان مشترکاً از سوی بریتانیا و مصر اداره می‌شد. پس از جنگ جهانی اول ملی‌گرایی به شدت رشد کرد، اما استقلال تا ۱۹۵۶ به دست نیامد.

کشور سودان در سال ۱۹۵۶ استقلال خود را از انگلیس به دست‌آورد. به استثنای یک دوره ۱۰ ساله بین سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۸۳ میلادی، کشور سودان از زمان کسب استقلال دستخوش ناآرامی سیاسی و جنگ داخلی بوده‌است.<ref>[http://www.afran.ir/modules/publisher/item.php?itemid=434 موسسه مطالعاتی و تحقیقاتی افران]. بازدید: مارس ۲۰۱۴.</ref>
سودان از نظر سیاسی همچنان بی‌ثبات و حکومت آن به طور متناوب در دست غیر نظامیان و نظامیان است. آخرین بار نظامیان طی کودتایی در ژوئن ۱۹۸۹ به قدرت رسیدند.

دارفور بخشی در غرب سودان است که از سال ۲۰۰۳ در آن درگیری‌هایی آغاز شده است. اهالی دارفور اکثراً آفریقایی‌تبار اما پیرو دین اسلام هستند اما از نحوه اختصاص بودجه دولتی ناخرسندند و دولت را متهم کرده‌اند که در این زمینه، بین آنان و اهالی عرب‌تبار منطقه تبعیض قائل می‌شود. آفریقایی‌تباران دارفور، که گروه‌های مسلحی را برای مقابله با دولت مرکزی تشکیل داده‌اند، گفته‌اند که دولت گروه‌های شبه نظامی عرب تبار ایجاد کرده و آنها را برای سرکوب آفریقایی‌تباران به کار می‌برد.<ref>[http://www.afran.ir/modules/publisher/item.php?itemid=434 موسسه مطالعاتی و تحقیقاتی افران]. بازدید: مارس ۲۰۱۴.</ref>

سودان جنوبی بعد از سال‌ها جنگ، در سال ۲۰۱۱ از کشور سودان مستقل شد. هنوز اما دو کشور به لحاظ اقتصادی به هم وابسته هستند. سودان جنوبی نفت دارد و برای فروش نفتش مجبور است که آن را از طریق خطوط لوله‌ای که از سودان می‌گذرد به تانکرهای خریداران برساند.

در جنگ داخلی سودان که ریشه‌های قومی و مذهبی داشته و نهایتاً در سال ٢٠١١ به جدایی و تاسیس کشور مستقل سودان جنوبی انجامید، بیش از یک میلیون نفر جان خود را از دست دادند. مالکیت منطقه [[ابییی]] که دارای ذخایر غنی نفت است میان سودان و سودان جنوبی که در سال ٢٠١١ از سودان جدا شد، مورد مناقشه است. منطقه ابییی از زمان استقلال سودان جنوبی تحت اداره موقت نیروهای سازمان ملل متحد قرار داشته است. در این منطقه، قبیله [[دینکا]] انگاک که عمدتاً کشاورز هستند طرفدار حکومت سودان جنوبی بوده ولی کوچ نشینان عرب‌تبار که عمدتاً دامدار هستند حامی دولت سودان هستند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/05/130505_em-sudan-abyei-dinka.shtml رئیس قبیله دینکا در درگیری مرزی سودان کشته شد]. در: بی بی‌سی فارسی. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲.</ref>

== دوره‌های تاریخی ==
=== دوران باستان ===
[[پرونده:Sudan n3.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|[[سردیس]] یک شاه [[نوبیه|نوبی]].]]
سرزمین سودان از لحاظ تاریخی بخش‌های بزرگی از فرمانروایی‌های [[پادشاهی کوش|کوش]] و [[نوبیه]] را تشکیل می‌داده است.<ref>[http://www.nytimes.com/2013/04/01/world/africa/in-sudan-archaeologists-unearth-ancient-kingdoms.html?ref=world Ancient Kingdoms in Land of War], The New York Times</ref>

نوبیه منطقه‌ای است در حاشیه رودخانه نیل که اکنون میان کشورهای مصر و سودان قرار گرفته است. نوبیه از دوران [[نوسنگی]] سکونت‌گاه انسان بوده و پس از آن نیز در حدود ۲۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح این منطقه دارای پادشاهی مستقلی شد و سپس جزو قلمرو تعدادی از [[فرعون|فرعون‌های]] مصر قرار گرفت.<ref>روحانی، بیژن: [http://zamaaneh.com/rohani/2009/03/print_post_85.html سالگرد نجات بزرگ]. در: رادیو زمانه. ۱۱ فروردین ۸۸.</ref>

یکی از شاهان کوشی در سده هشتم پیش از میلاد به مصر حمله برد و بدین طریق، شاهان کوشی به مدت یک شده به عنوان دودمان بیست‌وپنجم از فرعون‌ها، بر مصر فرمان راندند. فرعون‌های کوشی در زمانی از جنوب کردفان تا [[صحرای سینا]] را در قلمرو خود داشتند. شاه پیه کوشید تا قلمرو خود را به خاور نزدیک گسترش دهد اما [[سارگون دوم]]، شاه آشور، او را شکست داد. کوشی‌های سودان سرانجام به‌دست آشوری‌ها شکست داده شده و از مصر رانده شدند.

=== ورود اسلام ===
تا آغاز سده هشتم میلادی شمال افریقا به اسلام گروید. دوره طولانی بازرگانی توسعه یابنده از طریق فعالیتهای اسلامی که با تغییر دین تدریجی بازرگانان سودان توسط شرکای [[آمازیغ|بربرشان]] از صحرا همراه بود. دست کم تا سده نهم اسلام به بازارهای سودان غربی راه می‌یابد اما تأثیر اولیه آن اندک است.
دومین دوران رشد و نفوذ اسلام درحوزه سواحل غربی بسمت جنوب صحرای افریقا و از جنوب تا کمربند سودان و منطقه [[نیل]] راه یافت. در این میان نقش بازرگانی و مهاجرتهای اقتصادی را در توسعه اسلام در قاره باید مهم شمرد. از سوی دیگر در حوزه سواحل شرقی افریقا، اسلام از طریق بازرگانان عرب برخاسته از سرزمینهای عرب‌زبان منطقه خاورمیانه و نیز [[خلیج فارس]] وارد کشورهای ساحلی گردید و البته گسترش اسلام در افریقای مرکزی نیز اتفاق افتاد اما نه مانند مناطق شرقی و غربی افریقا.
اما، گسترش شرقی اسلام درجهت کمربند سودانی فقط از حدود سده ۱۱ تا ۱۴ میلادی به وقوع پیوست و البته از طریق حکومتهای دینی از قرن هفدهم تقویت و استوار گردید.

=== دوران ترکی و مهدوی ===
[[پرونده:Muhammad Ahmad al-Mahdi.jpg|بندانگشتی|چپ|[[محمد احمد|محمد احمد المهدی]] فرمانروای سودان.]]
تا سال ۱۸۲۰ که حکومت مشترک ترک و مصر بر سراسر شمال و جنوب سودان استقرار می‌یابد، اطلاعات محدودی از تاریخ و وضعیت سیاسی این کشور در دست است.<ref>وزارت امور خارجه، جمهوری سودان، انتشارات وزارت امور خارجه: تهران ۱۳۶۸. ص۱۳.</ref>
تاریخ جدید سودان را باید از زمان لشکرکشی و ورود نیروهای نظامی [[محمدعلی پاشا|محمدعلی پاشای]] مصری به ایالات سودان و فتح آن (۱۸۲۰-۱۸۲۱م.) آغاز کرد. حکومت مشترک دو کشور ترکیه و مصر تا سال ۱۸۸۱ ادامه یافت. با سلطه انگلستان بر مصر دامنه نفوذش را تا سودان گسترش داد. [[خدیو]] مصر اداره بخش اعظمی از سودان را به انگلیسی‌ها سپرد. پس از آن نیز ژنرال گوردون از طرف خدیو [[مصر]]، فرماندار کل سودان شد. بدین ترتیب سودان اگرچه رسمأ تحت کنترل مصریان بود، اما در واقع مستعمره بریتانیا به‌شمار می‌آمد.<ref name="موثقی، احمد"/>

جنبش مهدی سودانی که به جنبش المهدی معروف است در میان سال‌های ۱۸۸۰-۱۸۸۱. م به رهبری جوانی بنام [[محمد احمد ابن عبدالله]]، بر ضد حکومت ترکی-مصری سودان صورت گرفت. در سال ۱۸۸۰م.، و در بحبوحه بحران، مهدی سودانی با ادعای [[مهدویت]]، توانست طرفدارانی را گرد خود جمع کند و جنبشی را شکل دهد که به پیروزی [[مهدیون]] و شکست و خروج اشغالگران از سودان انجامید.<ref name="موثقی، احمد"/>

در ابتدای سال ۱۸۸۴ م. نیروهای [[محمد احمد]] در همه ایالات سودان حضور داشتند. اما هنوز حکومت محمد احمد تشکیل نشده بود. در فوریه ۱۸۸۴م. انگلستان با تغییر تاکتیک و به قصد سازش با محمد احمد مهدی سودانی، سودان را مستقل از مصر اعلام کرد و [[ژنرال گوردون]] را به مقام فرمانداری کل سودان منصوب کرد.
محمد احمد پس ازآنکه [[ام دورمان]] را پایتخت خویش قرار داد در طی یک بیماری در ژوئن ۱۸۸۵م. درگذشت.<ref name="موثقی، احمد"/>

با مرگ محمد احمد بین پیروان او اختلاف افتاد و سرانجام «عبدالله» به همراه نیروهایش که به «انصار» معروف شدند، در سال ۱۸۹۱ توانستند کلیه مخالفان را سرکوب نمایند.<ref>وزارت امور خارجه، جمهوری سودان، انتشارات وزارت امور خارجه: تهران ۱۳۶۸. صص۱۶-۱۷.</ref> اما دیری نگذشت که در سال ۱۸۹۶ در جنگ با نیروهای انگلیسی شکست خوردند و عبدالله به قتل رسید. در ادامه سلطه کامل انگلستان بر سودان نیروهای باقی‌مانده «المهدی» نیز در شهر «ام درمان» در جنگی با نیروهای انگلیسی شکست خورده و کاملاً منهدم شدند و به این شکل انگلستان سودان را تا ۶۰ سال تحت انقیاد کامل خود در آورد. در سال ۱۸۹۹ سودان به طور کامل مستعمره انگلستان گردید.<ref>همان منبع. ص۱۸.</ref> در همین سال «سر ریچنالد وینگیت» در سمت فرماندار کل سودان سازمان اداری سودان را با اقتباس از تشکیلات انگلیسی پی‌ریزی کرد.

در سال‌های ۱۸۸۹و ۱۸۹۰م. خشکسالی و گرسنگی و بیماری‌های واگیردار، سودان را در کام خود کشید در چنین وضعیتی در سال ۱۸۹۶، انگلیس و فرانسه به ترتیب از شمال و از غرب وارد عملیات نظامی علیه دولت عبدالله شدند. نیروهای مشترک انگلیسی-مصری به فرماندهی [[لرد کیچنر]] در سپتامبر ۱۸۹۸ م. ام دورمان، مرکز دولت عبدالله را اشغال کردند و عبدالله با اندک نیروی باقیمانده‌اش به سمت [[کردفان]] عقب‌نشینی کردند وبدین طریق سودان عملأ مستعمره کامل بریتانیا شد.<ref name="موثقی، احمد">موثقی، احمد، جنبش‌های اسلامی معاصر، نشر سمت، چاپ دوم ۱۳۷۷.</ref>

=== دوره معاصر ===
پس از استقلال مصر در سال ۱۹۲۲، یکی از افسران سودانی به نام «[[علی عبداللطیف]]» با همکاری مصر جنبش استقلال طلبانه‌ای را آغاز کردند. در سال ۱۹۲۴ سرآغاز مبارزات مردم سودان علیه استعمار انگلستان به شمار می‌رود و کم‌کم فکر استقلال بین طبقات مختلف و دانشجویان سودانی رشد یافت. در سال ۱۹۴۳ حزب سیاسی «[[العشقاد]]» و حزب دیگری به نام «[[الامه]]» هر دو با هدف استقلال‌طلبی تأسیس شدند.<ref>کورنون، ماریان، تاریخ معاصر افریقا (ابراهیم صدقیانی)، انتشارات امیرکبیر: تهران ۱۳۶۵. ص۱۵۱.</ref> در نوامبر ۱۹۵۳ سودانی‌ها برای اولین بار مجلس کشور خود، در انتخابات شرکت کردند و حزب «العشقاد» با ۵۱ کرسی به رهبری «[[اسماعیل ازهری]]» به پیروزی رسید. در سال ۱۹۵۵ [[مجلس موسسان]] ملی خواستار خروج کلیه نیروهای انگلیسی از این کشور شدند و در دسامبر همان سال مجلس سودان تصمیم به استقلال سودان به عنوان یک کشور مستقل و حاکم گرفت. نهایتاً در سال ۱۹۵۶ پرچم‌های بریتانیا و مصر از کشور سودان پایین کشیده شد و جشن استقلال در ژانویه ۱۹۵۶ برگزار گردید.<ref>براکینسکی، بیداری آفریقا (علوی نیا، رضوانی)، انتشارات حقیقت: تهران ۱۳۵۲. ص۴۲.</ref>

بر همین اساس در سال ۱۹۵۸ «ابراهیم عبود» کودتا نمود، و در سال ۱۹۶۴ مجدداً یک دولت ائتلافی تشکیل شد. در سال ۱۹۶۹ سرهنگ «[[جعفر نمیری]]» کودتا نمود و طی ۱۶ سال [[دیکتاتوری]] خود را در توسعه روابط آمریکا با آمریکا ادامه داد. در سال ۱۹۸۵ ژنرال «[[سوار الذهب]]» با پشتیبانی حرکت‌ها و جنبش‌های مردم و گروه‌های سیاسی توانست با کودتای بدون خونریزی قدرت را دست بگیرد، اما اعلام کرد که با انتخابات و رأی مردم کنار خواهد رفت و قدرت را به شخص منتخب مردم واگذار خواهد کرد.<ref>وزارت امور خارجه، جمهوری سودان، انتشارات وزارت امور خارجه: تهران ۱۳۶۸. ص۱۳۱.</ref> به این صورت یک سال بعد، «[[صادق المهدی]]» از حزب الامه قدرت را به دست گرفت. در ۳۰ ژوئن ۱۹۸۹، «ژنرال [[عمر البشیر]]» با یک حرکت نظامی بدون خونریزی حکومت المهدی را سرنگون و قدرت را به دست گفت و دولت «نجات ملی» را برقرار کرد. او طی انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۹۹۶ با اکثریت آرا رئیس جمهور سودان گردید.<ref>سید جوادی، سیدباقر، شناسنامه مطبوعات جهان: سودان، بنیاد اندیشه اسلامی، ۱۳۷۹. صص۲۲-۲۳.</ref><ref>تقی‌زاده، ابا صالح: [http://www.irdc.ir/fa/content/6363/print.aspx تاثیر انقلاب اسلامی ایران در سودان]. مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۱۶ تیر ۱۳۸۷.</ref>

=== جنگ دارفور ===
[[پرونده:Map of Darfur 2011.png|بندانگشتی|چپ|نقشه منطقه دارفور در غرب سودان.]]
در منطقه دارفور درگیری‌های خشن میان گروه‌های قومیتی، بر سر مالکیت زمین، امری رایج بود. در پایان دهه ۱۹۸۰ یک جنبش برتری‌جویانه عرب پا گرفت، که گفته می‌شد مورد حمایت معمر قذافی بود. گروه‌هایی مانند "فور"ها، "زغاوه"ها و "ماسالیت"ها احساس می‌کردند که دولت جانب عرب‌ها را گرفته است. آغاز جنگ دارفور را معمولاً سال ۲۰۰۳ می‌دانند، با این حال جنبش‌های شورشی پیش از آن شکل گرفته بودند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/05/130507_an_sudan_darfur.shtml دارفور: بن‌بست خونین سودان]. در: بی‌بی‌سی فارسی. ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۲.</ref> مقامات سازمان ملل در مارس ۲۰۰۴ گفتند که شبه نظامیان [[جنجوید]] هوادار دولت به قتل عام سازماندهی شده روستاییان غیر عرب در دارفور دست زده‌اند. "سند دوحه برای صلح در دارفور" در مه ۲۰۱۱ در قطر امضا شد. اما در سپتامبر ۲۰۱۲ درگیری با شورشیان در دارفور و کردفان جنوبی رخ داد.<ref>همان منبع.</ref> سازمان ملل متحد تعداد کشته‌شدگان جنگ دارفور را سیصد هزار تن و تعداد آوارگان آن را دو و نیم میلیون نفر تخمین زده است.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2010/02/100220_u02-darfur.shtml بی‌بی‌سی فارسی]. ۲ اسفند ۸۸.</ref>

در چند سال اخیر، بزرگترین عامل تلفات جانی در دارفور، درگیری میان گروه‌های مختلف عرب بوده است. با اینکه تصور رایج درباره این درگیری، ستیز شورشیان آفریقایی‌تبار با دولت و اعراب دارفوری است، برخی گروه‌های کوچکتر آفریقایی‌تبار هم برای [[خارطوم]] جنگیده‌اند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/05/130507_an_sudan_darfur.shtml دارفور: بن‌بست خونین سودان]. در: بی‌بی‌سی فارسی. ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۲.</ref>

دیوان بین‌المللی کیفری در سال ۲۰۰۹ میلادی کیفرخواستی را علیه [[عمر البشیر]] به دلیل ارتکاب به جرایم جنگی در دارفور صادر کرد، اما او هنوز دستگیر نشده است. او متهم شده است که بر اقدام برای پاکسازی بخشی از جامعه فورها، زغاوه‌ها و ماسالیت‌ها نظارت کرده است.

== جغرافیا ==
[[پرونده:Sudan political map 2000.jpg|چپ|بندانگشتی|350px|تقسیمات کشوری سودان پیش از جدایی [[سودان جنوبی]]]]
جمهوری سودان با یک میلیون و ۸۸۶ هزار و ۰۶۸ کیلومتر مربع گستره در شمال آفریقا و در کنار [[دریای سرخ]]، میان [[مصر]] و [[اریتره]] است. درازای کرانه‌های سودان به ۸۵۳ کیلومتر می‌رسد. همچنین این کشور از سوی شمال ۱۲۷۳ کیلومتر با مصر، از شمال باختری ۳۸۳ کیلومتر با [[لیبی]]، از سمت باختر ۱۳۶۰ کیلومتر با [[چاد]]، از سمت جنوب باختری ۱۱۶۵ با [[آفریقای مرکزی]]، از سمت جنوب با جمهوری [[سودان جنوبی]] و بالاخره از سمت شرق ۶۰۵ کیلومتر با [[اریتره]] مرز مشترک دارد.

بخش پهناوری از سودان را دشت‌های بزرگی تشکیل می‌دهد که به دست دره بزرگ رودخانه نیل به دو بخش خاوری و باختری جدا می‌شود. همچنین ۵ درصد از خاک این سرزمین را زمین‌های قابل کشت و ۴۶ درصد از آن را [[چراگاه|چراگاه‌های طبیعی]] شامل می‌شوند. پست‌ترین بخش سودان در کرانهٔ [[دریای سرخ]] هم سطح آبهای جهان است و بلندای بلندترین بخش این کشور در قله «[[کینیتی]]» به ۳۱۸۷ متر می‌رسد. آب و هوای سودان گرم و خشک است.

== آب و هوا ==
زمین‌های سودان دشت گسترده‌ای است و کوه‌ها و بلندی‌های آن در جنوب و دورترین بخش باختری آن قرار دارد. [[کوه‌های نوبه]] در مرکز و [[کوه‌های دریای سرخ]] دربخش خاوری سودان هستند. سودان دربخش مداری آفریقا است و آب و هوای آن در جنوب استوایی و در مرکز سافنا و در شمال قاره‌ای است.
بخش دریای سرخ خاوری دارای [[باران‌های زمستانی]] است و از [[مارس]] تا [[ژوئن]] (≈[[اسفند]] تا [[خرداد]]) درجه گرمای بالاست و در روز به ۴۲ و در شب ۲۷ [[درجه سلسیوس]] می‌رسد. با ریزش [[باران]] درجه گرما کاهش یافته و از ماه [[ژوئیه]] تا [[اکتبر]] (≈[[تیر (ماه)|تیر]] تا [[مهر (ماه)|مهر]]) ادامه می‌یابد. از [[نوامبر]] تا [[فوریه]] (≈[[آبان]] تا [[بهمن]]) هوا [[گرم و معتدل]] شده و درجه گرما در روز به ۳۰ درجه و در شب ۱۶ و یا پائین‌تر می‌رسد.

== مردم ==
[[پرونده:Political Regions of Sudan, July 2010.svg|thumb|225px|
{{legend|#f7931d|ایالات شمالی و مرکزی سودان}}
{{legend|#8cc63f|منطقه [[دارفور]]}}
{{legend|#800080|منطقه شرقی سودان}}
{{legend|#FFFF00|منطقه ابیه}}
{{legend|#fb6282|[[کردفان جنوبی]] و ایالات نیل آبی}}]]
هماهنگ با تازه‌ترین برآورد، جمهوری سودان بیش از ۳۴ میلیون نفر جمعیت دارد که ۴۵ درصد از آنها زیر ۱۴ سال، ۵۳ درصد بین ۱۵ تا ۶۵ سال و ۲ درصد بقیه بیشتر از ۶۵ سال سن دارند.

نرخ رشد سالانه جمعیت سودان ۶٪۳ درصد است. این کشور به ازای هر هزار نفر از جمعیت خود ۵۸/۳۴ نفر نرخ زاد و ولد، ۲۸/۱۲ نفر نرخ مرگ و میر و ۷/۰ نفر نرخ کوچ کردن دارد. امید به زندگی در بین مردان سودانی به ۴۹/۵۵ سال و در زنان این کشور به ۶۶/۵۷ سال می‌رسد.

از سوی دیگر ۵۲ درصد از ساکنان کشور سودان پیش از جدا شدن سودان جنوبی، از نژاد [[سیاهپوستان آفریقایی]]، ۳۹ درصد [[عرب]] و ۸ درصد از نژاد قبیله «[[بجا]]» بودند اما امروزه بیشتر مردم سودان از نژاد عرب سودانی می‌باشند اما در بعضی بخشهای جنوبی و همچنین در [[دارفور]] اکثریت با نژاد سیاه است.
{{Bar box
|title=دین در سودان <ref>http://looklex.com/e.o/sudan.religions.htm</ref>
|titlebar=#ddd
|width=320px
|left1=دین
|right1=درصد
|float=left
|bars=
{{Bar percent|[[اسلام|مسلمان]]|Green|97}}
{{Bar percent|[[مسیحیت|مسیحی]]|Blue|3}}
}}
[[مسلمانان]] ۹۷ درصد، و ۳ درصد باقی‌مانده را پیروان ادیان محلی [[آنیمیست]] و [[مسیحیان]] و [[قبطی‌ها]] تشکیل می‌دهند.همچنین اقلیتی از پیروان مذهب شیعه دوازده امامی در شهرهای خارطوم، ام درمان، شندی، ابوزبد، پورت سودان و دیگر استان‌های این کشور زندگی می‌کنند.

مسلمانان سودان اکثراً مالکی مذهب و بخش زیادی از آنان تابع فرقه‌های تصوف و مقید به آداب و رسوم آنان هستند. انبوه مکتب‌خانه‌های قرآنی که به کودکان خردسال تلاوت و حفظ قرآن را با همان لوح‌های چوبی قدیم آموزش می‌دهند از ویژگی‌های جامعه سنتی و مذهبی سودان بشمار می‌آید.

عربی زبان رسمی سودان است و زبان انگلیسی زبان دوم به شمار می‌آید.

دست کم ۹/۵۹ درصد از مردان و ۹/۴۴ درصد از زنان بالای ۱۵ سال سودان باسوادند. جنگ‌های خونین سودان با همسایگان و درگیری‌های داخلی این کشور از پیشرفت امکانات و بهداشت در این کشور جلوگیری کرده‌است. این کشور در چند سال گذشته از داشتن غذا و بهداشت بی‌بهره بوده‌است.

== استان‌ها ==
[[پرونده:الولايات السودانية 2013.jpg|چپ|بندانگشتی|300px|[[استان‌های سودان]]]]
کشور سودان به ۱۵ [[استان]] بخش گردیده‌است که به آنها ولایت می‌گویند، نام این استان‌ها و مراکز آنها در فهرست زیر آمده‌است:
{|
||
* [[دریای سرخ (استان سودان)|دریای سرخ]] - ''بورتسودان''
* [[جزیره (استان سودان)|جزیره]] - ''ود مدنی''
* [[دارفور جنوبی]] - ''نیالا''
* [[کردفان جنوبی]] - ''کادوقلی''
* [[استان خارطوم]] - ''خارطوم''
* [[سنار|سِنار]] - ''سنجه''
* [[دارفور شمالی]] - ''فاشر''
* [[کردفان شمالی]] - ''ابیض''
||
* [[شمالیه]] - ''دنقلا''
* [[دارفور غربی]] - ''جنینه''
* [[قضارف]] - ''قضارف''
* [[کسلا]] - ''کسلا''
* [[رود نیل (استان سودان)|رود نیل]] - ''دامر''
* [[نیل سفید]] - ''ربک''
* [[نیل آبی]] - ''دمازین''
||
|}

۱۰ استان سودان در روز ۱۸ تیر سال ۱۳۹۰ مستقل و کشور سودان جنوبی را بوجود آوردند این استانها عبارتند از:

{|
||
* [[استوائیه شرقی]] - ''کبویتا''
* [[استوائیه غربی]] - ''یامبیو''
* [[استوائیه وسطی]] (نام قدیم: [[بحرالجبل]]) - ''جوبا''
* [[بحرالغزال شمالی]] - ''اویل''
* [[بحرالغزال غربی]] - ''واو''
||
* [[جونقلی|جونقَلی]] - ''بور''
* [[دریاچه‌ها (استان سودان)|دریاچه‌ها]] - ''رمبیک''
* [[نیل بالا]] - ''ملکال''
* [[واراب]] - ''واراب''
* [[وحدت (استان سودان)|وحدت]] - ''بانتیو''
||
|}

== اقتصاد ==
جنگهای داخلی، ناپایداری دیرین دستگاه سیاسی، ویژگی‌های بد آب و هوایی، پایین بودن ارزش کالاهای تولیدی در بازار جهانی و سیاستهای نادرست اقتصادی از عمده دلایل تنگ دستی اقتصادی سودان به شمار می‌رود.
کم و بیش ۸۰ درصد از نیروی کار این کشور در بخش کشاورزی کار می‌کنند ولی این بخش بیشتر غیرمکانیزه و پیشرفت چندانی نداشته‌است. صنایع سرپای سودان نیز بیشتر در زمینه فرآوری و تبدیل فراورده‌های کشاورزی ایجاد شده‌اند.

سودان کشوری با اقتصاد نفتی بود و از درآمدهای نفتی‌اش رو به رشد اقتصادی بود تا این‌که سودان جنوبی، از این کشور جدا شد و ۷۵ درصد از منابع نفتی سودان را گرفت.
گوشه‌گیری کشور سودان در جهان، آسیب‌های به فراوانی به اقتصاد این جمهوری وارد کرده‌است ولی دولت این کشور به تازگی تصمیم گرفته تا با استفاده از الگوهای خارجی به بهبود بخش نفت بپردازد.

میزان تولید ناخالص داخلی سودان در سال ۱۹۹۹ به ۴/۱۱ میلیارد دلار رسید که دست کم ۴۱ درصد از آن مربوط به بخش کشاورزی، ۱۷ درصد مربوط به بخش صنعت و ۴۲ درصد مربوط به بخش خدمات است.
نرخ رشد تولید ناخالص داخلی این کشور در پایان سال ۱۹۹۹ میلادی به ۴ درصد رسید، درحالی که میانگین نرخ یاد شده در میان سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۸ (۹۵/۲-) درصد بود.

سودان کشور تهی‌دستی است به طوری که درآمد سرانه ملی آن به تازگی از ۳۲۰ دلار فراتر نرفته‌است و دست کم ۴۷ درصد از مردم آن در زیر خط فقر زندگی می‌کنند.
نرخ تورم این کشور کم و بیش ۲۰ درصد است و شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی آن رشدی برابر با ۱۶ درصد در سال دارد. سودان نزدیک به ۱۲ میلیون تَن نیروی کار دارد و نرخ بیکاری آن بیش از ۴۰ درصد است.

از سوی دیگر این کشور گنجایش تولید یک میلیارد و ۸۱۵ میلیون کیلووات ساعت انرژی الکتریکی دارد.

سودان دارای اندوخته‌های سرشار از سنگ آهن، نفت، مس، کروم، روی، تنگستن، میکا، نقره و طلاست. تولید طلای سودان در آستانه سال ۲۰۰۰ میلادی به حدود ۵ تن در سال رسید.
پارچه، سیمان، فراورده‌های نفتی، شکر، صابون و کفش مهمترین تولیدات صنعتی سودان هستند. بیشترِ فراورده‌های کشاورزی این سرزمین را پنبه، ارزن، خرما و سبزیجات هستند.

سودان در سال ۱۹۹۹ بالغ بر ۵۸۰ میلیون دلار کالا به خارج فرستاد که بیشتر شامل پنبه، کنجد و دام‌های اهلی بود.
عربستان سعودی، ایتالیا، آلمان، مصر، فرانسه، ژاپن و چین بزرگترین خریداران کالا از سودان هستند.

این کشور همچنین در سال ۱۹۹۹ میلادی بیش از ۴/۱ میلیارد دلار کالا خرید که بیشتر شامل مواد خوراکی، فراورده‌های نفتی، کالاهای صنعتی، ماشین آلات و ماشین‌های ترابری، دارو و دستگاه‌های پزشکی، پوشاک و پارچه بود. چین، فرانسه، انگلستان، آلمان، ژاپن، هلند و کانادا در ردیف عمده‌ترین صادرکنندگان کالا به سودان قرار دارند.

سودان نزدیک به ۲۴ میلیارد دلار بدهی خارجی دارد که دست کم ۵/۷ میلیارد دلار از آن کوتاه مدت است. واحد پول سودان «[[جنیه]]» است و پس از جدایی جنوب از شمال و از دست دادن منابع نفتی و جنگلی، نرخ تورم در این کشور افزایش زیادی داشته‌است و هر دلار آمریکا کم و بیش با 5/5 جنیه سودان خریداری می‌شود. (نرخ برابری ژوئن2011)

== ارتباطات ==
در سودان بیش از پانصد هزار شماره تلفن ثابت و میلیون ها شماره تلفن همراه وجود دارد. مردم این جمهوری امواج ۱۲ ایستگاه رادیویی (AM)، یک ایستگاه رادیویی (FM) و یک ایستگاه رادیویی با طول موج کوتاه را دریافت می‌کنند و برنامه‌های تلویزیون سودان از راه ۳ شبکه دولتی در سراسر کشور پخش می‌شود.

از نظر ویژگی ترابری و راههای رفت‌وآمد نیز نزدیک به ۵۳۱۱ کیلومتر راه آهن، ۱۱ هزار و ۹۰۰ کیلومتر جاده اصلی و فرعی، ۵۳۱۰ کیلومتر راه آبی، ۷ بندر ماهی گیری و بازرگانی، ۶۱فرودگاه بزرگ و کوچک در سودان وجود دارد که تنها یک فرودگاه از آنها توانایی پذیرش هواپیماهای پهن پیکر را داراست.
مهمترین بندر این کشور پورت سودان است.

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌سفر}}
* [http://www.bbc.co.uk/persian/world/2011/01/110106_sudan_maps.shtml تفاوت‌های شمال و جنوب سودان به روایت آمار]

== جستارهای وابسته ==
* [[تخاصم چاد و سودان]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.sudanembassyir.com/aboutsudan.htm| عنوان = دربارهٔ سودان| تاریخ بازدید = ۱۷ اسفند ۱۳۸۷| تاریخ = | ناشر = پایگاه اطلاع‌رسانی سفارت سودان در جمهوری اسلامی ایران | زبان = فارسی}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://web.archive.org/web/20080214115532/http://www.irtp.com/farsi/references/info/bazar/rah25.htm| عنوان = جمهوری سودان| تاریخ بازدید = ۱۷ اسفند ۱۳۸۷| تاریخ = | ناشر = گمرک جمهوری اسلامی ایران | زبان = فارسی}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=45417| عنوان = آشنایی با سودان| تاریخ بازدید = ۱۷ اسفند ۱۳۸۷| تاریخ = | ناشر = همشهری آنلاین | زبان = فارسی}}

{{اتحادیه آفریقا}}
{{اتحادیه عرب}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}
{{سازمان‌های اطلاعاتی جهان}}
{{موضوعات قوم سامی}}

[[رده:سودان|سودان]]
[[رده:آفریقای شرقی]]
[[رده:آفریقای شمالی]]
[[رده:اتحادیه عرب]]
[[رده:جمهوری‌های فدرال]]
[[رده:دیکتاتوری نظامی]]
[[رده:رنگ‌های خوراکی]]
[[رده:سرزمین‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۶ (میلادی)]]
[[رده:کشورها و مناطق عربی‌زبان]]
[[رده:کشورهای آفریقا]]
[[رده:کشورهای اسلامی]]
[[رده:کشورهای اقیانوس هند]]
[[رده:کشورهای انگلیسی‌زبان]]
[[رده:کشورهای خاورمیانه]]
[[رده:کشورهای درحال توسعه]]
[[رده:کشورهای عضو اتحادیه آفریقا]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی]]
[[رده:کشورهای فدرال]]
[[رده:مستعمرات سابق بریتانیا]]

سودان

2015-01-08T08:00:06Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Coord|۱۵|۳۷|۵۹|N|۳۲|۳۱|۵۹|E|display=inline|display=title}} {{جعبه اطلاعات کشور| نام اصلی = جمهوری...» ایجاد کرد

سوئیس

2015-01-08T07:47:25Z

Golestani: «سوئیس» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Coord|46|50|00|N|8|20|00|E|region:CH_type:country_scale:2000000|display=title|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = Confoederatio Helvetica (لاتین){{سخ}}Schweizerische Eidgenossenschaft (آلمانی){{سخ}}Confédération suisse (فرانسوی){{سخ}}Confederazione Svizzera (ایتالیایی){{سخ}}Confederaziun svizra (رومانش) |
نام فارسی رسمی = کنفدراسیون سوئیس |
نام عادی = سوئیس |
تصویر پرچم = Flag of Switzerland (Pantone).svg |
تصویر نشان ملی = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg |
شعار ملی = یکی برای همه، همه برای یکی |
سرود ملی = ''[[سرود ملی سوئیس|مزموز سوویس]]''|
نقشه = Europe_location_CHE.png |
پایتخت = [[برن]] |latd=46|latm=57|latNS=N |longd=7|longm=27|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[زوریخ]] |
زبان رسمی =[[زبان آلمانی|آلمانی]]{{سخ}}[[ایتالیایی]]{{سخ}}[[فرانسوی]]{{سخ}}[[زبان رومانش|رومانش]] |
نوع حکومت = [[جمهوری فدرال]] |
نوع حاکمان = • جمهوری پارلمانی |
نام حاکمان = [[اولی ماورر]]{{سخ}}[[پاسکال کوچپین]] |
نحوه تشکیل = استقلال |
موارد منجر به تشکیل = |
تاریخ تشکیل = [[۱ اوت]] [[۱۲۹۱ (میلادی)|۱۲۹۱]]{{سخ}}|
مساحت = ۴۱٫۲۸۵ |
رتبه مساحت = ۱۳۶ |
درصد آبها = ۴٫۲ |
سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]] |
جمعیت = ۷٬۵۹۱٬۴۰۰ |
رتبه جمعیت = ۹۵ام |
تراکم جمعیت = ۱۸۱٫۴ |
رتبه تراکم جمعیت = ۶۱ام |
سال تولید ناخالص داخلی = [[۲۰۰۷ (میلادی)|۲۰۰۷]] |
تولید ناخالص داخلی = ۲۹۶٫۲ میلیارد [[دلار]] |
رتبه تولید ناخالص داخلی = ۳۸ام |
سرانه تولید ناخالص داخلی = ۳۸٬۷۰۶ [[دلار]] |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی = ۶ام |
سال شاخص توسعه انسانی = [[۲۰۰۶ (میلادی)|۲۰۰۶]] |
شاخص توسعه انسانی = ۰٫۹۵۵ |
رتبه شاخص توسعه انسانی = ۷ام |
وضع شاخص توسعه انسانی = بالا |
واحد پول = [[فرانک سوئیس]] |
کد واحد پول = CHF |
منطقه زمانی = [[UTC]] |
منطقه زمانی تابستانی = [[CEST]] |
utc = +۱ |
utc = +۲ |
دامنه اینترنتی = {{چر}}[[.ch]]{{رچ}} |
پیش‌شماره تلفنی = ۴۱ |
}}

'''سوئیس''' ([[زبان آلمانی|آلمانی]]: Schweiz، [[زبان فرانسوی|فرانسه]]: Suisse، [[زبان ایتالیایی|ایتالیایی]]: Svizzera) با نام رسمی '''کنفدراسیون سوئیس''' {{به لاتین| Confoederatio Helvetica}}، کشوری است در [[اروپای غربی]] که از شمال با [[آلمان]]، از شرق با [[اتریش]] و [[لیختنشتاین]]، از جنوب با [[ایتالیا]] و از غرب با [[فرانسه]] همسایه است.

این کشور ۷٫۵ میلیون نفر جمعیت<ref>{{یادکرد وب
| نشانی = http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195
| عنوان = Press release of the Federal Statistical Office
| تاریخ بازدید = ۱۳–۰۲–۲۰۰۸
| ناشر =
| زبان = آلمانی
}}</ref> و مساحتی بالغ بر ۴۱٬۲۹۰ کیلومتر مربع دارد.<ref name="cia">{{یادکرد وب
| نشانی = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/sz.html?
| عنوان = CIA World Factbook section on Switzerland
| تاریخ بازدید = ۱۳–۰۲–۲۰۰۸
| ناشر = [[سیا|Central Intelligence Agency]]
| زبان = انگلیسی
}}</ref> سوئیس کشوری است به صورت جمهوری فدرال و از ۲۶ ایالت تشکیل شده‌است که «''[[کانتون‌های سوئیس|کانتون]]''» خوانده می‌شوند.

پایتخت سوئیس شهر [[برن]] است و قطب‌های اقتصادی این کشور دو شهر جهانی [[ژنو]] و [[زوریخ]] هستند. سوئیس یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است و درآمد سرانه در این کشور با ۳۹٬۰۰۰ [[دلار آمریکا|دلار]] برای هر نفر<ref name="cia"/> از بالاترین‌ها در جهان است.

سوئیس کشوری چندزبانه است و در آن چهار زبان [[زبان آلمانی|آلمانی]]، [[زبان فرانسوی|فرانسوی]]، [[زبان ایتالیایی|ایتالیایی]] و [[زبان رومانش|رومانش]] به رسمیت شناخته می‌شوند.

سوئیس دارای سابقهٔ طولانی بی‌طرفی در مناسبات جهانی است، به طوری که این کشور از سال [[۱۸۱۵ (میلادی)|۱۸۱۵]] تاکنون وارد هیچ جنگی نشده‌است.<ref>{{پک|Reginbogin|Vagts|2009|ک=Faces of Neutrality: A Comparative Analysis of the Neutrality of Switzerland and Other Neutral Nations During WW II|زبان=en|ص=105}}</ref> این کشور مقر بسیاری از سازمان‌های بین‌المللی چون [[صلیب سرخ]] و [[سازمان تجارت جهانی]] است. یکی از دو دفتر اروپای [[سازمان ملل]] نیز در این کشور و در شهر [[ژنو]] قرار دارد.

تاسیس کشور سوئیس در تاریخ [[۱ اوت]] [[۱۲۹۱ (میلادی)|۱۲۹۱]] ذکر می‌شود و این روز در سوئیس تعطیل ملی است.

== تاریخ ==
[[سلت|سلت‌ها]] اولین ساکنان سوئیس بودند. تیره‌ای از این قوم که هلوتیا (Helvetia) نام دارند پیش از تسلط [[روم|رومیان]] بر سوئیس، در کوهستان‌های ژورا و آلپ ساکن شدند و آنجا را هلوتیا نامیدند. هلوتیا در سال ۵۸ پیش از میلاد به تصرف [[ژولیوس سزار]] امپراتور روم درآمد. در قرن پنجم میلادی [[ژرمن|ژرمن‌ها]] به این سرزمین وارد و در ساحل غربی رود آر ساکن شدند. ژرمن‌ها و اقوام بورگون (Burgun) و [[فرانک]] جامعه‌ای مستقل تشکیل دادند. آنها در سال ۶۳۹ میلادی دولتی را بنیان گذاشتند که بعدها فرانسه نامیده شد. در سدهٔ نهم بین سوابیا (Swabia) و بورگوندی‌ها (Burgundians) تقسیم و در سال ۱۰۳۳ تحت نظارت [[امپراتوری مقدس روم]] وحدت پیدا کردند. حکومت منطقه در قرن سیزدهم بین کنت‌ها و خاندان [[هابسبورگ]]) و حکمرانان محلی تقسیم شد. در سال ۱۲۹۱ سه منطقهٔ اوری (سرزمین فعلی سوئیس) و شوایتس (Schweiz) و اولتروالدن (Ulterwalden) اتحادیه‌ای تشکیل دادند که اساس کنفدراسیون سوئیس قرار گرفت.

== سیاست ==
قانون اساسی سوئیس در ۲۹ مه ۱۸۷۴ تصویب شد و پس از آن اصلاحات زیادی در آن صورت گرفته است. سیستم سیاسی سوئیس مرکب از دموکراسی مستقیم و غیرمستقیم بر مبنای حق حاکمیت مردم و جدایی از قدرت‌ها است. در انتخابات فدرال همهٔ شهروندان بالای ۱۸ سال واجد شرایط رای دادن هستند. مردم سوئیس با فرهنگ سیاسی غنی و پیشرفته و به پشتوانهٔ قانون اساسی و تجربیات گران بهای تاریخی این کشور، در فرایندهای قانون گذاری و اجرایی، به شیوه‌ای بدیع و فعال مشارکت دارند. بدین گونه که برای تصویب شدن یا نشدن قانون‌های خاص در کشور همه پرسی صورت می‌گیرد. برطبق قانون اساسی اگر دادخواستی حداکثر آرا را کسب کند تصویب خواهد شد.

=== احزاب مهم کشور ===
* حزب سوسیال دموکرات
* حزب رادیکال دموکرات
* حزب مردمی دموکراتیک مسیحی که مخالف تمرکز قدرت است
* حزب مردمی سوئیس که مرام آن انزواطلبی و ملت محوری است
* حزب سبز
* حزب لیبرال
* حزب مردمی انجیلی پروتستان
* اتحاد دموکراتیک فدرال
* حزب کارگر سوئیس

== ارتش سوئیس ==
[[پرونده:F-18 steigt.jpg|بندانگشتی|یک فروند هواپیمای [[اف-۱۸هورنت]] نیروی هوایی سوئیس]]
ارتش سوئیس شامل نیروی زمینی و نیروی هوایی است. تنها در حدود ۵ درصد از این ارتش حرفه‌ای است و بقیه متشکل از سربازان وظیفه است. سن [[خدمت وظیفه عمومی]] در سوئیس بین ۲۰ تا ۳۴ سال است که در شرایط ویژه به ۵۰ سال می‌رسد. خدمت وظیفه عمومی در سوئیس برای مردان اجباری است، هرچند زنان هم می‌توانند داوطلبانه عضو ارتش شوند.<ref>{{یادکرد|مقاله=[http://www.vtg.admin.ch/internet/vtg/fr/home/militaerdienst/fda.html Femmes dans l'armée]|تاریخ= |زبان=fr |نشریه=Federal Department of Defence, Civil Protection and Sports}} Retrieved on 10 July 2009.</ref>
{{سخ}}سوئیس به خاطر اینکه کشوری است که به دریا راه ندارد، فاقد نیروی دریایی است. اما در کرانهٔ دریاچه‌های مرزی‌اش دارای گارد ساحلی است.

== تقسیمات کشوری ==
{{نقشه برچسب‌دار ایالت‌های سوئیس}}
سوئیس ۲۶ ایالت (کانتون) دارد:

{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! نام ایالت (کانتون) !! شهر بزرگ ایالت
|-
| ۱ || [[آپنزل آوسررودن|آپینزیل آپنزل آوسررودن]] || هیریساو
|-
| ۲ || [[ایالت آپینزیل انرودن|آپینزیل انرودن]] || آپینزیل
|-
| ۳ || [[ایالت آرگاو|آرگاو]] || آراو
|-
| ۴ || [[ایالت اوبوالدن|اوبوالدن]] || سارنن
|-
| ۵ || [[ایالت بازل|بازل]] || [[بازل]]
|-
| ۶ || [[ایالت بازل لاندشافت|بازل لاندشافت]] || لیستال
|-
| ۷ || [[ایالت برن|برن]] || [[برن]]
|-
| ۸ || [[ایالت تورگو|تورگو]] || فرونفیلد
|-
| ۹ || [[ایالت تیچینو|تیچینو]] || بیلینزونا
|-
| ۱۰ || [[ایالت زوریخ|زوریخ]] || [[زوریخ]]
|-
| ۱۱ || [[ایالت زوگ|زوگ]] || زوگ
|-
| ۱۲ || [[ایالت ژنو|ژنو]] || [[ژنو]]
|-
| ۱۳ || [[ایالت سن گالن|سن گالن]] || [[سن گالن]]
|-
| ۱۴ || [[ایالت سولوتورن|سولوتورن]] || سولوتورن
|-
| ۱۵ || [[ایالت شفوزان|شفوزان]] || شافهاوزن
|-
| ۱۶ || [[ایالت شوئیز|شوئیز]] || شویدز
|-
| ۱۷ || [[ایالت فریبورگ|فریبورگ]] || فریبورگ
|-
| ۱۸ || [[ایالت گروبوندان|گروبوندان]] || خور
|-
| ۱۹ || [[ایالت گلاروس|گلاروس]] ||گلارول
|-
| ۲۰ || [[ایالت لوسرن|لوسرن]] || [[لوسرن]]
|-
| ۲۱ || [[ایالت ندوالدن|ندوالدن]] || اشتانز
|-
| ۲۲ || [[ایالت نوشتل|نوشتل]] || نوشتل
|-
| ۲۳ || [[ایالت واد|واد]] || [[لوزان]]
|-
| ۲۴ || [[ایالت والیس|والیس]] || سیوون
|-
| ۲۵ || [[ایالت یورا|یورا]] || دیلیموند
|-
| ۲۶ || [[ایالت یوری|یوری]] || آلت دورف
|-

|}

=== شهرهای سوییس ===
* [[فهرست شهرهای سوئیس]]
[[پرونده:Bern luftaufnahme.png|بندانگشتی|200px|[[برن|شهر برن]] پایتخت سوییس]]

== جغرافیا ==
سوئیس با مساحت ۴۱٬۲۸۵ کیلومتر مربع کشور نسبتاً کوچکی است و با جمعیت ۷٫۵ میلیونی دارای [[تراکم جمعیت]] متوسطی به اندازه ۱۸۲ نفر در هر کیلومتر مربع است. این تراکم در مناطق جنوبی سوئیس که کوهستانی است کمتر از میانگین است، درحالی که قسمت‌های شمالی پرتراکم‌ترند.

سوئیس به‌طور کلی به سه منطقه جغرافیایی تقسیم می‌شود: [[کوه‌های آلپ]] سوئیس، ناحیه میتلاند<ref>Schweizer Mittelland</ref> یا فلات سوئیس و [[کوه‌های ژورا]] در ناحیه شمال‌غربی و حوالی مرز [[فرانسه]].

== اقتصاد ==
سوئیس یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان است. سوئیس عضو [[اتحادیه اروپا]] نیست ولی عضو انجمن تجارت آزاد اروپا(EFTA) است. در سال ۱۹۹۹ میلادی سوئیس با اتحادیه اروپا قرارداد بست و عضو EFTA گردید. به موجب این قرارداد، داد و ستد بین کشورهای عضو اتحادیه با سوئیس آسان تر گشت. بانکداری در سوئیس یکی از مهم ترین بخش‌های این کشور محسوب می‌شود. شرکت‌های بیمه نیز سهم زیادی در اقتصاد سوئیس دارند. دیگر بخش مهم اقتصادی [[گردشگری|صنعت توریسم]] است. [[ژنو]] و [[زوریخ]] جزو شهرهای گردشگرپذیرند. همچنین کوهستان‌های این کشور میزبان گردشگرانی هستند که برای ورزش‌های [[برف|برفی]] به این کشور سفر می‌کنند.

== مردم ==
جمعیت کشور سوئیس بالغ بر هفت و نیم میلیون نفر است. ۶۴٪ از این جمعیت [[زبان آلمانی]] زبان اولشان محسوب می‌گردد که این زبان در قسمت‌های شمالی و مرکزی زبان اول است. ۱۹٪ [[زبان فرانسوی]] زبان اولشان است که اکثراً در غرب این کشور زندگی می‌کنند. ۸٪ به [[زبان ایتالیایی]] سخن می‌گویند که غالباً در جنوب سوئیس ساکن هستند و تنها حدود یک درصد از آنها به [[زبان رومانش]] صحبت می‌کنند که در قسمت جنوب شرقی این کشور هستند.<ref name="federalstatistics">{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال=|شابک=|نویسنده= Swiss Federal Statistical Office|نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html Languages and religions - Data, indicators] |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2007-10-09. The first number refers to the share of languages within total population. The second refers to the Swiss citizens only.</ref>

در حدود ۲۲٪ جمعیت سوئیس را [[مهاجرت|مهاجران]] تشکیل می‌دهند.<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/22/publ.Document.114724.pdf Ausländerinnen und Ausländer in der Schweiz - Bericht 2008 ('''آلمانی''')] (1196 [[کیبی‌بایت|Kibibyte]]), Swiss Federal Statistical Office, page 12.</ref> اکثراً مهاجران به خاطر شغل راهی این کشور می‌شوند.{{سخ}}
دین اکثر مردم این کشور [[مسیحیت]] است. ۴۳٪ از آنان [[کاتولیک]] ۳۵٪ آنها [[پروتستان]] و ۲٪ آنها [[ارتودوکس]] هستند. دین ۴٪ مردم نیز [[اسلام]] است. بقیه نیز پیرو دین‌های دیگر یا بدون دین هستند.{{سخ}}
سوئیس را با شکلات، پنیر، سیستم بانکداری، ساعت سازی و کوهستان‌هایش می‌شناسند.

== فرهنگ ==
در گذشته فرهنگ سوئیس تحت تاثیر همسایگانش بوده است. اما در سال‌های اخیر باوجوه تمایز در آن رشد یافته است. به طور کلی سوئیس را از مراکز فرهنگی اروپا نمی‌دانند. خانواده‌ها در سوئیس عموماً کوچک اند و والدین اغلب یک یا دو فرزند دارند. حریم خانواده در این کشور بسیار مهم است.
بیشتر مردم سوئیس هنگام احوال پرسی باهم دست می‌دهند و آداب سنتی را رعایت می‌کنند.
کشور سوئیس به خاطر ماهیت بشردوستانه‌اش شناخته شده است.

=== غذا ===
آشپزی سوئیس دارای چند چهره است. در حالی که ظرف‌های '' [[فوندو]]'' (ظرفی برای درست کردن پنیر و روغن) از ''[[روستی]]'' (غذایی عمدتاً" از سیب زمینی و پنیر) و مانند دیگر غذاهای سوئیسی در کل کشور مصرف می‌شود، اما هر منطقه توسعه یافته برای خود نسبت به اقلیم و زبان آن منطقه خوراکی متفاوت دارد. طبخ سنتی سوئیس بسیار شبیه خوراک و موادی است که در دیگر کشورهای اروپایی نیز موجود است، همچنین محصولات لبنی ممتاز مثل پنیر [[گرویره]] و [[امنتال]] که در دره‌هایی به همین نام ساخته می‌شوند در گروه خوراک سوئیسی قرار دارند.
شکلات سازی در سوئیس از قرن ۱۸ میلادی شروع شد، اما در اواخر قرن ۱۹ به شهرت جهانی رسید که دلیل آن دستیابی به صنعت و اختراعاتی در زمینه معتدل سازی و شکل دهی شکلات بود که منجر به بالا رفتن کیفیت آن شد. همچنین ابتکار ساخت شکلات شیری توسط [[دانیال پیتر]] از این اقدامات بود.

=== ادبیات ===
[[پرونده:Heidi.jpg|بندانگشتی|[[هایدی]] اثر [[یوهانا اشپیری]]]]
ادبیات در سوئیس متاثر از زبان‌های این کشور است. رمان ''[[هایدی]]'' اثر [[یوهانا اشپیری]] شناخته شده ترین اثر ادبی سوئیس است.<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |چاپ= |شهر= |کوشش= |ویرایش= admin.ch |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= [http://ead.nb.admin.ch/web/swissinfodesk/cultl-en.html Swiss Literature] |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2008-03-04.</ref> کتاب نسبتاً مشهور دیگری که می‌توان نام برد رمان ''خانواده سوئیسی رابینسون'' اثر یوهان ویس است که به تقلید از رمان ''[[رابینسون کروزوئه]]'' نوشته شده است.

== مذهب ==
اکثر مردم سوئیس مسیحی هستند و اسلام دومین دین در این کشور است. ادیان دیگر در حدود ۴٫۳٪ در بین مردم این کشور طرفدار دارند و در حدود ۱۱٫۱٪ مردم سوئیس دارای هیچ دینی نیستند.<ref name="cia">{{یادکرد وب | نشانی = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sz.html | عنوان = Switzerland | تاریخ بازدید = ۱۹–۰۲–۲۰۱۰ | ناشر = CIA The World Factbook | زبان = انگلیسی}}</ref>

=== مسیحیت ===
اکثریت مردم سوئیس پیرو آیین مسیحی هستند. در بین انواع شاخه‌های مسیحیت کاتولیک بیشترین طرفدار را با حدود ۴۱٫۸٪ در بین مردم این کشور دارد. بعد از کاتولیک، پروتستان با حدود ۳۵٫۳٪ و ارتودوکس با ۱٫۸٪ قرار دارند. سایر شاخه‌های مسیحیت هم ۰٫۴ مردم سوئیس را تشکیل می‌دهند.<ref name="cia"/>

=== اسلام ===
{{اصلی|اسلام در سوئیس}}
با در برگرفتن ۴٫۳٪ جمعیت سوییس<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sz.html CIA - The World Factbook - Swaziland]</ref>؛ پس از مسیحیت اسلام دومین دین غالب کشور سوییس به شمار می‌رود. مسلمانان در تمامی شهرهای سوییس پراکنده‌اند. مراکز مراسم مذهبی مسلمانان به حدود ۹۰ مرکز می‌رسد.

== آموزش ==
=== دانشگاه ===
کشور سوییس دارای ۲۰ دانشگاه معتبر می‌باشد.<ref>{{یادکرد وب | نشانی = http://www.allaboutcollege.com/colleges/europe/switzerland.htm | عنوان = All About College | تاریخ بازدید = ۱۵–۰۲–۲۰۱۰ | ناشر = | زبان = انگلیسی}}</ref>

== نگارخانه ==
<center>
<gallery>
پرونده:RhB Ge 4-4 II Wiesener Viadukt.jpg|نمایی زیبا از قطار در حال عبور از پل راه‌آهن ویزن
</gallery>
</center>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای سوئیس]]

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Reginbogin|نام=H.R.|نام خانوادگی۲=Vagts|نام۲=D.F.|کتاب=Faces of Neutrality: A Comparative Analysis of the Neutrality of Switzerland and Other Neutral Nations During WW II|ناشر=International Specialized Book Service Incorporated|سری=Geschichte: Forschung und Wissenschaft Series|سال=۲۰۰۹|شابک=9783825819149|پیوند=http://books.google.com/books?id=n2aV2f7wrXgC&pg=PA105|زبان=en|تاریخ بازبینی=۲۰۱۴-۰۶-۲۷}}
{{پایان}}

== پانویس ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.iranembassy.ch وبگاه سفارت [[ایران]] در سوییس]
* [http://www.ir-ch.ch وبگاه خانه فرهنگی ایرانیان در سوییس]
* [http://www.bfe.admin.ch وبگاه دفتر [[فدرال]] انرژی سوییس]
* [http://www.swisstopo.admin.ch وبگاه اداره فدرال [[توپوگرافی]] سوییس]
* [http://www.bj.admin.ch وبگاه اداره فدرال دادگستری سوییس]
{{ویکی‌سفر}}
{{ویکی‌انبار-رده|Switzerland}}
{{موضوع اروپا}}
{{سازمان امنیت و همکاری اروپا}}
{{کشورهای مستقل اروپا}}
{{سازمان‌های اطلاعاتی جهان}}

[[رده:سوئیس]]
[[رده:اروپای غربی]]
[[رده:اروپای مرکزی]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۲۹۱ (میلادی)]]
[[رده:کشورهای آلپ]]
[[رده:کشورهای اروپایی]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:کشورهای عضو فرانسه‌زبانی]]
[[رده:کشورهای فدرال]]
[[رده:کشورهای فرانسوی‌زبان]]
[[رده:کشورهای محصور در خشکی]]
[[رده:لیبرال دموکراسی]]
[[رده:هلوتی‌ها]]

سوئیس

2015-01-08T07:47:17Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Coord|46|50|00|N|8|20|00|E|region:CH_type:country_scale:2000000|display=title|display=title}} {{جعبه اطلاعات کشور| نام...» ایجاد کرد

سنندج

2015-01-08T07:46:19Z

Golestani: «سنندج» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=سنندج
|روی‌نقشه=آری
|عرض‌جغرافیایی=۳۵٫۳۱۷۲
|طول‌جغرافیایی=۴۶٫۹۹۸۹
|تصویر=Sanandaj Wikipedia.jpg
|اندازه‌تصویر=250
|برچسب‌تصویر=شهر سنندج در یک نگاه
|استان=کردستان
|شهرستان=سنندج
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان سنندج|مرکزی]]
|دهستان=
|نام‌محلی=سنه
|نام‌های‌دیگر=
|نام‌های‌قدیمی=سنه‌دژ، سینه، سیر،{{سخ}}سینه دژ<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.sanandaj.gov.ir/Default.aspx?TabID=62|عنوان=نام‌های قدیمی سنندج|تاریخ بازدید=۲۹ اوت ۲۰۰۹|ناشر=فرمانداری سنندج}}</ref>
|سال‌شهرشدن= دوره صفوی<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.artsanandaj.ir/Default.aspx?page=3861|عنوان=سال شهر شدن سنندج|ناشر=پایگاه اطلاع رسانی حوزه هنری استان کردستان}}</ref> (۱۳۰۷ خ)<ref>http://portal2.moi.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=8f931308-c67e-4cf4-a5e7-3c1bbb1a6f32</ref>
|جمعیت= ۳۷۳٬۹۸۷ نفر (۱۳۹۰)<ref name="آمار">{{سرشماری ۱۳۹۰|12}}</ref>
|رشدجمعیت=
|تراکم‌جمعیت= تراکم خالص شهر سنندج در حال حاضر{{چه زمانی؟}} ۸۷//۳۲۱ نفر در هکتار می‌باشد.<ref>http://www.sanandaj.gov.ir/Default.aspx?TabID=132</ref>
|زبان=[[کردی سورانی]]<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://40cheme.org/kiomarsSaefi/kiomarsSaefiM3.htm|عنوان= زبان کردی|ناشر=وبگاه چهل چشمه}}</ref>
|مذهب=[[سنی شافعی]]<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://tourism.ostan-kd.ir/details.aspx?pageId=item_0_2|عنوان= مذهب کردها|ناشر=وبگاه کردستان توریسم}}</ref>
|مساحت=۳٬۰۳۳ {{ک||کیلومتر مربع}}<ref>http://sanandaj.gov.ir/Default.aspx?TabID=2</ref>
|ارتفاع= ۱٬۴۵۰ تا ۱٬۵۳۸ متر<ref>http://www.cityofsanandaj.ir/FA/SanadajView/SanandajView.aspx</ref>
|میانگین‌دما=۱۲ {{ک|درجۀ سانتی‌گراد}}
|میانگین‌بارش‌سالانه=۵۰۰ {{ک|میلی‌متر}}
|شمارروزهای‌یخبندان=
|شهردار=کامیاب شادمان<ref>http://www.e-sanandaj.ir/HomePage.aspx?TabID=4650&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR</ref>
|ره‌آورد=قالی، گلیم،{{سخ}}[[گیوه|کلاش]]، منبت کاری،{{سخ}}نازک‌کاری چوب،<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ostan-kd.ir/Default.aspx?TabID=37#p8|عنوان=معرفی کردستان|ناشر=وبگاه رسمی استانداری کردستان}}</ref>
|پیش‌شماره=۰۸۷<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.rismoon.com/citycode-19-fa.html?tab=118|عنوان= پیش شماره کد تلفن شهر و شهرستان‌های استان کردستان}}</ref>
|پلاک اتومبیل = {{IRN}} ۵۱
|وب‌گاه=[http://www.e-sanandaj.ir شهرداری سنندج]
|جمله‌خوشامد= به شهر زیبای سنندج خوش آمدید.
|پانویس=
}}

'''سَنَندَج''' {{تلفظ|Sanandaj.ogg}} (به [[کردی]]: سنه، کورسان<ref>{{یادکرد کتاب | نام خانوادگی =[[هژار]] | نام = | پیوند نویسنده = | عنوان =[[هه‌نبانه بورینه]] | ترجمه = | جلد = | سال =۱۳۸۹ | ناشر =سروش |مکان =تهران | شابک =964964-376-341-2 | صفحه =۶۳۰ | پیوند = | تاریخ بازبینی =}}</ref>)، دومین شهر بزرگ کرد نشین و بیست و سومین شهر بزرگ ایران، مرکز [[استان کردستان]] در غرب [[ایران]] است. نام سنندج دگرگون شدهٔ سنه‌دژ است و زبان مردم، کردی سورانی [[اردلان|اردلانی]]{{مدرک}} است. سنندج در ارتفاع ۱٬۴۵۰ تا ۱٬۵۳۸ متری از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای سرد و نیمه‌خشک دارد. این شهر از سمت غرب به کوه [[آبیدر]]، از سمت شمال به کوه [[شیخ معروف]]، از سمت جنوب به [[سراج الدین|کوه سراج الدین]]، محدود شده‌است و در منطقه‌ای به‌وسعت ۶/۳۶۸۸ هکتار گسترده شده‌است..<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.cityofsanandaj.ir/FA/SanadajView/SanandajView.aspx|عنوان=مساحت محدوده شهر سنندج|ناشر=وبگاه رسمی شهرداری سنندج}}</ref> جمعیت این شهر بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰، برابر با ۳۷۳٬۹۸۷ نفر است.<ref name="آمار" />

سنندج به لحاظ موقعیت جغرافیایی و فعالیت‌های شهرسازی عصر [[صفوی]] و [[قاجار]]، از بافت شهری سنتی با ارزشی برخوردار است که بناهای مسکونی و عام‌المنفعه متعددی مانند حمام، مساجد و بازار در آن باقی‌مانده‌است؛ و دارای محدودهٔ بافت تاریخی فرهنگی با وسعتی معادل ۱۱۲ هکتار است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://today.ir/site/articles.aspx?agent=isna.ir/ISNA/NewsView.aspx?ID=News-1403070&Lang=P&Lang=P&language=Persian&category=Miras+Farhangi+&+Gardeshgari+News/|عنوان=محدودهٔ بافت تاریخی فرهنگی سنندج ابلاغ شد}}</ref>

== نام ==
شهر سنندج را به علت واقع شدن در دامنهٔ کوه، در قدیم سنه می‌خواندند و چون قلعه آن از لحاظ نظامی اهمیت زیادی داشته، آن را سنه‌دژ (قلعه‌ای در پای کوه) می‌نامیدند که کم‌کم به سنندج بدل شد. [[ژاک دمورگان]] که در اواخر سلطنت [[ناصرالدین‌شاه]] به ایران آمده، همه جا از این شهر با نام سنه یاد کرده‌است<ref>{{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =حدیدی | نام =عبدالعلی | پیوند نویسنده = | مقاله =سنندج | دانشنامه =[[دانشنامه جهان اسلام]] | ویرایش = | جلد= | سال = | ناشر = | مکان = | شابک = | صفحه = | نشانی =http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5475 | تاریخ بازبینی =2012-07-20 |تاریخ=21/10/1387}}</ref>

سنندج (سنه یا سنه‌دژ) که از شهرهای کهن و مقدس است به آیین مهر و زردشت در این بخش ایران بازمی‌گردد. ارتباط این شهر و نواحی مجاور آن با اساطیر پهلوانی آریایی از اهمیت و قدمت این شهر حکایت می‌کند. شهر جدید سنندج در دوره [[صفوی]] و در روزگار شاه‌صفی در سال ۱۰۴۶ هجری قمری توسط [[سلیمان‌خان اردلان]] پایه‌گذاری شد.

== پیشینه تاریخی ==
از پیدایش و بنای شهر سنندج زمان زیادی نمی‌گذرد. در سال ۱۰۴۶هجری قمری سلیمان خان اردلان به انگیزه نظامی و ایجاد مرکزیت سیاسی برای حکومت، هسته اولیه سنندج را برروی تپه‌ای در کنار روستای «سینه» بنا نهاد.
این شهر تا سال ۱۳۴۰ دارای حالتی از شهرنشینی ایستا و طبیعی بوده‌است؛ ولی از این دوره به بعد شهر از حالت ایستایی شهرنشینی خارج شده
و وارد مرحله شهرنشینی سریع می‌شود.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

به طوری که از این دوره تا سال ۱۳۵۷، رشد کالبدی شهر معادل دوره ۳۵۰ ساله تاریخ شهر بوده و جمعیت آن نیز دو برابر گردیده‌است. از سال ۱۳۴۵ به بعد بیش از ۸۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی روستاهای حاجی‌آباد، عباس‌آباد، شریف‌آباد، کمیز، فرجه، کانی کوزله، قرادیان، چهارباغ، قطارچیان و دگایران به محدوده شهری ملحق شده‌اند، ضمن آنکه اراضی کشاورزی روستاهای گریزه، نایسر، دوشان، حسن‌آباد، خانقاه و قشلاق هم مورد هجوم واقع شده و یا تغییر کاربری داده شده‌اند.<ref name="قرخلو، مهدی"/>
[[پرونده:Old sine.jpg|بندانگشتی|چپ|شهر سنندج در زمان [[قاجار]] و نمایی از [[آبیدر]].]]
با شکل گیری محله‌های اصلی، به تدریج مهاجران روستایی و قشرها کم‌درآمد شهر، که از وابستگان بلافصل فئودال‌ها بوده‌اند، در خارج از محدوده محله‌های مرکزی مستقر شده‌اند و سکونتگاه‌های پیرامونی شهر سنندج را به وجود که هم اکنون جزئی از بافت قدیم شهر محسوب می‌شوند، محله‌های «جور آباد بالا و پایین» هم‌سو با چنین روندی شکل گرفته‌اند.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

به دنبال اجرای اصلاحات ارضی در سال‌های آغازین دهه ۴۰، ساختار اجتماعی اقتصادی شهر سنندج همانند بسیاری از شهرهای دیگر ایران دستخوش تغییرات جدی می‌شود. درواقع نضج اولیه اسکان غیررسمی شهر سنندج در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تشکیل می‌یابد و در اواخر این دوره به وضوح و روشنی در ساختار کالبدی شهر نمایان می‌شود.
بیشترین مهاجرت به سمت شهر در فاصله سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ اتفاق می‌افتد که اوج بحران‌های سیاسی اجتماعی به ویژه در کردستان است.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

بنابراین، رویدادهای سیاسی اجتماعی به مثابه عاملی در جهت تسریع روند مهاجرتی عمل می‌کند که بر نظام اقتصادی اجتماعی جدیدی که از دهه ۴۰ به بعد شکل گرفته بود، مبتنی‌است. جمعیت سنندج در این دوره به بیش از دو برابر می‌رسد. حجم بسیار زیادی از این جمعیت در سکونتگاه‌های خودرو همچون «عباس‌آباد» در امتداد محور شمالی شهر و «تقتقان» در امتداد محور شرقی استقرار می‌یابند.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

اطلاعات موجود نشانگر آن است که محله‌های عباس‌آباد و کانی کوزله که مهم‌ترین سکونتگاه‌های نابسامان در شرق سنندج برشمرده می‌شوند قبل از سال ۱۳۵۵ وجود نداشته‌اند. در شمال شهر نیز محله‌های «تقتقان»، «اسلام‌آباد»، و «گردی گرول» به طور عمده پس از این سال شکل گرفته‌است.
با شکل‌گیری و گسترش محله‌های غیررسمی در فاصله سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ فاصله برخی از روستاهای اطراف شهر به وسیلهٔ سکونتگاه‌های نابسامان و محله‌های حاشیه‌ای شرقی و غربی، پر شد. از این نمونه می‌توان به روستا «حاجی‌آباد» در شرق و «فرجه» در غرب سنندج اشاره کرد.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

با آمدن مهاجران جدید، نسل‌های گذشته آنان به تدریج به سمت مرکز شهر و بافت قدیم حرکت کردند و عملاً بخش‌هایی از بافت قدیم شهر که به مناطق حاشیه‌ای می‌پیوستند، به محل استقرار نسل‌های قدیمی و مهاجران بدل شدند. در این خصوص می‌توان به محله‌های «شمال شهدا»، «پیرمحمد و بهارمست»، «گلشن»، و «چم حاجی نسه» اشاره کرد که غالب آن‌ها جزو بافت قدیم شهر بوده‌اند و بخش‌هایی از آنکه به محله‌های حاشیه‌ای شمالی و شرقی پیوسته‌اند و به صورت سکونتگاه‌هایی با شرایط و امکانات نسبتاً بهتر برای نسل اول مهاجران درآمده‌اند.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

افزون بر این، در تپه‌ای موسوم به «غفور» در مرکز بافت جدید شهر، در سال‌های اول انقلاب گروه‌هایی از مهاجران اقدام به تصرف زمین‌های اطراف تپه مذکور کردند و سکونتگاه‌های خودرو را به وجود آوردند که در ابتدا محله «زورآباد» نامیده می‌شد. این محله به سرعت گسترش یافت و تمامی تپه غفور را دربرگرفت. درواقع از سال ۱۳۶۵ به بعد که گسترش مناطق حاشیه‌ای در شرق و شمال شرق محدود شد، مهاجران بیشتر به سمت این تپه روی آوردند و در اندک زمانی سراسر تپه را تصرف کردند و هم اکنون به عنوان یکی از عارضه‌های نابسامان و خودرو در مرکز بافت جدید شهر، خودنمایی می‌کند.<ref name="قرخلو، مهدی"/>

=== تاریخچه‌ای از منطقه سنندج ===
منطقه سنندج مدت چهار قرن تحت حکومت حکام موروثی خاندان [[حکومت اردلان|اردلان]] بود که نسبت خود را به [[ساسانیان]] می‌رسانیدند. خانواده اردلان، به جز یک وقفه کوتاه، در سراسر دوره صفوی قدرت را در دست داشتند. در دوره [[زندیان]] سنندج نیز به تسخیر حکومت زندیه در آمد.

پس از یک دوره هرج و مرج و جنگ که به تخریب سنندج انجامید، «[[خسروخان اردلان]]» (مقلب به کبیر) در سال‌های ۱۱۶۸ تا ۱۲۱۴ هجری قمری در سنندج مستقر شد. [[آقا محمد خان]] قاجار، به پاداش، حکومت سنقر (کلیایی) را به او داد. از سال ۱۲۱۴ تا ۱۲۴۰ هجری قمری «[[امان‌الله خان اردلان]]» (کبیر) پسر «خسروخان» در سنندج حکومت کرد که در این مدت اصلاحات زیادی برای آبادانی و عمران شهر سنندج به عمل آمد.
امان‌الله خان کبیر، پسری به نام «خسروخان ناکام» (ناکام، چون جوان مرگ شد. تولد ۱۲۰۵، وفات ۱۲۴۰) داشت. او به خاطر توانایی اش در سواد و ادبیات، مشهور و زبانزد بود. پس از او در زمان پسرش «رضا قلی»، جنگ و منازعات میان [[خانواده اردلان]] گسترش پیدا کرد. برادر او «امان‌الله» (معروف به غلامشاه خان) در سال ۱۲۶۵ تا ۱۲۸۴ حکومت کرد که آخرین وارث [[حکومت اردلان‌ها]] در کردستان بود.

سنه پیش از سال ۱۰۴۶ هجری قمری روستای کوچکی بود که طایفه‌ای به نام زرین کفش درآنجا به زندگی می‌پرداختند. تاریخ نگاران نیای این خاندان را که به لهجهٔ کردی «کوش زرین» گفته می‌شود را به طوس نوذرپهلوان نامدار شاهنامه نسبت می‌دهند. زرین کفشها دارای کلوت (کلاه) و شلایی (پارچه ایی سیاه که به گونهٔ ای ویژه به دور کلاه پیچیده می‌شد) بودند و کفش‌های گلابتون‌دوزی شده به پا می‌کردند که نشان شاهزادگی بوده، که به دلیل پوشیدن همین کفش‌ها به زرین کفش‌ها نامزد شدند.[[پرونده:Sanandaj 1959.jpg|بندانگشتی|چپ|میدن انقلاب در سال ۱۳۳۸هجری شمسی(۱۹۵۹ میلادی)]]

شهر سنندج تقریبآ در نیمهٔ اول قرن یازدهم بنا شده‌است و به همین دلیل، جغرافی‌نویسان بعد از اسلام از این شهرذکری نکرده‌اند گرچه این شهر نوبنیاد است، اما چند گور بیش از نهصد ساله در قبرستان شیخان و وجود مدفن [[امامزاده پیرمحمد]]، و مدفن [[مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون|هاجره خاتون]]، در این شهر، همگی دلیل بر قدمت تاریخی آن است.

شهر سنندج مقر طوایفی از کردهای [[اردلان]]، [[احمدزینل]]، [[قاری‌مرادی]]، [[قمرتوزه‌ای]]، [[چهاردولی]]، [[خرات]]، دوم ([[گیوه‌کش]])، [[سورسوری]]، [[شیخ‌اسماعیل]]، [[قادر مریویسی]]، [[کوش زرین]] ([[کفش زرین]])، [[گرگدای]]، [[گوران]] و [[هلاج]] (حلاج) بوده‌است.[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5475] (محمد مردوخ کردستانی، تاریخ مردوخ، چاپخانه ارتش ۱۳۵۴، ج ۱، ص ۷۶ـ۱۱۶).

در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ شهر سنندج اهمیت خودرا در مقام حاکم نشین منطقه از دست می‌داد. با روی کار آمدن رضاشاه حکومت مرکزی توانست تا اندازه‌ای امنیت را در سر تا سر ایران تأمین نماید. در این زمان سنندج بخشی از [[استان پنجم]] ([[استان کرمانشاهان]] بود). از سال ۱۳۴۰ به بعد [[استان کرمانشاه]] تقسیم شد به [[استان کردستان]] و [[استان کرمانشاهان]] و سنندج به عنوان مرکز سیاسی و اداری استان کردستان، مهمترین و بزرگترین شهر استان جدید التاسیس [[کردستان]] بود.

=== سنه‌دژ ===
[[پرونده:Sine Dej.jpg|چپ|بندانگشتی|دژ سنندج در زمان قدیم]]
پس از انهدام قلعه حسن‌آباد، در سال ۱۰۴۶ هجری قمری در زمان حکومت [[شاه صفی]]، «[[سلیمان‌خان اردلان]]» پسر «تیمورخان اردلان» از بستگان مورد اعتماد شاه صفی به کردستان آمد، مرکز ایالت کردستان را از حسن‌آباد به سنندج انتقال داد و شهر سندج را در محل روستای سینه پی نهاد و دژ حکومتی را بر بالای تپه‌ای به بلندای ۲۰ متر در کنار روستای سینه که امروزه به باشگاه افسران معروف است ساخت و در بیرون و پیرامون دژ، خانه، گرما به و بازار و مسجدی ساخت و یک رشته کاریز نیز در دشت «سرنوی» پی نهاد و آب آنرا به شهر و میان قلعه آورد. دژی را که «سلیمان خان» بنا نهاد «سنه دژ» نامید که بر اثر گذشت زمان و تلفظ‌های گوناگون به «سنه دج» و سپس «سنندج» دگرگون شد. بنای اصلی آن از زمان خسروخان اول تا امان‌الله خان اول طول کشید. «[[حسنعلی خان اردلان]]»، والی سنندج در سال ۱۱۱۶ هجری قمری درمیان قلعهٔ حکومتی چند تالار و عمارت بنیان می‌کند و سپس مسجد و مدرسه‌ای بزرگ در شهر سندج بر پا می‌کند که دو منار بلند داشته‌است. این دو منار یک صد سال پا بر جا بود که در زمان «[[امان‌الله خان اردلان]]» والی کردستان که مردی سخت مذهبی و تندرو بود از جای در آمد و به جای آن مسجد و دو منار و باغی به نام فردوس ساخت.

«امان‌الله خان» قلعهٔ حکومتی را گسترش می‌دهد و تالاری بزرگ در آن می‌سازد و کف آنرا به گونهٔ ای نیمه شفاف مفروش می‌کند. سپس تالار دیگری می‌سازد و تصویر پادشاهان بزرگ جهان همچون ناپلئون، امپراتور فرانسه و الکساندر تزار روسیه و چند تصویر از جنگهای بزرگ و نامدار را بر دیوار نقاشی می‌کند. در دورهٔ [[رضاخان]] یادمان‌های با ارزش دژ به دست «علی محمد بنی آدمی» ملقب به شریف الدوله از بین رفت. حوض مرمرینی که از سنگ یشم در دورهٔ «امان‌الله خان اردلان» ساخته شده و در دژ به کار رفته بود به [[تهران]] فرستاده شد و در کاخهای رضا خان به کار رفت. این دژ از نوع دژهای کاخهای حکومتی بود همچنین به دلیل اینکه در کوهستان ساخته شده بود به دژهای کوهستانی شبیه بود. این بنا که به دورهٔ [[صفوی]] بازمی‌گردد دارای ویژگیهای شیوهٔ اصفهانی می‌باشد. برای حفاظت از قلعهٔ حکومتی و منازل خوانین و حکام، دیواری بر گرد قلعه کشیده شد و ۴ دروازه به نام‌های قلعه چوارلان (رو به غرب)، سرتپوله (رو به شمال)، عبدالعظیم (رو به قبله) آقا رحیم (رو به شرق) ساخته شد. این دیوار به همراه ۴ دروازه محلهٔ میان‌قلعه را تشکیل می‌داد.

== وضعیت طبیعی ==
=== جغرافیا ===
[[پرونده:Abidar 2.jpg|بندانگشتی|چپ|باغ امانیه از بالای آبیدرشهر]] سنندج، مرکز [[استان کردستان]] با مساحت ۶/۳۶۸۸ هکتار در غرب [[ایران]] و در بخش جنوبی استان کردستان قرار دارد.
شهر سنندج از نظر طبیعی محصور بین تپه‌هایی در یک جام فضائی قرار گرفته‌است به طوری که کوه‌ها و تپه‌های ([[آبیدر]]، کوچکه رش و توش نوذر (البته توش نوذر یک تپه کوچک در حاشیه شهر است)) که ادامه سلسله جبال زاگرس هستند در اطراف این شهر کشیده شده‌اند؛ و در پاره‌ای از نقاط از جمله جنوب غربی و شمال شرقی رشد و گسترش شهر را محدود کرده‌اند.
بخش‌های زیادی از شهر سنندج برروی تپه‌هایی واقع شده. وضعیت توپوگرافی شهر و کوه‌های اطراف آن باعث گردیده‌است که شهر به صورت طبیعی در یک دره نسبتاً مسطح محصور گردد و قطعاً شکل گیری در جهات دیگری گسترش پیدا کرده‌است و همچنین شکل گیری شبکه معابر و خیابان‌های اصلی و فرعی، کوچه‌ها و محلات بر حسب شیب زمین بوده و حتی بیشتر قسمت‌های شهر، ساختمان‌ها به صورت پله بندی و تراس بندی استقرار یافته و غیر از محلات نو ساز (چون اکثر شهرک‌های تازه ساخت اطراف شهر) اغلب کوچه‌ها باریک و پر پیچ و خم و پله‌ای می‌باشند.
رود قشلاق به طول ۹۵ کیلومتر از سه کیلومتری مشرق سنندج عبور می‌کند. امروزه حجم آب دهی رود قشلاق به دلیل گسترش و توسعه فیزیکی شهر و کمبود بارش به شدت پایین آمده‌است. رود همیشگی قشلاق از کوههای شمال خاوری سنندج سرچشمه گرفته و از سه کیلومتری خاور سنندج می‌گذرد و به گاو رود می پیوند.
از کوه‌های سنندج می‌توان به کوه [[آبیدر]]، [[کوچسار]]، [[شیخ معروف]]، [[مسجد میرزا]]، [[ملاکاوو]]، [[چرخ لان]] و [[سراج الدین]] اشاره کرد.
فاصله شهر سنندج تا [[تهران]] ۵۱۲ کیلومتر می‌باشد همچنین از طریق [[مریوان]] ۱۴۰ کیلومتر با خط مرزی نیز فاصله دارد. البته بانه نیز شهری مرزی‌است که با کشور عراق خط مرزی دارد.
[[پرونده:Sanandaj at night.jpg|بندانگشتی|وسط|780px|[[سراسر نما|سراسرنمای]] سنندج در شب.]]

=== موقعیت جغرافیایی ===
مختصات جغرافیایی سنندج در موقعیت ۱۴ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویقرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا بین ۱۴۵۰ تا ۱۵۳۸ متر در نقاط مختلف شهر متغیر است.

{{موقعیت جغرافیایی
| مرکز = سنندج
| شمال= [[دیواندره]]
| شرق = [[دهگلان]] و [[بیجار]]
| جنوب =[[کامیاران]]
| غرب = [[مریوان]] و [[سروآباد]]
| تصویر =}}

=== آب و هوا ===
[[پرونده:S-melat park winter.jpg|بندانگشتی|چپ|پارک ملت سنندج در زمستان]] آب و هوای شهر سنندج سرد و نیمه‌خشک است. در فصل بهار و تابستان هوای دلپذیر دارد. متوسط دمای سنندج در بهار ۱۵،۲۰، در تابستان ۲۵،۲۰، در پاییز ۱۰٫۴۰ و در زمستان ۱٫۶۰ درجهٔ سانتی‌گراد است. حداکثر دما در تیر حدودْ ۴۴ و حداقل آن در بهمن، ْ۱۳٫۵- درجهٔ سانتی‌گراد است. بارندگی سالانه به طور متوسط ۳،۴۹۷ میلیمتر بوده و حداکثر روزانه، ۶۱ میلیمتر است.

== مردم ==
{{wide image|Sanandaj panorma from abidar.jpg|750px|سراسر نمای سنندج از آبیدر}}
شهر سنندج مقر طوایفی از کردهای [[اردلان]]،(غمینی) احمدزینل، قاری‌مرادی، قمرتوزه‌ای، [[چهاردولی]]، خرات، دوم (گیوه‌کش)، سورسوری، شیخ‌اسماعیل، قادر مریویسی، کوسن رزین (کفش رزین)، گرگدای، [[گوران]] و هلاج بوده‌است.<ref>[تاریخ مردوخ، مردوخ، ج ۱، ص ۷۶ـ۱۱۶]</ref> ساکنان سنندج، [[مردم کرد|کرد زبان]] هستند که به لهجه اردلانی از گویش [[سورانی]] تکلم می‌کنند.{{مدرک}}
دین مردم سنندج [[اسلام]] و اکثریت آن‌ها پیرو مذهب [[تسنن]] از شاخه شافعی می‌باشند، درصدی نیز پیرو مذهب [[تشیع]] هستند. اقلیت‌های [[مسیحی]] [[(کاتولیک)]] و [[کلیمی]] نیز وجود دارند که طی چند سال گذشته از کشور مهاجرت کرده‌اند. مدارس آلیانس در سال ۱۳۱۶ هجری قمری در سنندج مانند شهرهای [[همدان]]، [[اصفهان]]، [[شیراز]] و [[کرمانشاه]] که بیشترین تعداد یهودیان را داشتند، تأسیس شدند.<ref name="سنندج">[http://www.iranjewish.com/worldyahood/IRANJEWISH/Essay153_30_sanadag.htm// وب‌گاه انجمن کلیمیان]</ref> یک محله کامل برای یهودیان وجود داشته و قسمت اعظم تجارت منطقه را در دست داشتند. در زمان‌های قدیم، ۳ یا ۴ کنیسه وجود داشت ولی هم اکنون دو کنیسه فعال است. یک کنیسه قدیمی هم در سنندج وجود دارد که در حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد. در کنیسه سنندج، می‌توان قدیمی‌ترین نُسَخِ سفر تورات را یافت، که ناب‌ترین پوست آهو را دارا است و جوهر آن از جوهر چینی است. شغل یهودیان قدیمی در سنندج، پارچه‌فروشی و خرازی بوده است. همچنین، بعضی از بناهای قدیمی سنندج، کار یهودیان قدیمی سنندج است.

[[پرونده:Sanandaj, Iran 2013 (30) (15025235812).jpg|بندانگشتی|چپ|260px|میدان آزادی سنندج]]
از آیین‌های سالانه که در سنندج برگزار می‌شود عاشورا می‌باشد که در بیان مردم سنندج به روز قتل معروف می‌باشد. در این روز شهر تعطیل شده و مردم شیعه و سنی شهر در آن شرکت می‌کنند.<ref>[http://kurdpress.ir/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=52729#Title=عاشورا یا روز قتل در سنندج عاشورا یا روز قتل در سنندج]{{پیوند مرده}}</ref>

=== زبان ===
زبان مردم سنندج کُردی به لهجه سورانی اردلانی می‌باشد .<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521720/Sanandaj</ref>
در گذشته ارمنی‌ها نیز در این شهر زندگی می‌کردند اما با گذشت زمان از سنندج مهاجرت کردند.<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/521720/Sanandaj</ref>

=== جمعیت ===
جمعیت شهر سنندج در سال ۱۳۳۵ برابر با ۴۰٬۶۴۱ نفر با ۷٬۹۰۰ خانوار بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.sanandaj.gov.ir/Default.aspx?TabId=132|عنوان= ارزیابی اجمالی ظرفیتهای تراکمی شهر|ناشر=وبگاه فرمانداری سنندج}}</ref> در سال ۱۳۴۵ جمعیت شهر به ۵۴٬۵۷۸ نفر و ۱۵٬۱۰۶ خانوار رسیده‌است. نرخ رشد جمعیت در این دوره ۲٫۹۹ درصد بوده‌است که در مقایسه با نرخ رشد سایر مراکز استان‌ها در کشور نرخ رشد بالایی می‌باشد.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت شهر سنندج در این سال بالغ بر ۳۱۱٬۴۴۶ نفر بوده که از این تعداد ۱۵۵٬۷۲۳ نفر مرد و ۱۵۵٬۷۲۳ نفر زن بوده‌اند. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر، ۸۱٬۳۸۰ خانوار بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/township|عنوان= نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵|ناشر=وب‌گاه مرکز آمار ایران}}</ref>

=== مذهب ===
دین مردم شهرستان سنندج اسلام با مذهب سنّی (شافعی) است .<ref>http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5475</ref>
همچنین در سنندج هنوز در سنندج تعداد اندکی از یهودیان به جا مانده‌اند.
{{پاک‌کن}}
{{هرم جمعیتی
|width=100٪
|maxvalue=۲۵۰۰۰
|bg=rgb(100%,100%,100%)
|border=0
|عنوان=هرم جمعیتی سنندج در سال ۱۳۸۵<ref name="amariran">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/township/Os12.xls|عنوان=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵|تاریخ بازدید=۱۳ مارس ۲۰۱۰|ناشر=درگاه ملی آمار ایران}}</ref>
|barcolor=rgb(۰٪,۰٪,۱۰۰٪)
|۶۵+|۸۳۴۹|۷۴۲۳
|۶۰-۶۴|۳۰۷۷|۳۱۲۱
|۵۵-۵۹|۴۳۷۵|۴۳۴۴
|۵۰-۵۴|۷۳۸۵|۶۳۳۹
|۴۵-۴۹|۸۵۸۳|۸۱۳۷
|۴۰-۴۴|۱۰۱۲۹|۹۷۲۹
|۳۵-۳۹|۱۲۳۲۸|۱۱۶۰۶
|۳۰-۳۴|۱۳۲۸۱|۱۲۷۵۱
|۲۵-۲۹|۱۶۸۴۹|۱۶۰۳۴
|۲۰-۲۴|۲۱۶۰۷|۲۲۴۷۱
|۱۵-۱۹|۲۰۷۲۰|۱۹۹۰۸
|۱۰-۱۴|۱۴۴۵۶|۱۳۷۴۸
|۵-۹|۱۰۵۲۴|۱۰۰۶۶
|۰-۴|۱۰۶۹۰|۱۰۰۶۱
}}
{{پاک‌کن}}

=== لباس ===
لباس کردی دارای تنوع خاص در مناطق مختلف است.

'''لباس مردها''' شامل نیم‌تنه‌ای به نام چوخه که از جنس پشم یا کتان است و شلواری گشاد به‌نام رانک که مچ‌پای آن تنگ است که در روستاه‌ها استفاده می‌گردد. سورانی که نوعی آستین شل و دراز است که دارای شکل مثلثی بوده و برروی مچ و دست‌بسته می‌شود. شال که به آن «پشت ون» و «پشت ینه» نیز گفته می‌شود، ۳ تا ۱۰ متر طول دارد که در ناحیه کمر برروی لباس‌ها بسته می‌شود. دستار یا «کلاقاه» نیز به به عنوان کلاه بر سر مردان کاربرد دارد. لباس دیگری نیز به‌نام مَلَکی دارند که شامل نیم‌تنه‌ای بدون یقه‌است و از پایین تا بالا با دکمه بسته می‌شود.

'''لباس زنان''' شامل پیراهن بلند (بدون پولک یا با پولک)، جافی، شلواری‌است همانند شلوار مردان که توسط زنان کرد مخصوصا در روستاها در هنگام کار پوشیده می‌شود، در مراسم عروسی زنان شلوارهای گشادی می‌پوشند که از ابریشم ساخته شده و براق است. قبای بلندی که برروی لباس‌های بلند پوشیده می‌شود که به آن «کولنجه» می‌گویند که ساخته شده از مخمل یا ابریشم ضخیم است و روسری که دارای رشته‌های بلند سیاه و سفید ابریشمی‌است و روی آنرا زر دوزی می‌کنند و کلاو فیس که با سکه و زیورآلات مزین گردیده است، لباس زن‌های سنندجی بر خلاف لباس سایر مناطق کردستان، فاقد شال است و به روی لباس سخمه می‌پوشند.

== فرهنگ و هنر ==
=== مشاهیر ===
سنندج همواره یک شهر فرهنگی بوده است و هنرمندان زیادی در سنندج چشم به جهان گشوده‌اند.
[[پرونده:Kurdistani.jpg|بندانگشتی|چپ|220px|[[سید علی‌اصغر کردستانی]]]]
[[مستوره اردلان]] شاعر، نویسنده و تاریخ‌نگار، [[سید علی‌اصغر کردستانی]] استاد آواز و خواننده، اعضای [[گروه کامکارها]]، [[صدیق تعریف]] خواننده، [[هادی ضیاءالدینی]] نقاش و مجسمه‌ساز، [[ناصر رزازی]] خواننده، [[حسین یوسف‌زمانی]] موسیقیدان و نوازنده، [[عباس کمندی]] خواننده و نویسنده، [[مظهر خالقی]] خواننده، [[جمشید مقدم]] خواننده؛ تعدادی از هنرمندان معاصر شهر سنندج می‌باشند.

=== جشن‌ها ===
مردم سنندج نیز مانند دیگر مردمان کُرد جشن‌های چهارشنبه سوری و نوروز را به نام یک جشن ملی و باستانی جشن می‌گیرند.<ref>http://www.hamshahrionline.ir/details/205794</ref>

=== سینما ها ===
نمایش فیلم در سنندج پیش از افتتاح رسمی نخستین سالن، از سال ۱۳۲۰ در مکان «باغ ملی»(سه راه طالقانی کنونی) با دستگاه آپارات سیار بر روی زمین و بدون صندلی در کنار حوض باغ ملی آغاز شد. نخستین سینمای رسمی سنندج، «سینما فردوسی» بود که در زمین باشگاه قدیم ارتش (بان باشگاه) با آپارات زغالی، در سالنی با ظرفیت ۲۰۰ نفر، به نمایش فیلم‌های هندی و مصری به صورت صامت می‌پرداخت. قیمت بلیط این سینما تنها یک ریال بود.<ref>آیینه سنندج ۰, ۱۳۷۱-۰۸-۰۱</ref>

=== سینماهای فعال ===
هم اکنون پردیس سینمایی بهمن سنندج وابسته به حوزه هنری با سه سالن نمایش به ترتیب دارای ۵۶۹، ۱۳۰ و ۶۰ صندلی در تاریخ ۱۰ مهر ماه ۹۱ به عنوان بزرگترین پردیس سینمایی غرب کشور و یکی از مجهزترین سینماهای کشور و همینطور سینما شیدا سنندج با یک سالن نمایش در حال کار می‌باشند.<ref>http://ekran.sourehcinema.com/Cinema.aspx?CinemaId=151010</ref>

== جاذبه‌های تاریخی و مذهبی ==

دولت صفوی توجه خاصی به شهر سنندج به عنوان مرکز ایالت [[کردستان اردلان]] داشت همین مسئله موجب شد که زمینه حضور هنرمندان و معمارانی برجسته از اصفهان به این شهر فراهم گردد و در نتهٔجهٔ معماری سبک اصفهانی که با اقلیم سنندج هم همخوانی و انطباق داشت به طور چشمگیری در این شهر گسترش یافت و عمارات با شکوهی از جمله کهن دژ و ساختمان‌های داخل آن و بازار سنندج با پلانی مستطیل شکل که کاملاً تحت تأثیر معماری بازار پیرامون میدان نقش جهان اصفهان بود ساخته شد، یکی از زیباترین چهار باغ‌هایی که در ایران پس از [[چهار باغ اصفهان]] ساخته شد، چهار باغ سنندج در شمال بازار بود، این چهار باغ در دوره قاجار به محله مسکونی چهار باغ تبدیل شد البته تأثیر سبک معماری اصفهان در دوره [[زندیه]] و [[قاجاریه]] هم تداوم یافت و چهار باغ و عمارت خسرو اباد که یکی از چهار باغ‌های زیبای ایران است در جنوب غرب سنندج ساخته شد که اکنون [[عمارت خسرو اباد]] و بخشی از چهار باغ آن باقی‌مانده‌است.

=== عمارت و خانه‌های تاریخی ===
[[پرونده:Asef emarat.jpg|بندانگشتی|چپ|[[عمارت آصف وزیری (خانه کرد)|عمارت آصف (خانه کرد)]]]]
از عمارت و خانه‌های تاریخی شهر سنندج می‌توان به [[عمارت خسروآباد]]،[[عمارت سالار سعید (موزه سنندج)|موزه سنندج]]،[[عمارت مشیر دیوان]]، [[عمارت امجدالاشراف]]، [[عمارت وکیل الملک]]، [[عمارت احمدزاده]]، [[عمارت سرهنگ آزموده اردلان]]، [[عمارت ملأ لطف‌الله شیخ الاسلام]]،[[عمارت ملک التجار]]، [[مجموعه عمارت شیخ محمد باقر غیاثی]]، [[عمارت سالار سعید (موزه سنندج)]]، [[عمارت آصف وزیری (خانه کرد)]]، [[خانه پیر مرادی]]، [[خانه معمار باشی]]،[[خانه آیت‌الله شیخ محمد مردوخ کردستانی]]، [[خانه گله داری سنندج|خانه گله داری]] و [[خانه مجتهدی]] اشاره کرد.

====بازار ها====
بازار های مشهور و تاریخی سنندج عبارت اند از [[بازار سنندج|بازارتاریخی سنندج]] و [[بازار سرتپوله]].
بازار سنندج در دو طرف خیابان انقلاب قرار گرفته و در سال 1046 ه. ق همزمان با مركزیت شهر سنندج به عنوان مركز حكومت اردلان ها ساخته شده است . پلان این بازار به صورت مستطیل بزرگی است كه در اثر خیابان كشی دوران حكومت پهلوی به دو بخش تقسیم شده و بخش شمالی آن بازار سنندجی است و بخش جنوبی آن بازار آصف نام گرفته است .{{یادکرد وب | | عنوان = توانمندی های استان كردستان در زمینه های میراث فرهنگی و گردشگری | ماه = | ناشر = Publisher | نشانی = http://www.ostan-kd.ir/Default.aspx?TabId=93#p3-17 | بازبینی = | کد زبان = fa }}

==== حمام‌ها ====
از حمام‌های تاریخی سنندج می‌توان به [[حمام شیشه]]، [[حمام خان سنندج|حمام خان]]، [[حمام صلاحی]]، [[حمام عبدالخالق]]، [[حمام عمارت آصف]]، [[حمام عمارت ملالطف الله شیخ الاسلام]]، [[حمام وکیل الملک]]، اشاره کرد.<ref>http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=2147</ref>
====دیگر آثار تاریخی====
[[پل قشلاق|پل تاریخی قشلاق]] واقع در شرق سنندج، بر روی رودخانه قشلاق ساخته شده که از آثار دوره صفویه و زندیه است.
*[[ساختمان شهرداری]] این ساختمان در زمان دولت دکتر مصدق و توسط استاد«ابراهیم مختار پوریان» معمار قدیمی و سرشناس سنندجی ساخته شده است.
=== جاذبه‌های مذهبی ===
==== مساجد ====
از مساجد تاریخی و مهم سنندج می‌توان به [[مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون]]، [[مسجد خورشید لقا خانم]]، [[مسجد دارالاحسان]]، [[مسجد دارالامان]]، [[مسجد رشید قلعه بیگی]]، [[مسجد وکیل سنندج|مسجد وکیل]]، [[مسجد وزیر]] اشاره کرد.<ref>http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=2112</ref>

==== امامزاده‌ها ====
از دیگر مکان‌های مذهبی اسلامی می‌توان به، [[امامزاده پیر عمر|امامزاده پیرعمر سنندج]]، [[امامزاده پیرمحمد]]، [[مقبره شرف الملک اردلان]]، [[مقبره شیخ محمد باقر غیاثی]] اشاره کرد.<ref>http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=2112</ref>

==== مکان‌های مذهبی دیگر ادیان ====
از مکان‌های مذهبی دیگر ادیان که در حال حاضر پابرجا مانده است می‌توان به [[کلیسای سنندج]] و [[کنیسه یهودیان سنندج]] اشاره کرد.<ref>http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=2112</ref>
===جشن های مذهبی===
از دیگر جاذبه های شهر سنندج مراسم عرفانی دراویش می باشد كه به صورت هفتگی در برخی تكایای آن اجرا می گردد و گردشگران بسیاری از این مراسم دیدن می نمایند .
در استان كردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد :

طریقه قادریه: پیروان این طریقه مریدان شیخ عبدالقادر گیلانی هستند كه درك حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال می دانند و در حالت سماع دف زنان به عالم جذبه می روند و هر بیننده ای ر شیدای خود می كنند .
طریقه نقشبندی: موسس این طریقت خواجه بزرگ مولانا بهاءالدین محمد نقشبند بخارایی است و پیروان او وصول به حق را در تفكر و سكوت می دانند .<ref>http://www.ostan-kd.ir/Default.aspx?TabId=93#p3-17</ref>
== جاذبه‌های طبیعی ==
استان کردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است و جنگل بخشی از زیبایی‌های استان را شکل بخشیده است. جنگل‌های استان در اطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگل‌های شمال کشور در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد. معروف‌ترین درختان جنگلی این جنگل‌ها بلوط، گلابی، زبان گنجشک (ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی، زالزالک، آلبالو جنگلی، بادام تلخ، افرا و درخت‌هایی مانند گز و بید وحشی در کنار رودخانه‌است. از جاذبه‌های طبیعی می‌توان جنگل‌های اطراف سنندج که مساحت آن حدود ۷۸٬۰۰۰ هکتار است و در جنوب سنندج واقع شده‌اند، [[آبیدر|پارک جنگلی آبیدر]]، پارک ملت نام برد.
[[پرونده:Kamyaran sanandaj road.jpg|بندانگشتی|وسط|600px|مناظراطراف جاده سنندج، [[کامیاران]].]]
باغ‌سازی نزد ایرانیان سابقه دیرینه‌ای دارد. در این میان چهار باغ به خاطر چهار عنصر مقدس و گردونه زندگی، از اهمیت خاصی برخوردار بود.
باغ سازی در کردستان به دلیل علاقه‌مندی والیان کردستان به سبک معماری ایرانی و باغ سازی ایرانی، رونق و گسترش یافت. از چندین چهار باغ، اکنون فقط نام برخی از آن‌ها در کردستان باقی‌مانده‌است برخی از .. باغ‌های این شهر.. عبارت است از[[باغ امیریه]]، [[باغ امانیه |باغ امانیه و]] [[چهارباغ خسروآباد]] که یکی از زیباترین چهار باغ‌هایی که در ایران پس از چهار باغ اصفهان ساخته شد بود. این باغ که دقیقاً به وسیلهٔ چهار خیابان به چهار قسمت تقسیم شده بود، تا حدود سال ۱۳۴۵ نیز موجود بود، اما شهرسازی جدید موجب شد تا به جای آن خانه‌هایی که اکنون پیرامون این عمارت وجود دارند، احداث شوند. جز درختان پیرامون عمارت و جوی آب مرکزی، دیگر عناصر چهار باغ از بین رفته و بسیاری از درختان و حوضچه‌ها نابود شده‌اند.
====قلل مرتفع====
به علت كوهستانی بودن منطقه هر ساله تعداد بسیاری از كوهنوردان به قلل مشهور و مرتفع سنندج صعود می نمایند .
مهم ترین قلل این شهرستان عبارتند از : آبیدر،سلطان سراج الدین،آوالان در جنوب سنندج،شاه نشین در ژاوه رود،كوه كوچك در جنوب غربی و كوه چرخ لان در جنوب غربی سنندج.<ref>http://www.ostan-kd.ir/Default.aspx?TabId=93#p3-17</ref>
====مجموعه پارك تفریحی آبیدر====
[[پرونده:امیریه آبیدر سنندج.jpg|چپ|انگشتدان|260px|پارک امیریه در دامنهٔ کوه آبیدر سنندج.]]
این مجموعه در غرب سنندج و در انتهای خیابان ابیدر بر دامنه كوه آبیدر قرار گرفته است . شهر سنندج از فراز این پارك چشم انداز بسیار زیبائی دارد . چندین باغ و چشمه طبیعی در این پارك وجود دارد . یكی از بزرگ ترین باغ های این مجموعه باغ امیریه می باشد كه دارای سینما نیز می باشد.این مجموعه از قدیم الایام تفریحگاه مردم سنندج بوده و كوه آبیدر دارای محبوبیت خاصی میان مردم است .<ref>http://www.ostan-kd.ir/Default.aspx?TabId=93#p3-2</ref>
از دیگر جاذبه‌های سنندج می‌توان به*[[سد وحدت]] و [[موزه تاریخ طبیعی]] اشاره کرد.<ref>http://kurdistan.ichto.ir/Default.aspx?tabid=2172</ref>
====بزرگترین سینمای روباز جهان====
سینمای پارک امیریه دامنه کوه آبیدر با پرده ای در ابعاد 12×25 متر، بزرگترین سینمای روباز جهان محسوب می‌شودو درفصل تابستان به ویژه، هزاران نفر ازمردمانی که برای گردش به دامنه کوه آبیدر می روندمی توانندبیننده فیلم های سینمایی وسایربرنامه ها دراین سینما باشند.<ref>http://www.yjc.ir/fa/news/5052282/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC</ref>
[[پرونده:Abidar_outdoor_Cinema.jpg|بندانگشتی|چپ|218px|سینمای روباز آبیدر]]

== فهرست هتل‌های سنندج ==

{| class="wikitable"
|-
! ردیف!!نام !! درجه !! آدرس !!
|-
|۱|| هتل بین‌المللی لاله (در دست ساخت) || ۵ ستاره || تکیه و چمن ||
|-
| ۲||هتل شادی || ۴ ستاره || بلوار پاسداران ||
|-
|۳ ||هتل شاهو (در دست ساخت)|| ۴ ستاره || بلوار پاسداران ||
|-
| ۴||هتل جهانگردی || ۳ ستاره || سه راه شالمان ||
|-
| ۵||هتل فرهنگیان|| ۲ ستاره || سه راه شالمان ||
|-
| ۶|| هتل آبیدر|| ۱ ستاره || فردوسی ||
|-
| ۷||هتل جبار|| ۱ ستاره || فردوسی ||
|-
| ۸||هتل هدایت|| ۱ ستاره || فردوسی ||

|}

== محله‌ها ==
از محلات رسمی شهری سنندج می‌توان به پل بند (نظام‌آباد)، چهارباغ، تازآباد، سرتپوله، آغه‌زمان (آقازمان)، قطارچیان، قلعه چهارلان، میدان اقبال، پادگان، اکباتان، عباس‌آباد، باباریز، مردوخ، شالمان، تختی، بهاران، پاسداران (۶ بهمن)، کلکه جار، جار نصرالله‌خان، مبارک‌آباد، جورآباد بالا و پایین تقتان شریف‌آباد بردشت، گریاشان، گلشن، پیرمحمد و بهارمست، اشاره کرد.<ref>[http://e-sanandaj.ir/DesktopModules/News/NewsView.aspx?TabID=1&Site=douranportal&Lang=fa-IR&ItemID=2027&mid=13881&wVersion=Staging پورتال شهرداری سنندج]، بازدید: ژوئیه ۲۰۱۲.</ref>
[[پرونده:SnahCity.JPG|300px|بندانگشتی|چپ|شهر سنندج از بالا]]
از سایر محلات شهر که بعدها و با گسترش شهر به سنندج پیوستند می‌توان به فرجه، حاجی‌آباد، چم حاجی نسه، تپه شیخ محمد باقر، گردی گرول، غفور (زورآباد پیشین)، تقتقان، کانی کوزله، کمربندی، شهدا (فرح) و عباس‌آباد اشاره کرد.<ref name="قرخلو، مهدی">قرخلو، مهدی - عبدی ینگی‌کند، ناصح - زنگنه شهرکی، سعید: تحلیل سطح پایداری شهری در سکونتگاه‌های غیررسمی (مورد: شهر سنندج). در نشریه: «پژوهش‌های جغرافیای انسانی»، تهران: پاییز ۱۳۸۸ - شماره ۶۹ (علمی-پژوهشی). (از صفحه ۱ تا ۱۶).</ref>

== سیاست ==
=== استانداری ===
===دفتر نمایندگی وزارت امورخارجه===
در تاریخ 02-07-1392 دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در سنندج به افتتاح رسید .<ref>http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=107183</ref>
این دفتر در ساختمان استاندار کردستان واقع در خیابان امام خمینی (ره) واقع شده است .<ref>http://www.ilna.ir/news/news.cfm?id=107183</ref>
=== شهرداری ===
{{اصلی|شهرداری سنندج}}
[[پرونده:لگو_شهرداری_سنندج.jpg|چپ|98px|لوگوی شهرداری سنندج]]

شهرداری سنندج، موئسسه عمومی غیر دولتی است که در ۱۳۰۰ خورشیدی با نام بلدیه ایالت کردستان، تاسیس شد و اداره شهر سنندج را به عهده دارد. مسئولیت اداره این سازمان با شهردار سنندج است که پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب می‌گردید اما اکنون از طریق آرای شورای شهر سنندج انتخاب می‌شود. ساختمان شهرداری سنندج اولین ساختمان شهرداری سنندج به شیوه مدرن است که در زمان مصدق ساخته شده است.
شهردار سنندج از شهریور مهر ۱۳۹۲ تا کنون کامیاب شادمان است.<ref>http://www.e-sanandaj.ir/HomePage.aspx?TabID=4623&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR</ref>

== مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها ==
* [[دانشگاه کردستان]]
* [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات کردستان]]
* [[دانشگاه علوم پزشکی کردستان]]
* [[دانشگاه آزاد اسلامی سنندج]]
* [[جهاد دانشگاهی]]
** [http://iausdj.ac.ir/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج]
* دانشگاه پیام نور استان کردستان
* [[آموزشکده سما واحد سنندج]]
* آموزشکده فنی شهید یزدان پناه
* دانشگاه جامع علمی کاربردی
* سازمان مدیریت صنعتی
* آموزشکده فنی دختران
* مرکز تربیت معلم شهید مدرس
* مرکز تربیت معلم بنت الهدی صدر سنندج
* مؤسسه غیرانتفاعی ماد
* مؤسسه غیر انتفاعی توسعه دانش

== مراکز درمانی ==
* بیمارستان بعثت
* بیمارستان توحید
* بیمارستان قدس
* بیمارستان تامین اجتماعی
* بیمارستان کوثر (در دست احداث)
* بیمارستان شهید قاضی
* بیمارستان دکتر سیدالشهدایی (خصوصی)
* بیمارستان آریا (خصوصی)
* بیمارستان آرا (خصوصی)

== صنعت ==
شهر سنندج دارای [[نیروگاه سیکل ترکیبی]]<ref>[http://shana.ir/141136-fa.html شانا]، بازدید «مارس ۲۰۰۹.</ref> و کارخانه‌های متعدد است.

شرکت تراکتورسازی کردستان نیز که در سنندج مستقر است در تاریخ ۱۵/۴/۸۴ به ثبت رسیده‌است و در حال حاضر تراکتورهای موردنیاز استان‌های غرب ایران را تأمین می‌کند.<ref>[http://www.parstradeshow.com/CompanyDetail.aspx?coid=573288 پی‌تی‌اس]، بازدید: مارس ۲۰۰۹.</ref>

صنایع کارخانه‌ای نساجی، کفاشی، چرم‌سازی، تولید شیر [[پاستوریزه]]، کاغذسازی، تولیدات شیمیایی، تولیدات برق و الکترونیک و فلزی، تولیدات کانی غیر فلزی، فراورده‌های غذایی و داروسازی از جمله صنایع شهرستان سنندج هستند. در این شهرستان معادن زیادی نیز وجود دارد که به علت مرغوبیت جنبه صادرات دارند.<ref>[http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/News.aspx?NID=24416 روزنامهٔ آفرینش، تاریخ خبر ۱۳۸۶/۰۹/۲۰]، بازدید: مارس ۲۰۰۹.</ref>

شهر سنندج دارای فرودگاهی به نام فرودگاه سنندج است.
واحد سوختگیری این فرودگاه در زمینی به مساحت هفت هزار متر مربع احداث شده که دارای پنج مخزن و دو واحد ذخیره‌سازی‌است و (در سال ۱۳۸۸ خورشیدی) در طول روز سوخت شش فروند هواپیما را تأمین می‌کند.<ref>[http://www.irna.ir/View/FullStory/?NewsId=472060&IdZone=65 ایرنا]، کد خبر: ۴۷۲۰۶۰، ۱۳۸۸/۲/۱۸</ref>

شهر سنندج یکی از مراکز مهم قالی‌بافی ایران است که قالی‌های آن به صورت بسیار ظریف و تک‌پود با گره متقارن بافته می‌شود.<ref>ماهنامه خبری سازمان صنایع دستی ایران، شمارهٔ ۱۴، ص ۲۴</ref>

[[سد قشلاق|سد مخزنی وحدت]] (قشلاق)، که در ده کیلومتری شمال شهر بر رودخانه قشلاق احداث شده و دریاچه وحدت را به وجود آورده‌است، آب آشامیدنی اهالی سنندج را تأمین می‌کند.<ref>فرهنگ جغرافیائی آبادی‌های کشور، ج ۳۵، ص ۱۹۵.</ref>

مجتمع پتروشیمی کردستان در جاده سنندج- کرمانشاه و در فاصله ۶ کیلومتری روستای «سرنجیانه» سنندج ساخته خواهد شد و بزرگ‌ترین واحد صنعتی این شهر به شمار می‌رود. مجتمع پتروشیمی کردستان، یکی از ۸ مجتمع پتروشیمی‌است که در مسیر [[خط لوله اتیلن غرب]]، در استان‌های غربی ایران ساخته می‌شود.<ref>[http://www.iranpetronet.com/data/cat22/85/8/003116.php ایران پترونت]، بازدید: مارس ۲۰۰۹.</ref>

{{-}}
نیروگاه سیکل ترکیبی سنندج شامل چهار واحد گازی و دو واحد بخار با ظرفیت نامی ۹۵۶ مگاوات در هفت کیلومتری این شهر قرارداد.

== فرودگاه ==
{{Infobox Airport
| name = فرودگاه سنندج
| nativename =
| nativename-a =
| nativename-r =
| image =
| image-width =
| caption =
| IATA = SDG
| ICAO = OICS
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=SDG|position=right
|lat_deg=35|lat_min=14|lat_sec=45.08|lat_dir=N
|lon_deg=47|lon_min=00|lon_sec=33.29|lon_dir=E
| type =
| owner =
| operator =
| city-served =
| location = سنندج، ایران
| elevation-f = ۴۵۲۲
| elevation-m = ۱۳۷۸
| coordinates = {{coord|35|14|45.08|N|047|00|33.29|E|type:airport}}
| website =
| metric-elev =
| metric-rwy =
| r1-number = ۰۱/۱۹
| r1-length-f = ۸۶۶۰
| r1-length-m = ۲۶۴۰
| r1-surface = آسفالت
| stat-year =
| stat1-header =
| stat1-data =
| stat2-header =
| stat2-data =
| footnotes = Source: World Aero Data[http://www.worldaerodata.com/wad.cgi?id=IR80515]
}}
'''فرودگاه بین‌المللی سنندج''' در شهر سندج در استان کردستان واقع شده‌است.

= پرواز داخلی =
در حال حاضر در نوبت صبح روازنه یک پرواز از سنندج به تهران و بلعکس توسط شرکت آسمان و در نوبت بعد از ظهر نیز یک پرواز توسط هواپیمایی قشم از سنندج به تهران و بالعکس انجام می‌شود.<ref>http://snjairport.ir/FlightSchedule.aspx</ref>

= پرواز خارجی =
هم اکنون پروازهای خارجی به مقصد سلیمانیه و اربیل (هه ولیر) اقلیم کردستان عراق در این فرودگاه صورت می‌گیرد. این پرواز ها{{مدرک}} به صورت میانگین دو پرواز در هفته صورت می‌گیرد.{{مدرک}}

----
[[فهرست فرودگاه‌های ایران]]

== نگارخانه ==
<center>
<gallery>
Image:SnahCity.JPG|نمایی از شهر
پرونده:Amirye abidar 2.jpg|پارک امیریه در دامنه آبیدر.
پرونده:Abidar-sanandaj.jpg|آبیدر و نمایی از سنندج
پرونده:Senandaj.jpg|سینمای روباز پارک امیریه سنندج
پرونده:Senandaj.JPG|امیریه
پرونده:Khosroaba - qajar.jpg|[[عمارت خسروآباد]] در دورهٔ [[قاجار]]
پرونده:Salar said.jpg|اشیاء تاریخی در [[عمارت سالار سعید (موزه سنندج)|موزه سنندج]]
پرونده:Mooze sanandaj 2.jpg|قبرهای تاریخی در داخل [[عمارت سالار سعید (موزه سنندج)|موزه سنندج]]

پرونده:Darehsan 1.jpg|کاشیکاری [[مسجد دارالاحسان]]
پرونده:Kurd huse p.jpg|[[عمارت آصف وزیری]] (خانه کرد)
پرونده:Qeshlagh - sanandaj.jpg|[[پل قشلاق]]
پرونده:The Abidar.jpg|نمایی از [[آبیدر]]
پرونده:Sanandaj Wikipedia.jpg
</gallery>
</center>

== منابع ==
{{پانویس|۲|اندازه=ریز}}
* [http://www.fallingrain.com/world/IR/16/Sanandaj.html مختصات و ارتفاع]

ویکی انگلیسی
[http://www.aerospacetalk.ir/vb/showthread.php?t=31758 سایت مرجع هوانوردی و هوافضای پارس]

{{پانویس|۲}}

سنندج دارالایاله کردستان ایران- تالیف محمد کامبیز قصری انتشارات دانشگاه کردستان ۱۳۸۱

== جستارهای وابسته ==
{{درگاه|سنندج}}
* [[فهرست عمارت و خانه‌های قدیمی سنندج]]
* [[فهرست جاذبه‌های مذهبی سنندج]]
* [[فهرست حمام‌های قدیمی سنندج]]
* [[فهرست مشاهیر سنندج]]
* [[حکومت اردلان]]
* [[کردستان ایران]]

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌سفر}}
{{ویکی‌انبار-رده|Sanandaj}}
{{ویکی‌واژه}}
* [http://www.e-sanandaj.ir/ پورتال شهرداری سنندج]
* [http://www.sanandaj.gov.ir/ فرمانداری سنندج]
* [http://www.sanandaj.net/ انجمن سنندج نتورک]

;در دانشنامه‌های دیگر
* [http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-67ba832321944105907be6a3890f1499-fa.html مقاله سنندج در لغت‌نامه دهخدا]
* [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=5475 مقاله سنندج در دانشنامه اسلامی]

{{سنندج}}
{{استان کردستان}}
{{فرودگاه‌های ایران}}
{{مراکز استان‌های ایران}}
{{پرجمعیت‌ترین شهرهای ایران}}

{{عشایر ایران}}
[[رده:سنندج]]
[[رده:شهرستان سنندج]]
[[رده:شهرهای استان کردستان]]
[[رده:مراکز استان‌های ایران]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان سنندج]]
[[رده:پراکنش کرد]]

سنندج

2015-01-08T07:46:14Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه شهر ایران |نام‌رسمی=سنندج |روی‌نقشه=آری |عرض‌جغرافیایی=۳۵٫۳۱۷۲ |طول‌...» ایجاد کرد

سنگال

2015-01-08T07:45:35Z

Golestani: «سنگال» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{جعبه اطلاعات کشور|
نام اصلی = Republic of Senegal |
نام فارسی رسمی = جمهوری سنگال |
نام عادی = سنگال |
تصویر پرچم = Flag of Senegal.svg|thumb|200px |
تصویر نشان ملی = Coat of arms of Senegal.svg|
شعار ملی = «یک مردم، یک هدف، یک کیش» |
سرود ملی = [[سرود ملی سنگال|همه بر کوراهای خود بزنید و بالافون‌ها را بنوازید]] |
نقشه = Senegal in its region.svg|thumb|۲۵۰px |
پایتخت = [[داکار]] |latd=۱۴|latm=۴۰|latNS=N|longd=۱۷|longm=۲۵|longEW=E|
بزرگ‌ترین شهر = [[داکار]] |
زبان رسمی = [[زبان فرانسوی]] / [[زبان ولوف]] |
نوع حکومت = نوعی [[جمهوری]] |
نوع حاکمان = • [[رئیس جمهور]]{{سخ}}• [[نخست وزیر]] |
نام حاکمان = [[مکی سال]]{{سخ}}[[عبدول مبای]] |
نحوه تشکیل = استقلال از [[فرانسه]] |
موارد منجر به تشکیل = |
تاریخ تشکیل ={{سخ}}[[۲۰ اوت]] [[۱۹۶۰ (میلادی)|۱۹۶۰]] |
مساحت = ۱۹۶٬۷۲۳ |
رتبه مساحت = ۸۸ام |
درصد آبها = ۲٫۱ |
سال براورد جمعیت = [[۲۰۰۵ (میلادی)|۲۰۰۵]] |
جمعیت = ۱۲٬۸۶۱٬۰۰۰ |
رتبه جمعیت = ۷۱ام |
تراکم جمعیت = ۵۹ |
رتبه تراکم جمعیت = ۱۳۷ام |
سال تولید ناخالص داخلی = |
تولید ناخالص داخلی = |
رتبه تولید ناخالص داخلی = |
سرانه تولید ناخالص داخلی = |
رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی = |
سال شاخص توسعه انسانی = |
شاخص توسعه انسانی = |
رتبه شاخص توسعه انسانی = |
وضع شاخص توسعه انسانی = |
واحد پول = [[فرانک]] سی اف ای |
کد واحد پول = XOF |
منطقه زمانی = EAT |
منطقه زمانی تابستانی = |
utc = +۳ |
dst = |
کد بین‌المللی خودرو = |
دامنه اینترنتی = [[.sn]] |
پیش‌شماره تلفنی = ۲۲۱ |
}}

'''جمهوری سنگال''' کشوری است در غرب [[آفریقا]]. پایتخت آن [[داکار]] است.
اگرچه سنگال نه کشور پنهاوری است و نه موقعیتی راهبردی دارد، با این حال نقش برجسته‌ای در سیاست قاره آفریقا بازی می‌کند.

فرانسوی‌ها نخستین بار در سال ۱۶۵۹ در سنگال بندرگاهی ساختند و نام آن را [[سن لوئی]] گذاشتند. این کشور در سال ۱۹۶۰ از زیر سلطه فرانسه خارج شد. سنگال به عنوان کشور ملت آفریقایی که بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند به نوعی یک پل فرهنگی بین مسلمانان و دنیای سیاهان آفریقایی به‌شمار می‌آید.<ref>روزنامه همشهری: آشنایی با سنگال. کد مطلب: ۴۶۱۵۴. زمان انتشار: دوشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۸۶.</ref>

== سیاست ==

این کشور در سال ۱۹۶۰ از زیر سلطه فرانسه خارج شد و از آن زمان تاکنون به صورت جمهوری دمکراتیک اداره می‌شود. با این حال اغلب سیستم‌های اداری این کشور هنوز هم به شیوه فرانسوی اداره می‌شوند.

در سنگال رئیس‌جمهور قدرت زیادی دارد. رئیس جمهور بر اساس تغییری که در قانون اساسی سنگال در سال ۲۰۰۱ ایجاد شد، هر پنج سال یک بار انتخاب می‌شود. پیش از آن دوره ریاست جمهوری هفت ساله بود. برای انتخاب رئیس‌جمهور انتخابات عمومی برگزار می‌شود و رای مردم رئیس جمهور را تعیین می‌کند. نخست وزیر در سنگال رئیس کابینه است و وزیران را تعیین می‌کند. خود نخست‌وزیر را رئیس‌جمهور تعیین می‌کند.
سنگال بیش از ۸۰ حزب دارد. مجلس این کشور ۱۵۰ کرسی دارد که نمایندگان ۹۰ کرسی آن با رای مستقیم مردم تعیین می‌شوند.

سنگال علاوه بر سازمان ملل متحد (UN)، در [[سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد]] (FAO)، گروه ۷۷ (G-۷۷)، [[سازمان بین‌المللی کار]] (ILO)، [[صندوق بین‌المللی پول]] (IMF)، [[سازمان بین‌المللی دریانوردی]] (IMO)، سازمان بین‌المللی پلیس جنایی (INTERPOL)، کمیسیون بین دولتی اقیانوس‌شناسی (IOC)، سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)، جنبش عدم تعهد (NAM)، سازمان وحدت آفریقا (OAU)، [[سازمان کنفرانس اسلامی]] (OIC)، سازمان منع سلاحهای شیمیایی (OPCW)، کمیسیون سازمان ملل برای تجارت و توسعه (UNCTAD)، سازمان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ملل متحد (UNESCO)، سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO)، کنفدراسیون جهانی کارگران (WCL)، فدراسیون جهانی اتحادیه کارگری (WFTU)، سازمان بهداشت جهانی (WHO)، [[سازمان جهانی مالکیت معنوی]] (WIPO)، سازمان تجارت جهانی (WTO) و بانک جهانی (WB) عضویت دارد.

== جغرافیا ==
[[پرونده:Sg-map.png|thumb]]
[[پرونده:Senegal,_administrative_divisions_-_en_-_monochrome.svg|thumb]]
جمهوری سنگال با ۱۹۶ هزار و ۱۹۰ کیلومتر مربع مساحت در [[آفریقای غربی]] و در حاشیه [[اقیانوس اطلس]]، میان [[گینه بیسائو]] و [[موریتانی]] واقع شده‌است.

۱۹۲ هزار کیلومتر مربع از این سرزمین را خشکی و ۴ هزار و ۱۹۰ کیلومتر مربع از آن را آب فراگرفته‌است.

این کشور از سمت شمال ۸۱۳ کیلومتر با موریتانی، از سمت شرق ۴۱۹ کیلومتر با[[مالی]] و از سمت جنوب ۳۳۰ کیلومتر با [[گینه]] و ۳۳۸ کیلومتر با گینه بیسائو مرز مشترک دارد. از سوی دیگر کشور گامبیا به طول ۷۴۰ کیلومتر چون زبانه‌ای در داخل سنگال قرار دارد.

سنگال سرزمین کم ارتفاعی است که بخش اعظم آن را علفزارهای [[ساوان]] و [[استپ]] می‌پوشاند. آب و هوای این سرزمین در سواحل و نواحی مرتفع معتدل ولی در استپ‌ها گرم و خشک است. بلندترین نقطه سنگال در منطقه «نپن دیاخا» حدود ۵۸۱ متر ارتفاع دارد.
شمال و شمال شرق این کشور به خاطر نزدیکی با صحرای بزرگ آفریقا نیمه بیابانی است و آب و هوایی گرم و خشک دارد. جنوب غرب سنگال نیز نواحی جنگلی دارد و آب و هوایش گرم و مرطوب است.

== تاریخ ==
سنگال در زمان قدیم زیستگاه قوم [[توکولئور]] بود. با نفوذ اعراب مسلمان در آفریقا، سنگالی‌ها در سده ۱۱ میلادی، به اسلام گرویدند.
فرانسوی‌ها نخستین بار در سال ۱۶۵۹ در سنگال بندرگاهی ساختند و نام آن را [[سن لوئی]] گذاشتند.
برای مدتی بریتانیا در سنگال دخالت می‌کرد، ولی فرانسوی‌ها گوی سبقت را از بریتانیایی‌ها ربودند و توانستند در سال ۱۸۹۵ مالکیت سنگال را به عنوان یکی از مستعمرات غرب آفریقا از آن خود کنند.

سنگال در سال ۱۹۴۶ به عنوان یکی از مستعمرات فرانسه درآمد. در ۴ آوریل ۱۹۶۰ از فرانسه اعلام استقلال کرد و در ۲۰ ژوئن ۱۹۶۰ به عنوان یک جمهوری مستقل با مالی فدراسیونی تشکیل داد که به عنوان «فدراسیون سنگال و مالی» شناخته شد.
این فدراسیون چندان دوام نیاورد و چند ماه بعد در ۲۰ اوت ۱۹۶۰ منحل شد. سنگال در سال ۱۹۸۲ با پیوستن به گامبیا، «کنفدراسیون سنگامبیا» را تشکیل داد. این اتحادیه نیز هفت سال بعد در سال ۱۹۸۹ منحل شد.<ref>روزنامه همشهری: آشنایی با سنگال. کد مطلب: ۴۶۱۵۴. زمان انتشار: دوشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۸۶.</ref>

== تقسیمات کشوری ==

پایتخت سنگال شهر [[داکار]] نام دارد و از شهرهای مهم آن می‌توان به [[دیوربل]]، [[فاتیک]]، [[کاولاک]]، [[کولدا]]، [[لوگا]]، [[سن لوئیس]]، [[تامباکوندا]] و [[تیس]] اشاره کرد.

شهر داکار در این کشور طی سالهای اخیر به منطقه آزاد تجاری و صنعتی تبدیل شده‌است.

== جمعیت ==

طبق برآورد ژوئیه ۲۰۰۰، سنگال حدود ۹،۹۸۷،۴۹۴ نفر جمعیت دارد که ۴۵ درصد از آن‌ها زیر ۱۴ سال و ۵۲ درصد بین ۱۵ تا ۶۵ سال سن دارند.

نرخ رشد جمعیت سنگال به ۹۴/۲ درصد می‌رسد. همچنین نرخ زاد و ولد این کشور به ازای هر یک هزار نفر حدود ۹۴/۳۷ نفر و نرخ مرگ و میر آن ۵۷/۸ نفر در هزار است. تراکم نسبی جمعیت سنگال به ۲/۳۸ نفر درهر کیلومتر مربع می‌رسد.

== مردم ==

[[پرونده:SaintLouisGirls.jpg|thumb]]
اکثریت مردم سنگال از قوم «ولوف» هستند ولی گروه‌های نژادی [[فولانی]]، [[سرر]]، [[پولار]] و [[ماندینکا]] نیز در سنگال زندگی می‌کنند.

۹۲ درصد مردم این سرزمین [[مسلمان]] و [[اهل تسنن]] هستند. حدود ۲ درصد از آن‌ها نیز [[مسیحی]] هستند. [[شیعیان]] از جمله گروه های موجود در این کشورند که دارای مدارس و مساجدی از آن خود هستند و ارتباط آنان با سایر مسلمانان و فرق اسلامی بسیار خوب است. آمار شیعیان سنگال بیش از دویست هزار نفر است که بیشتر آنان را شیعیان بومی تشکیل می دهند، تعداد شیعیان مهاجر لبنانی نیز بیش از چهل هزار نفر است.

زبان رسمی این کشور [[فرانسه]] و خط آن [[لاتین]] است اما لهجه بومی [[ولوف]] و [[پولار]] در سنگال رواج دارد.

امید به زندگی در میان مردان سنگال ۶/۶۰ سال و در میان زنان این کشور ۸۲/۶۳ سال است.

نرخ باسوادی درمیان مردان این کشور حدود ۴۳ درصد و در بین زنان ۲/۲۳ درصد است.

== ویژگی‌های جمعیتی ==
[[پرونده:Rahaie-Sengal.JPG|بندانگشتی|250px|رهایی سنگال.]]
ویژگی‌های جمعیتی سنگال در آستانه سال ۲۰۰۰ میلادی
* مساحت: ۱۹۶۱۹۰ کیلومتر مربع
* جمعیت: ۹،۹۸۷،۰۰۰ نفر
* نسبت جمعیت زیر ۱۴ سال: ۴۵ درصد
* نسبت جمعیت ۱۵ تا۶۴ سال: ۵۲ درصد
* نسبت جمعیت بالای ۶۵ سال: ۳ درصد
* نرخ رشد سالانه جمعیت: ۹۴/۲ درصد
* نرخ زاد و ولد در هرهزار نفر: ۹۴/۳۷ نفر
* نرخ مرگ و میر در هر هزار نفر: ۵۷/۸ نفر
* نرخ مرگ و میر کودکان در هر هزار نفر: ۰۸/۵۸ درصد
* نرخ باروری زنان: ۲۱/۵ درصد
* امید به زندگی در بین مردان: ۶/۶۰ سال
* امید به زندگی در بین زنان: ۸۲/۶۳ سال
* نسبت جنسی مردان در کل جمعیت: ۹۶/۰
* نسبت با سوادی مردان بالای ۱۵ سال: ۴۳ درصد
* نسبت با سوادی زنان بالای ۱۵ سال: ۲/۲۳ درصد
* تیره‌های جمعیتی: سیاهان ولوف، فولانی، سرر، پولار
* مذهب اکثریت جمعیت: اسلام ۹۲ درصد
* مذهب اقلیت جمعیت: مسیحیت، شیعه
* زبان رسمی: فرانسوی

== وضعیت اقتصادی ==
برنامه اصلاحات اقتصادی سنگال منجر به آن شده که تولید ناخالص داخلی این کشور با رشدی معادل ۵ درصد در سال ۱۹۹۹ به ۸/۴ میلیارد دلار برسد.

۹/۱۷ درصد از تولید ناخالص داخلی سنگال مربوط به بخش کشاورزی، ۳/۲۵ درصد مربوط به بخش صنعت و ۸/۵۶ درصد مربوط به بخش خدمات است. نرخ تورم سنگال در سال ۱۹۹۹ به ۱/۲ درصد و درآمد سرانه ملی آن با اندکی کاهش نسبت به سال ۱۹۹۸ به ۵۱۰ دلار رسید. بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول در انتهای سال ۲۰۰۰ میلادی با پرداخت بخشی از یک کمک ۳۴ میلیارد دلاری به سنگال برای کاهش بدهیهای خارجی این کشور موافقت کردند. با این حال سنگال بیش از ۳ میلیارد دلار بدهی خارجی دارد.

سنگال سالانه نزدیک به ۲/۱ میلیارد کیلووات ساعت توان [[تولید انرژی الکتریکی]] دارد که تماماً توسط نیروگاههای حرارتی تأمین می‌شود.
تولید فراورده‌های غذایی، محصولات نفتی، مصالح ساختمانی و منسوجات جزو مهمترین فعالیتهای صنعتی سنگال است. همچنین از بین محصولات کشاورزی این سرزمین می‌توان به بادام زمینی، ارزن، ذرت، برنج، پنبه، گوجه فرنگی و سبزیجات اشاره کرد.

سنگال ۴ میلیون نفر نیروی کار دارد و نرخ بیکاری در این کشور به ۴۰ درصد می‌رسد.
فسفات و سنگ آهن حجم زیادی از ذخایر معدنی سنگال را تشکیل می‌دهد و بخش قابل توجهی از صادرات سنگال به این کالاها اختصاص دارد.

ارزش صادرات سنگال در سال ۱۹۹۸ به ۹۲۵ میلیون دلار رسید که عمدتاً شامل ماهی، فراورده‌های نفتی، پنبه و فسفات بود. در این سال فرانسه، ایتالیا، هند، ساحل عاج و مالی خریداران عمده کالاهای سنگال بودند.
این کشور همچنین در سال ۱۹۹۸ بالغ بر ۲/۱ میلیارد دلار کالا خرید که عمدتاً شامل مواد غذایی، کالاهای مصرفی، کالاهای سرمایه‌ای و فراورده‌های نفتی بود.

فرانسه و دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپایی، نیجریه، کامرون، ساحل عاج، الجزایر، آمریکا، چین و ژاپن عمده شرکای وارداتی سنگال هستند.
سنگال هم مثل بسیاری از کشورهای غرب آفریقا از فرانک آفریقایی به عنوان واحد رسمی پول استفاده می‌کند. هر دلار آمریکا با ۲۵/۶۴۷ فرانک آفریقایی برابراست (نرخ برابری ژانویه ۲۰۰۰).

=== ویژگی‌های اقتصادی ===
[[پرونده:Market Kaolack.jpg|thumb]]
ویژگی‌های سنگال در آستانه سال ۲۰۰۰ میلادی:
* میزان تولید ناخالص داخلی: ۸/۴ میلیارد دلار
* نرخ رشد تولید ناخالص داخلی: ۵ درصد
* سهم بخشهای اقتصادی در تولید ناخالص داخلی: کشاورزی ۹/۱۷ درصد، صنعت ۳/۲۵ درصد، خدمات ۸/۵۶ درصد
* نرخ تورم: ۱/۲ درصد
* درآمد سرانه ملی: ۵۱۰ دلار
* ظرفیت تولید انرژی الکتریکی: ۲/۱ میلیارد کیلووات ساعت
* سهم صادرات کالا و خدمات در تولید ناخالص داخلی: ۸/۳۳ درصد
* سهم واردات کالا و خدمات در تولید ناخالص داخلی: ۴۱ درصد
* نرخ سرمایه گذاری ناخالص داخلی درتولیدناخالص داخلی: ۳/۲۱ درصد
* نرخ رشد سالانه پول و شبه پول: ۱/۱۳ درصد
* واحد پول و ارزش برابری آن: فرانک آفریقایی (هر دلار آمریکا برابر با ۲۵/۶۴۷ فرانک)
* تعداد نیروی کار: ۴ میلیون نفر
* نرخ بیکاری: ۴۰ درصد
* ارزش صادرات(۱۹۹۸):۹۲۵ میلیون دلار
* ارزش واردات (۱۹۹۸): ۲/۱ میلیارد دلار
* شرکای عمده صادراتی: فرانسه، ایتالیا، هند، ساحل عاج، مالی
* شرکای عمده وارداتی: فرانسه، کشورهای عضواتحادیه اروپایی، نیجریه، کامرون
ذخایر معدنی: فسفات، سنگ آهن
تولیدات صنعتی: منسوجات، فراورده‌های غذایی، مصالح ساختمانی
محصولات کشاورزی: بادام زمینی، ارزن، ذرت، برنج، پنبه
میزان بدهی خارجی: ۳ میلیارد دلار

== ویژگی‌های ارتباطی ==

[[پرونده:Dakar-taxi.JPG|بندانگشتی|250px|تاکسی شهر داکار]]
سیستم‌ها و امکانات مخابراتی تنها در مناطق شهری سنگال وجود دارند و اغلب مناطق روستایی از این امکانات بی‌بهره‌اند. در آستانه سال ۲۰۰۰ میلادی بالغ بر یکصد هزار شماره تلفن ثابت و یک هزار شماره تلفن همراه در این جمهوری فعال بود.

مردم سنگال امواج ۱۰ ایستگاه رادیویی (AM) و ۱۴ ایستگاه (FM) را دریافت می‌کنند. ضمن آنکه برنامه‌های تلویزیونی این کشور از طریق تنها شبکه دولتی سنگال در بخشی از کشور پخش می‌شود.

در این جمهوری بالغ بر یک هزار کیلومتر خط آهن، ۱۵ هزار کیلومتر جاده اصلی و فرعی، ۸۹۷ کیلومتر راه آبی ، ۶ بندر صیادی و تجاری و ۲۰ فرودگاه بزرگ و کوچک وجود دارد که تنها یک فرودگاه این کشور قابلیت نشست و برخاست هواپیماهای پهن پیکر را داراست.

== روابط با ایران ==

جمهوری اسلامی ایران و سنگال روابط اقتصادی گسترده‌ای ندارند. البته در سالهای اخیر گامهای بزرگی برای بهبود روابط بازرگانی دو کشور برداشته شده‌است.

در شش ماهه نخست سال ۱۳۷۹ بالغ بر ۱۵۱۸ تن کالا به ارزش ۶۰۱ هزار دلار از ایران به سنگال صادر شد ولی ایران هیچگونه وارداتی از این کشور نداشت.

ایران یک خط تولید خودروی سمند درسنگال ایجاد کرده است و محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران در آذر ۱۳۸۸ به سنگال سفرکرد. دراین سفر توافقی برسر تولید هزار تراکتور در سنگال بدست آمد.<ref>[http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=991000 احمدی نژاد به تهران بازگشت/ تاکید ایران و سنگال بر گسترش همکاری‌ها]</ref>
در آذر ۱۳۸۹ سنگال سفیر خود در تهران را به علت نارضایتی از پاسخ ایران درباره سلاح‌های ضبط شده در[[نیجریه]]، فراخواند.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2010/12/101214_u04_senegal_arms.shtml سنگال سفیر خود در ایران را در ارتباط با کشف محموله سلاح فراخواند]</ref>

== منابع ==
{{ویکی‌سفر}}
{{ویکی‌انبار-رده|Senegal}}
{{پانویس}}
* گمرک جمهوری اسلامی ایران
* http://icdt.org/cgi-bin/ts.asp
* IMF, World Economic Outlook-Focous on Transition Economic (October 2000)

{{کشورهای عضو گروه ۱۵ (جی ۱۵)}}
{{اتحادیه آفریقا}}
{{یکاهای پول آفریقا}}
[[رده:سنگال|سنگال]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۰ (میلادی)]]
[[رده:جمهوری‌ها]]
[[رده:کشورهای آفریقا]]
[[رده:کشورهای درحال توسعه]]
[[رده:کشورهای عضو اتحادیه آفریقا]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی]]
[[رده:کشورهای عضو فرانسه‌زبانی]]
[[رده:کشورهای عضو گروه پانزده]]
[[رده:کشورهای فرانسوی‌زبان]]
[[رده:کشورهای هم‌مرز با اقیانوس اطلس]]
[[رده:لیبرال دموکراسی]]

سنگال

2015-01-08T07:45:27Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات کشور| نام اصلی = Republic of Senegal | نام فارسی رسمی = جمهوری سنگال | نام...» ایجاد کرد

سنگاپور

2015-01-08T07:44:46Z

Golestani: «سنگاپور» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{Coord|1|22|N|103|48|E|display=title}}
{{جعبه اطلاعات کشور|
|نام اصلی= Republic of Singapore{{سخ}}جمهوری سنگاپور
|تصویر پرچم=Flag of Singapore.svg
|تصویر نشان ملی =Coat of arms of Singapore.jpg
|نام عادی=سنگاپور|
شعار ملی= «به پیش، سنگاپور»|
سرود ملی=Majulah Singapura |
نقشه=Location Singapore ASEAN.svg|
پایتخت= [[شهر سنگاپور]] |
|بزرگ‌ترین شهر= سنگاپور|
نحوه تشکیل=از |
زبان رسمی= [[زبان انگلیسی|انگلیسی]], [[ماندارین]]{{سخ}}[[تامیل]] [[مالایی]] |
نوع حکومت=[[جمهوری]]|
مساحت=۷۰۷|
نوع حاکمان= [[رئیس جمهور]]{{سخ}}[[نخست وزیر]]|
نام حاکمان=[[تونی تن]]{{سخ}}[[لی هسین لونگ]]|
نحوه تشکیل = جدایی |
موارد منجر به تشکیل = از [[مالزی]] |
تاریخ تشکیل=[[۹ اوت]] [[۱۹۶۵ (میلادی)|۱۹۶۵]] |
رتبه مساحت= ۱۹۰ام |
درصد آبها= ۱٬۴۴۴ |
جمعیت= ۴٬۳۵۳٬۸۹۳ |
سال براورد جمعیت=۲۰۰۴|
کد واحد پول= SGD |
رتبه جمعیت= ۱۱۴ام |
تراکم جمعیت= ۶۸۱۴ |
رتبه تراکم جمعیت= ۳ام |
واحد پول=[[دلار]] سنگاپور |
منطقه زمانی= SST |
منطقه زمانی تابستانی= |
utc = +۸ |
dst = |
دامنه اینترنتی=.sg |
پیش‌شماره تلفنی= ۶۵ |
}}

'''جمهوری سَنگاپور''' کشور-شهری در جنوب شرقی [[آسیا]] است و [[پایتخت]] آن سنگاپور است. سنگاپور در جنوب [[شبه جزیره]] مالایا واقع شده و کوچکترین کشور جنوب شرقی آسیا است.

سنگاپور در شمال خط استوا قرار دارد. کشوری ثروتمند و مدرن است. [[مالزی]] و [[اندونزی]] تنها همسایه‌های سنگاپورند. پیش از حضور کشورهای اروپایی در منطقه، منطقه‌ای که امروزه به عنوان سنگاپور شناخته می‌شود فقط منطقه ماهیگیری مالایی در ریزشگاه رودخانه سنگاپور بود. سنگاپور از سال ۱۸۲۴ تا ۱۹۶۳ میلادی، به غیر از سه سال در زمان [[جنگ جهانی دوم]] یکی از مستعمرات بریتانیا بود. در سال ۱۹۴۲ سنگاپور که هنوز مستعمره بریتانیا بود، توسط ژاپن اشغال می‌شود و نیروهای بریتانیایی مجبور به ترک آن شدند که این واقعه توسط [[وینستون چرچیل]] «بزرگترین هزیمت تاریخ بریتانیا» نامیده شد. پس از پایان جنگ، در سال ۱۹۴۵ میلادی سنگاپور مجدداً توسط نیروهای بریتانیایی بازپس گرفته شد. هجده سال بعد در سال ۱۹۶۳ سنگاپور به عنوان عضوی از [[مالزی|فدراسیون مالزی]] استقلال خود را از بریتانیا بدست آورد. این کشور در نهایت دو سال بعد در سال ۱۹۶۵ از مالزی جدا شد و به این ترتیب جمهوری سنگاپور شکل گرفت.

این کشور که از تعدادی جزیره تشکیل شده، در جنوب شرقی آسیا واقع شده و یکی از مراکز بزرگ تجاری داد و ستد کالا در جهان است. سنگاپور و یکی از ۳ کشور-شهر مستقل کنونی در جهان است. از زمان استقلال در سال ۱۹۶۵، به یکی از پررونق‌ترین کشورهای جهان تبدیل شده و امروز یکی از پرترددترین بندرهای دنیاست. سنگاپور از لحاظ ذخایر معدنی کشوری فقیر است، اما [[اقتصاد]] آن که متکی بر بخش خدمات و صنعت است، رشد و شکوفایی فراوانی داشته و این کشور را به یکی از ثروتمندترین مناطق دنیا تبدیل کرده‌است. به نحوی که هم‌اکنون چهارمین مرکز اقتصادی بزرگ دنیا، دومین بازار بزرگ قمار و کازینو و سومین مرکز بزرگ پالایش نفت در دنیا به شمار می‌آید.

آب و هوای این کشور گرم و مرطوب است و میانگین بارش سالانه در آن به بیش از ۲۳۴۰ [[میلیمتر]] می‌رسد.

== ریشه‌شناسی ==
نام انگلیسی سنگاپور از مالایی ''Singapura'' ([[سنسکریت]] सिंहपुर "شهر شیر")، به این ترتیب سنگاپور به '' شهر شیر '' شهرت یافته. این نام اولین بار توسط [[سانگ نیلا اوتاما]] بنیانگذار سنگاپور بر این شهر گذاشته شد. وی که درحال شکار در منطقه با جانوری مشابه شیر مواجه شده بود، این اتفاق را به فال نیک گرفته و در آن منطقه شهری به نام سنگاپور بنا کرد. هرچند طبق مطالعات انجام شده، احتمالاً هرگز شیری در سنگاپور زندگی نکرده و جانور مشاهده شده توسط وی، [[ببر]] بوده است.<ref>{{cite web |title=Studying In Singapore |publisher=Singapore Schools Directory |url=http://www.schools.com.sg/articles/aboutSingapore.asp |year=2007 |accessdate=3 May 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=Sang Nila Utama |work=Singapore Infopedia |publisher=National Library Board |url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_93_2005-01-26.html |date =26 November 1999 |accessdate=3 May 2011}}</ref>

== توریسم ==
صنعت توریسم، یکی از منابع عمده درآمد سنگاپور را تشکیل می‌دهد. جاذبه‌های طبیعی فراوان، تنوع قومی، استفاده از زبان انگلیسی به عنوان یکی از زبان‌های اصلی و شبکه حمل و نقل گسترده و کارآمد، از جمله دلایل محبوبیت این کشور دربین جهانگردان است. از جمله مراکز مورد علاقه جهانگردان می‌توان از محله [[اورچارد رود]] شامل مراکز خرید بزرگ، باغ وحش سنگاپور، باغ پرندگان جورونگ و جزیره گردشگری [[سنتوزا]] نام برد. این جزیره شامل است که جاذبه‌ها و فعالیت‌های بسیاری برای کودکان و بزرگسالان است که از جمله شامل نمایش آتش بازی شبانه، پارک دلفین‌ها، پارک پروانه‌ها و سینمای چهاربعدی می‌شود.

[[پرونده:Singapore montage.png|300px|بندانگشتی|چپ|]]

از نقاط دیدنی سنگاپور هتلی به نام مارینا بی سندز است که به شکل یک کشتی بر روی ۳ ساختمان بلند شاخته شده و استخری دارد که انتهای آن این ذهنیت را تداعی می‌کند که شناگران در حال افتادن از ساختمان هستند. پارک تفریحی [[یونیورسال استودیو]] که نمایش‌ها و وسایل بازی آن برپایه محصولات این استودیو طراحی شده، یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری سنگاپور است.

واردات، فروش و مصرف آدامس در سنگاپور ممنوع است. همچنین سیگار کشیدن در بسیاری قسمت‌های سنگاپور ممنوع است و دائماً تعداد مکان‌های شامل این ممنوعیت درحال افزایش می‌باشد.

== زبان ==
در سنگاپور چهار زبان [[زبان انگلیسی|انگلیسی]]، [[زبان مالایی|مالایی]]، [[زبان ماندارین|چینی]] و [[زبان تامیلی|تامیل]] به عنوان زبان‌های رسمی شناخته می‌شوند. اما درمجموع ساکنان این کشور با نزدیک به بیست زبان مختلف تکلم می‌کنند که این امر نشان‌دهنده تنوع گسترده زبانی و فرهنگی در سنگاپور می‌باشد. بسیاری از تابلوها و علائم در سنگاپور به چهار زبان رسمی نوشته شده‌اند. در سنگاپور سیاست رسمی آموزشی به ترتیبی است که دانش‌آموزان به طور همزمان زبان انگلیسی و زبان مادری خود را می‌آموزند.

[[پرونده:Quadrilingual_danger_sign_-_Singapore_(gabbe).jpg|بندانگشتی|چپ|200px|تابلوی خطر به چهار زبان]]

== مذهب ==
[[پرونده:Saint Andrew's Cathedral, Singapore 2.JPG|بندانگشتی|250px|راست|<center>کلیسای جامع سنت اندرو.</center>]]
سنگاپور یک کشور چند مذهبی است. بر طبق آمار سال ۲۰۱۰ میلادی در مورد افراد بالای ۱۵ سال، ۴۴٫۲٪ افراد مقیم سنگاپور (به غیر از گردشگران و کارگران مهاجر) پیرو مذاهب [[بوداگرایی|بودایی]] و [[تائوئیسم|تائو]] هستند. همچنین ۱۸٫۳٪ جمعیت این کشور [[مسیحیت|مسیحی]]، ۱۴٫۷٪ [[اسلام|مسلمان]]، ۵٫۱٪ [[هندو]] و ۰٫۷٪ نیز پیرو ادیان دیگر هستند. ۱۷٪ از جمعیت سنگاپور نیز پیرو هیچ مذهبی نیستند.<ref>{{cite web |title=2010 census Full report |publisher=Singapore Department of Statistics | url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf |date =January 2011 |accessdate=17 July 2012}}</ref>

از سال ۱۹۷۲ میلادی فعالیت [[شاهدان یهوه]] در سنگاپور ممنوع اعلام شد. دلیل این ممنوعیت خودداری از انجام خدمت اجباری نظام وظیفه، خودداری از ادای احترام به پرچم و خودداری از ادای سوگند وفاداری به کشور اعلام شده است. در اختیار داشتن متون مذهبی و نشریات مربوط به این فرقه می‌تواند به مجازات تا ۱۲ماه حبس و ۲۰۰۰ دلار سنگاپور جریمه نقدی منجر شود.

== دانشگاههای سنگاپور ==
* [[دانشگاه صنعتی نانیانگ]]
دانشگاه صنعتی نانیانگ (NTU) با وسعت ۲۰۰ هکتار و سرمایه‌گذاری مالی ۹۱۴ میلیون دلار در جنوب غربی کشور سنگاپور واقع شده است. این دانشگاه دارای ۱۱۰۰ عضو هیات علمی، ۳۷۳۹ پرسنل اداری-پژوهشی و ۲۸۹۴۹ دانشجو است که از این تعداد دانشجو ۸۷۴۳ نفر در سطح تحصیلات تکمیلی مشغول به تحصیل می‌باشند. بر طبق آمار رسمی و رتبه‌بندی‌های معتبر بین‌المللی این دانشگاه از برترین‌های دنیا در زمینه‌های مختلف علمی می‌باشد:
:رتبه جهانی ۶۱ در کل رشته‌ها (رتبه ۱۰ در آسیا) و رتبه ۲۹ در علوم مهندسی در رتبه بندی موسسه تایمز در سال ۲۰۱۴
:رتبه ۸ در دنیا از نظر ارجاعات مقالات علمی ISI در دنیا در علوم مهندسی در سال ۲۰۰۹

در زمینه آموزش و پژوهش دوره دکتری این دانشگاه دارای تبادلات مشترک بین‌المللی با سایر دانشگاه‌های تراز اول جهان است. به عنوان نمونه می‌توان اشاره کرد به دوره مشترک دکتری و فوق دکتری این دانشگاه با مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT).
* [[دانشگاه ملی سنگاپور]]
* [[مجموعه دانشگاههای جیمزکوک]]
* [[دانشگاه مدیریت سنگاپور]]
* [[دانشگاه طراحی و مهندسی سنگاپور]]

== جستارهای وابسته ==
* [[انجمن ملل آسیای جنوب شرقی]]

{{کشورهای آسیا}}
{{کشورهای جنوب شرق آسیا}}
{{پایتخت‌های آسیا}}
{{اعضای اتحادیه کشورهای همسود}}
{{مناطق انگلیسی‌زبان}}

== پانویس ==
{{پانویس}}
{{ویکی‌سفر}}
{{ویکی‌انبار-رده|Singapore}}
{{دامنه سطح‌بالای کد کشوری}}
{{واحدهای پول آسیا}}
{{سازمان‌های اطلاعاتی جهان}}
{{ملک}}

{{جغرافیا-خرد}}

[[رده:سنگاپور]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۵ (میلادی)]]
[[رده:پایتخت‌های آسیا]]
[[رده:جمعیت]]
[[رده:جمعیت جهان]]
[[رده:جمهوری‌ها]]
[[رده:فهرست کشورهای مشترک‌المنافع]]
[[رده:کشورهای انگلیسی‌زبان]]
[[رده:کشورهای جزیره‌ای]]
[[رده:کشورهای عضو سازمان ملل متحد]]
[[رده:مستعمرات سابق بریتانیا]]
[[رده:مکان‌های پرجمعیت ساحلی]]

سنگاپور

2015-01-08T07:42:42Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{Coord|1|22|N|103|48|E|display=title}} {{جعبه اطلاعات کشور| |نام اصلی= Republic of Singapore{{سخ}}جمهوری س...» ایجاد کرد

سند

2015-01-08T07:41:56Z

Golestani: «سند» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

واژه '''سند''' در معانی زیر کاربرد دارد:

* [[سند (مدرک)]] (سَنَد) به معنی برگه گواهی و مانند آن
* [[ایالت سند]] (سِند) نام یک منطقه جغرافیایی
* [[سند (رود)]] رودی در شبه‌قاره هند
* [[سند (ابزار پزشکی)]] (سُند یا [[سوند]]) لوله‌ای باریک (از جمله [[سوند ادراری]]، برای تسهیل تخلیه ادرار)
* [[محمد سند بحرانی]] یکی از روحانیون شیعه

{{ابهام‌زدایی}}

سند

2015-01-08T07:41:48Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «واژه '''سند''' در معانی زیر کاربرد دارد: * سند (مدرک) (سَنَد) به معنی برگه گواهی...» ایجاد کرد

سناباد

2015-01-08T07:41:09Z

Golestani: «سناباد» را محافظت کرد ([ویرایش=فقط مدیران] (بی‌پایان) [انتقال=فقط مدیران] (بی‌پایان))

{{منبع}}{{ویکیسازی}}
'''سناباد''' دهکده‌ای بود که کاخ [[حمید بن قحطبه طایی]] در اوایل قرن سوم هجری قمری در آن قرار داشته است. [[هارون الرشید]] که برای سرکشی و آرام ساختن شورشیان به [[خراسان]] آمده بود در آنجا بیمار شده و او را در سرسرای این کاخ دفن کردند. بعدها با دفن [[علی بن موسی الرضا]] امام هشتم [[شیعه|شیعیان]] این منطقه اهمیت بیشتری یافت و در پیوند با روستاهای اطراف مجموعا شهر کنونی [[مشهد]] را شکل داد.<ref>[http://www.tahoorkotob.com/page.php?pid=7781 کتابخانه طهور: مشهد.]</ref>

==منابع==
{{پانویس}}

{{جغرافیا-خرد}}
[[رده:شهرهای تاریخی]]

سناباد

2015-01-08T07:41:02Z

Golestani: صفحه‌ای تازه حاوی «{{منبع}}{{ویکیسازی}} '''سناباد''' دهکده‌ای بود که کاخ حمید بن قحطبه طایی در اوا...» ایجاد کرد